Stromenland

Stromenland: De Wereld Rond De Westerschelde - Hans Schoots
Een rivier die zich steeds aanpast .....
Hans Koert

De storm rond het al dan niet ontpolderen van de Hedwigepolder lijkt een beetje te zijn geluwd - de emoties, de frustraties nog niet. De publieke discussie, die in Zeeland ( en met name Zeeuws-Vlaanderen) hoog opliep, bereikte ook de ivoren torentjes van de bewindslieden in Den Haag, ver weg achter de horizon,  en ik kan me voorstellen hoe dat daar zo in het torentje moet zijn toegegaan …….  Een minister-president, die op Google Earth probeert om de Hedwigepolder te vinden en ambtenaren, die op het matje moeten komen, om hun lunchdeclaraties ( erwtensoep en papkoeken) uit te leggen of een onduidelijke  reiskostenvergoeding ( een wegenvignet en tolkosten voor de Westerscheldetunnel)  moeten verantwoorden.  Wie herinnert zich minister Bleker niet, in het hol van de leeuw, in het  café van  Emmadorp, die zich, waarschijnlijk met een vreemdelingentolk en de nodige preventieve inentingen tegen de Zeeuwse koorts in de voormalige Generaliteitslanden had gewaagd? Als een pony in een rundveeslachthuis .....

In Zeeland was het vooral een discussie die vol emoties zat ……  Geen land, ooit met bloed zweet en tranen ontworsteld aan het water, teruggegeven aan de zee ……………….. Uiteindelijk heeft het recht gezegevierd, al zal lang niet iedereen het daar mee eens zijn – het Verdrag met Vlaanderen, waarbij de Schelde wordt uitgediept, maar waarbij de natuur die verloren gaat gecompenseerd moet worden met o.a. de ontpoldering van de Hedwigepolder (slechts één van de compensatiemaatregelen, uitvergroot tot kolosale afmetingen) wordt uitgevoerd.  Een project met louter verliezers ... zo lijkt het.
Wie het verhaal probeerde te volgen in de pers, via de media, die hier in Zeeland voldoende spreekbuizen vond, die allen vanuit hun eigen visie, hun eigen gezichtspunt, hun mening mochten ventileren, maakte grote kans weg te zakken in het drijfzand, zoals dat in sommige kreken op het Verdronken Land van Saeftinge in de geulen te vinden is ….. De Zeeuwse klapbanke van vroeger ...... Het Zeg't U't Maar van nu.  

Onlangs verscheen bij Balans (Amsterdam) het boek Stromenland van Hans Schoots, dat als bijschrift kreeg: De Wereld Rond De Westerschelde kreeg.  Hans Schoots, oorspronkelijk afkomstig uit Axel, is historicus en onderzoeker en schreef een boek over de Westerschelde regio, het afgelegen krimpgebied ergens op de rand van Nederland, verstopt achter verre einders, gezien van uit het  centrum van de macht, de Randstad, terwijl het in werkelijkheid, vanuit mijn optiek, en dat van tienduizenden Zeeuws-Vlamingen, in werkelijkheid, in het centrum van de wereld  ligt,  als de navel van onze aardbol …... 

   Het boek boeit, leest vlot en geeft genoeg stof om te overdenken en te relativeren ……  Na een schets over het verdwenen Zeeuws-Vlaanderen uit zijn jeugd rond Axel, in een tijd dat tijd economisch nog geen hot item was, waarbij  de boot ( of liever gezegd het wachten op de boot)  het tempo bepaalde, legt Schoots uit waar al die commotie over ontpoldering ontstaan is. 

De Westerschelde is een levende rivier, een rivier, die tweemaal per etmaal , haar water tot ver voorbij Antwerpen, stuwt ….  Als er door mensen ingegrepen wordt in die Schelde, hetzij door verdieping of door in- of ontpoldering of door zandplaten op te spuiten, zand te winnen of alleen maar een blote voet, die in het zoute water bij het Baarlandse strandje gestoken wordt ..... alles zal altijd voor een verandering zorgen – slikken langs de dijken kunnen bijvoorbeeld, doordat de stroomsnelheid verandert, “opgegeten” worden door de getijdenstromen en foerageer- of rustgebieden zullen mogelijk verdwijnen. De wetenschap, dat door ingrijpen van de mens, de natuur aangetast wordt, zal niemand kunnen ontkennen en dat leidde in de jaren negentig tot de zgn. Habitatrichtlijn, samengesteld door de Europese Unie, waarin werd vastgelegd dat we zuinig met de natuur moeten omgaan en die moeten beschermen door bijv. bepaalde gebieden tot beschermd natuurgebied aan te wijzen.  De Schelderegio werd als zodanig aangemerkt in het kader van  Natura 2000.   

Toen in 2005 werd afgesproken met Vlaanderen dat de Westerschelde zou worden uitgediept om Antwerpen beter bereikbaar te maken / te houden voor de allergrootste schepen, die er op dat moment rondvoeren, werd er meteen geregeld, dat de schade, die daardoor, de natuurgebieden zouden oplopen, gecompenseerd moest worden. Zeeland en de Zeeuwen kwamen in dit verhaal zo goed als niet aan het woord – de beslissingen werden op een ander, hoger niveau genomen, hetgeen leidde, toen de plannen concreet werden en de plekken waar die compensatie uitgevoerd moest worden, een naam kregen,  tot grote emotionele onrust. 

Verhelderend, maar vooral ook relativerend  is het betoog van historisch geograaf Adrie de Kraker ( komt oorspronkelijk uit Zaamslag) door Hans Schoots aangehaald, die zich afvraagt wat  nou eigenlijk ons doel is van natuurherstel.  Hoezo herstel?  Wat willen we dan? Wat is ons doel? Wat hebben we voor ogen? Herstel van karrenveldjes achter de zeedijk, waar de autochtonen zeekraal mogen snijden of wurmen steken? Of willen we de natuur terug zoals die zich rond de Westerschelde manifesteerde in de jaren zestig? Toen ik als jongetje opgroeide aan de boorden van de Schelde, had ik echt nog nooit één zeehond erin zien rondzwemmen, maar wel de tankauto herinnerend, die vanaf de zeedijk bij Hoedekenskerke zijn inhoud in de river liet stromen? Of willen we nog verder terug! De natuur zoals die er hier uitzag rond het jaar nul? Toen dit gebied één groot schorrengebied was met wat duinen, waar handelaren met kleine scheepjes vanuit Domburg de grote zee op voeren en verdwaalde herders op hogere delen hun schapen hoedden? Waar toeristen, zo die Zeeland nog steeds zouden willen bezoeken, malariatabletten moeten slikken vanwege de vele muggen in het gebied?  Allemaal een inenting tegen de Zeeuwse Koorts? De tijd, toen er nog geen Westerschelde bestond en de Schelde uitwaterde via geulen, die later de Oosterschelde vormden? De Westerschelde, de op sommige plaatsen vijf kilometer brede zeearm die we nu kennen dateert pas van de laatste 500 jaar, waarbij de stroming en door mensen verzwakte djkjes (moernering)  leidden tot een periode van grote overstromingen, de uiteindelijk loop van de rivier bepaalde. Pantha Rei - alles stroomt zeiden de filosofen vroeger al.

• Stromenland .. De wereld Rond De Westerschelde - Hans Schoots ..... Een boek dat de rivier belicht in al haar facetten, ontdoet van emotie en waar de bemoeienissen van de mens gerelativeerd worden binnen de natuurlijke kracht van een steeds veranderende rivier ...... 

Een boek waarvan elke Zeeuw kennis zou moeten nemen.

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Slik op de Weg is de 1200ste blog al lang gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

Piepjes en poepjes

Ik zit er eigenlijk een beetje op te wachten - laat ik eerlijk zijn.  Ondanks dat de temperatuur nu bijna zomers begint te worden, is het dat voor mij nog niet.  De zomer begint voor mij niet als de thermometer boven de twintig graden aan geeft of de kalender een bepaalde datum scheurt, maar wanneer bepaalde ankerpunten ingevuld zijn ........... zoals het de eerste zingende merel op de vaeste, die het voorjaar aankondigt, zo is de tweede zwelmpje, zwaluwtje voor de butendiekers, voor mij het begin van de zomer .......  Inderdaad, de tweede, aangezien het spreekwoord luidt ..... Eén zwaluw ....

Ik zit dus eigenlijk op scherp ..... misschien dat ze al in de provincie gesignaleerd zijn en al bezig zijn rond de spulletjes in de Zak om hun bolvormige nestje van klei en takjes onder aan de dakgoot of een overhangende dakrand te bevestigen, maar in mijn blikveld, mijn luchtruim, zijn ze nog niet gespot. Trouwens ik heb ook nog geen koekoek gehoord .....  De huiszwaluw doet zijn naam tegenwoordig niet echt eer meer aan, aangezien hij steeds minder geduld wordt in woonwijken ... als een ongewenste vreemdeling wordt hij weggekeken - logisch eigenlijk, want als je huis eenmaal is uitgekozen als bouwplek voor een zwaluwgezinnetje, dan kun je er van op aan dat er snel meer komen- zwaluwen zijn namelijk koloniebroeders, zo leven ze ook in Afrika, of zoals een bekend Zuud-Bevelands spreekwoord zou kunnen luiden: Astur één zwelmpje zun nist and de hoote mikt, dan zit je ahou vreseluk in de nisten ......

Een paar weken geleden moest ik glimlachen toen ik las dat de zoogdierenwerkgroep Zeeland zgn. luisterboxen opgesteld hadden langs de Zeeuwse kust in de hoop om trekkende vleermuizen te registreren - in kaart te brengen .......... Elektronische snuffelpalen, trajectcontrole, microfoons, die de piepjes moeten opvangen, die de dieren ter oriëntatie uitsturen ..... Geen mannen met verrekijkers in geöliede jassen, die tot in het holst van de nacht of bij het krieken de einder afstruinen .... helaas. Die tijd lijkt voorbij.  De informatie zal wel elektronisch op hun wrijftelefoons binnenkomen - dan kunnen ze thuis vanachter de iMac de routes intekenen zonder nat of koud te worden. Ik zit gewoon met een kladblokje in mijn tuin - koud- of warm drankje bij de hand, naar gelang de omstandigheden, te turven ........ nou ja, turven?  Dat zou mooi zijn - tot nu toe is't blaadje maagdelijk leeg.

Kunstenares Tinkebel, afkomstig uit Goes,  liet afgelopen week weer van zich horen, waarbij ze het probleem van de uitgeproceduurde asielzoekers aan de kaak wilde stellen - een smet in een moderne westerse samenleving, die zegt een sociaal gezicht te hebben ........... Die af- en uitgewezen groep asielzoekers, die terug moet naar het land van herkomst, worden daar niet meer toegelaten, dus belanden ze noodgedwongen op straat, zonder onderdak, inkomen of een menswaardig bestaan.  Eerst was ik bang dat Tinkebel wellicht één van de asielzoekers tot reistas had omgebouwd, als uiting van haar wrange humor, wetende dat ze ook ooit haar kat tot handtas had verbouwd, iets waarmee ze de aandacht en hoon van de Partij voor Dieren over zich heen kreeg, maar daar was nu geen sprake van. Tijdens een project van De Cultuurwerf had ze voor het project een huisje geplaatst in Vlissingen, met de sarcastische titel Home Sweet Home, waarin twee uitgeprocedeerde asielzoekers een maand zouden verblijven.  Er was echter geen vergunning voor afgegeven, dus kreeg de burgemeester van Vlissingen René Roep het Spaans benauwd, net als 441 jaar geleden zijn collega gezachtsdragers, die, toen de Spanjaarden dreigden een garnizoen in Vlissingen te stationeren, waardoor veel vreemd volk ingekwartierd zou moeten worden, besloten de Spanjaarden de toegang tot de stad te weigeren, als ware het ongewenste vreemdelingen .. .....  dus werd het huisje in allerijl afgebroken - regels zijn regels immers.

Zowel de huis- als de boerenzwaluwstand loopt terug - een zorgwekkende ontwikkeling, voor een regio dat zegt oog voor de natuur te hebben ..... boerenschuren, in rustiek golfplaat, prefab opgetrokken, zwart gespoten om toch nog een Zeeuws tintje er aan te geven, missen mogelijkheden waardoor de boerenzwaluw zich binnen zou kunnen nestelen, settelen.

'n Uulegat of een schuurraampje met gebroken ruitjes, vind je alleen nog in een paar oude boerenschuren, die op het punt staan de strijd tegen de tijd op te geven, omdat de boer, op leeftijd, door gebrek aan opvolging en geld  om te investeren, al jaren geen onderhoud meer pleegt. Maar ook in moderne woonwijken wordt de zwaluw, die helemaal vanuit de andere kant van de wereld, in een vlucht met andere gelijkgezinden, naar onze streek is gevlogen, niet met open armen ontvangen en dat is een schande. Ze vinden geen nestmogelijkheden meer; de oude huizen waar ze generaties lang hun jongen groot brachten zijn ondertussen afgebroken of gesaneerd en in nieuwbouwwijken is er geen geschikte opvang.  Een schande, als je't mij vraagt - daar zou iets aan gedaan moeten worden.

Aan de zijkant van ons huis is langs de dakrand een fraaie overkapping, schijnbaar ideaal voor een modaal zwelmpjesgezin, maar helaas voor asielzoekende huiszwaluwen, niet erg geschikt om een nest te maken. Het garagepad eronder is namelijk onlangs opnieuw bestraat en ziet er gaaf, strak en gelikt uit en dat willen we zo houden - Niet al dat geschijt langs de muren en op het pad, waarbij je de viezigheid aan je schoenen het hoogpolig tapijt in loopt. Bovendien bijt hun faeces erg in - in de lak van mijn mooie auto.

En zo'n schijtplankje, zo'n poepvangertje, halverwege de muur vind ik ook niet erg fris - dat overigens precies onder mijn raam komt, waarop hoogstwaarschijnlijk, als ik uitkijkend over het wijdse Zuid-Bevelandse poldergebied, mijn oog op zal blijven hangen, iets dat mijn inspiratie niet ten goede zal komen ..... Helaas, dus, beste zwaluwen, bij ons dus geen vergunning om te nestelen - er zijn, ik weet het zeker, genoeg overhangende dakranden en goten bij de buren, waar jullie een gezinnetje kunnen stichten en met open armen ontvangen zullen worden ...... Ik zal jullie wel turven!

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Slik op de Weg is de 1200ste blog gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

X

 Ook op 4 mei de vlag halfstok gehangen?  Eigenlijk een vreemde gewoonte, als je’t mij vraagt.  Wie de vlag op 5 mei in top hijst doet dat om zijn vreugde uit te hangen  - wie zijn werk maar half af maakt ... treurt!  Mag je overigens wel op zondag de vlag buiten hangen? Ja hoor, ik heb het opgegoogeld (21st eeuwse contaminatie) - het mag ..... We vieren vijf mei vanwege de vrijheid, die we in ons land als al te vanzelfsprekend beschouwen – niets is minder waar, als je de geschiedenis van onze regio kent …… perioden van oorlogen en binnenlandse onrusten lijken vaker voor te komen dan lange perioden van vrede – van vrijheid.

Maar goed, de vlag in top is een teken van vreugde, wie hem halverwege laat hangen, bedoelt er bewust wat anders mee – verdriet – rouw, om mensen die tijdens oorlogen of vredesmissies zijn omgekomen te herdenken ……….

• De vlag halfstok zie je alleen op 4 mei of wanneer een belangrijk persoon ons ontvallen is of een grote (natuur)ramp ons allen raakt. Zelfs toen het Nederlands elftal de finale miste, zag ik'm halfstok - met Oranje wimpel. Een oranje wimpel mag je er bijhangen als er een vreugdevolle gebeuren is rond het huis van Oranje …….. allemaal symboliek. 

Vroeger waren vlaggen het middel om elkaar dingen te vertellen, die je nu al snel zou doorbellen of sms-en ………… Als twee schepen elkaar passeerden op de Westerschelde, kon je aan de vlag zien uit welk land de ander kwam.

Kwam een 17de eeuw zeilschip de haven van Vlissingen binnenvaren met de vlag halfstok, dan was er een dooie aan boord …….. en liep de stad te hoop op de kade. Iedereen begreep dan al hoe de vlag erbij hing ....

• In de kerk van ’s Heer Abtskerke is in het koor ergens een klein simpel kruisje in de kerkvloer gekrast ……… Een symbool, waarvan het gissen is naar de betekenis …………. Voor de middeleeuwer zat het dagelijks leven vol symboliek – kleuren hadden een betekenis en de schilderijen van Jeroen Bosch zitten vol waarschuwingen en terechtwijzingen ………… nu door ons vaak niet meer begrepen maar voor de tijdgenoten een open boek.

 

 Heb je je ook zo verwonderd over het feit, dat, ondanks de zeer uitgebreide veiligheidsmaatregelen rond de feestelijkheden bij de kroning van prins Willem Alexander, het zomaar lukte om drie gigantische kanonnen op hem af te vuren?
Was dit een smet op het verder zo voortreffelijk georganiseerde feest of was het …. symboliek?  In de 17de eeuw liet je je, als vijandig schip, van je goeie kant zien door je geschut voor de boeg leeg te schieten ………….. daarmee gaf je aan geen kwade bedoelingen te hebben. ’t Is maar dat je’t snapt, als iemand tijdens oud-en nieuw een handvol rotjes voor je voeten gooit …………. Allemaal symboliek. 

 Symboliek is typisch zo’n immaterieel erfgoed, dat verloren dreigt te gaan – de vlag als nationaal symbool wordt te pas en te onpas gebruikt bij bijvoorbeeld grote sportevenementen, waarbij de eer van ons land op het spel staat -  waarom we onze nationale ploeg in het oranje steken zal menig doorsnee sportliefhebber worst zijn …… Misschien dat hij eerder associaties heeft met een biermerk of een grote Nederlandse bank, die de sporters sponsort, dan met het koningshuis, wiens koning als nazaat van de prins van Oranje die kleur als symbool heeft gekregen ………..

Stel je eens voor dat de gebroeders De Witt nu eens niet door het “zootje” zouden zijn vermoord, maar zich door vererving  van regent tot koning hadden opgewerkt? Dan hadden we allemaal nu, bij de beëdiging tot koning van één van hun nazaten,  misschien wel in het wit op de Dam gestaan en was die ene, in het Oranje geklede republikein, door de politie, weliswaar ten onrechte, opgepakt.  
Symboliek – ik mag het wel …………… Een polsbandje tegen pesten, een visje achter op de auto, een teef met een rode zakdoek om .... Het zijn subtiele manier om een ander iets te vertellen, maar dan moet je wel dezelfde taal spreken. Toen mijn nichtje onlangs mocht vertellen, dat ze binnenkort een baby hoopte te krijgen, deelde ze tumtummetjes uit in de vorm van een poppetje ………… het duurde even voor’t kwartje viel …………. Een subtiele manier om de blijde gebeurtenis aan te kondigen, zoals men vroeger likeur schonk in een zilveren bokaal, waarin dan een mannetje naar boven kwam drijven ……….. Hansje in de kelder. Symboliek rond de geboorte is nu meestal verworden tot een in het roze of blauw geschilderde kinderkamer ( .. maar dan weet iedereen toch dat het een jongen wordt?) ……of een gefiguurzaagde houten ooievaar in de voortuin …… waarbij dan tegenwoordig vaak ook nog wordt vermeld ..… dat er een baby is gebracht ….. Overbodige informatie, als je't mij vraagt ……….. Heeft iemand al een digitale beschuit-met-muisjes app gelanceerd?

 Sommige symboliek mis ik nog wel eens ………zoals het afhalen van de gordijnen als iemand overleden is.

Of wat te denken van rouwkleding, waardoor je aan de Zuid-Bevelandse boerin met zwarte beuk kon zien dat er kort daarvoor een dierbare overleden was …………..  of de taal van de molens – de stand van de wieken kon vreugde of verdriet uitbeelden ……………niet dat ik dat nog paraat heb, maar toch …… even googlen op de wrijftelefoon en je weet’t … …  Critici zullen nu ongetwijfeld roepen dat dit ouderwets is – ik weet het …… dat is het ook, maar het zijn nog van die symbolen, die ik me herinner als relicten uit een vroeger tijd en daarom wil ik ze vasthouden – hoe zinnig of onzinnig ze ook zijn …………

Tegenwoordig faceboeken we als we de wereld van ons verdriet  of boosheid op de hoogte willen stellen ... we krijgen een schikkingsvoorstel  (?) thuis van een digitale flitspaalagent als we te hard hebben gereden .... niks geen discussie meer mogelijk met een levende gezagsdrager ....  of we hiep hiep hoeraën op een voorgezongen electronisch verzonden verjaardagskaart ..... Geen kartonnen kaartje meer, met de postbode weggesanneerd; geen uitgestoken hand om de ander persoonlijk te feliciteren. 

En de roos? Symbool van geliefden? Die bestellen we online of nog erger, we sturen hem online, als een slechte kloon van zichzelf .... Nu moet je nog de geur erbij denken ..... een kwestie van tijd.   
En in plaats van elkaar in een goed gesprek de waarheid te zeggen of juist je mening wat te relativeren, sturen we boze twitters de wereld in met smileys om onze stemming te symboliseren …… als digitale autisten ………… Nog even en we begroeten thuis onze geliefde niet meer met een "hoi, ik ben er weer" en een kus, maar door een e-mailtje te sturen met slechts een kruisje: x
Zelfs toen al was er geen bloemenwinkel meer in Schrabbekerke, vermoed ik, en moest die  verliefde middeleeuwer wel zo zijn passie met de wereld delen.....

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Slik op de Weg is de 1200ste blog gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

Versierdefietsjesoptocht

 Zijn jullie er al klaar voor? Of zijn jullie er al helemaal klaar méé .....?  Huis versierd, vlaggetjes opgehangen, nog even de tekst van het Koningslied en het Wilhelmus doorgenomen, oranje tompoezen besteld, eereboog (sic) van de vliering gehaald voor over de carpoort, ballonnen vullen met helium (oh nee, of mocht dat nou niet meer?  Alleen als je ze oplaat met een kaartje eraan .... niet voor dierlijke consumptie), treetje Afrikaantjes met verblijfsvergunning geplant, oranje balletjes voor rond de autoantenne en in de frituur, fietsversierspul gekocht, zoals electriciteitsbuis, Donald Duct tape en gekleurd wc-papier - een vuurrode-withete-helblauwe oranjefranje pruik gepast, lampion met led-verlichting getest, de vuvuzela gestemd en uitgeprobeerd en met het nepbrilletje met leesgedeelte, even in bad bij het meisje van de opticien ...... of wordt het toch wit ………….. de dresscode voor iedereen die “beschaafd” wil protesteren of die er al helemaal klaar mee was, voordat het begon .....



Baarland is er al helemaal klaar voor (foto: Hans Koert)

 Sommige dorpen in Zeeland maken er echt wat van – straten worden uitbundig versierd en, wat een geluk, het kan allemaal een poosje blijven hangen ……… want er komen nog een paar extra dagen aan die wel wat kleur kunnen gebruiken ( Lintjesregen - Meivakantie - Dag van de Arbeid - Bevrijdingsdag - boekenmarkt Middelburg - Kunst speuren in de Dag - Hemelvaartsdag - Jazzfestival Middelburg - Historische treinrit door de Zak - Bluesfestival Kwadendamme, Scheldejazz (Terneuzen) en statistisch zijn er de komende maand zo'n 25.000 Zeeuwen jarig .........) .Heb je er wel eens bij stil gestaan, wat als onze nieuwe koning besloten zou hebben, met gemotiveerde redenen, de plechtigheden weer (de reden ligt besloten in dit woord)  op de verjaardag van zijn overgrootmoeder Wilhelmina, de laatste dag van augustus, te plannen?  Nee, prima toch zo – april schijnt hiervoor het meest aansprekende deel van het jaar te zijn ….. De Oranjes schijnen wat met april te hebben ...  Baarde Juliana ook niet op 24 april haar oudste zoon? En wanneer verloor Alva ook alweer zijn bril?  Ik bedoel maar -  daar is het uiteindelijk allemaal mee begonnen …………

 Graf van Willem van Oranje in de Nieuwe Kerk in Delft (foto: Hans Koert)
Willem de Rijke, stamvader van het graafschap Nassau en Juliana van Stolberg, legden met hun oudste zoon de grondslag voor wat later het Huis van Oranje genoemd zou worden – de wortels dus van onze nieuwe koning ……….

 Willem zwijgt voor altijd (detail praalgraf in Delft)( foto: Hans Koert)
Willem, begraven in Delft, woonde ook een tijdje aan de Lange Delft (what's in a name) in Middelburg - handig, voor als hij even wat oranje tompoucen nodig had - even de straat oversteken naar de Hema!


Willem van Oranje (foto: Hans Koert)

Later ging hij voor wat luxer, niet in De Mortiere, zoals je zou verwachten, want dat was, met een kruitfabriek in de buurt, toen niet de veiligste plek van Zeeland in oorlogstijd - nee, hij huurde een appartement in de abdij, daar waar nu het Zeeuws Museum gevestigd is ....  dat stond toch leeg - de monniken waren immers weg gesaneerd?  Willem van Oranje, mag dan wel feitelijk de stamvader zijn van het geslacht waaruit Willem-Alexander voortkomt – als je het kritisch bekijkt, moet je concluderen dat zijn DNA-strengen in al die eeuwen aardig moeten zijn vermengd met “vreemde elementen” ……………………… en daarom zingen we nog steeds ...... Ben ik van Duytsen bloed, vermoed ik en als straks één van de prinsesjes op het prinsessenbal met één of andere gaucho de tango danst en alle ogen op zich gericht weet, dan snapt iedereen dat ze dat wellicht niet van haar vader geërfd heeft. 

 Leibomen leiden ( Baarland) (foto: Hans Koert)
De kop is eraf …. De koningsspelen zijn, zij het enigszins verwaterd, achter de rug ……….. Meer dan 1.3 miljoen kinderen waren in Nederland tegelijk actief …. Een record, kopten de kranten.  Ammehoela – denk ik dan – elke dag, tijdens de kwartiertjes pauze, bewegen miljoenen kinderen in Nederland – tegelijk - en dat blijft niet opgemerkt - vraag maar eens na in Oost-Groningen  Echt weer zo’n “weetje” waar je niets mee kunt.

De Buutendiekers in Kwadendamme maakten een alternatieve Gouden Koets (foto: Hans Koert)
Veel benieuwder ben ik naar de moeders, die bezig zijn een wortelpak, gekocht bij de Action, op maat te maken voor hun kroost of een prinsessenjurk á la Maxima proberen te creëren uit dat te klein geworden kabouterpak. En wat te denken van als die vaders, die dit weekend bezig zijn om, met de tong tussen de tanden, een brander in de ene - en een plastic elektriciteitsbuis in de andere hand, een fraaie boog te creëren, die later met zo’n tot stroken geknipt plat pakketje gekleurd wc-papier (=crêpepapier) in de koninklijke primaire kleuren, omwikkeld moet worden, met als bekroning, inderdaad ..... Nu maar hopen dat het houdt en dat het niet gaat regenen.

 Op weg naar't feest (1960) (foto archief: Hans Koert)
Veel herinneringen van vroeger vervagen, maar de massa’s rood-wit-blauwe vlaggen die tijdens dit soort festiviteiten uithingen, imponeerden, zijn me bijgebleven.

Boog in de Lange Kerkstraat in Goes (1898)

De eerepoorten (met twee –ee-s)  waar je onderdoor mocht gaan, waren toen al ouderwets, herinner ik me nog, maar die lagen waarschijnlijk nog op de pak van bij de bevrijding of de kroning van Juliana. Oude foto's vertellen het verhaal - Hoe je samen met je broer, in nieuwe jasjes gestoken, gemaakt door je moeder van een oude winterjas van haarzelf, vandaar de grote knopen en knoopsgaten, met grijze petjes en met grijze banen versierde vlaggetjes, als een twee (jaar-na-elkaar-geboren)-eiige tweeling, de één links-, de andere rechtshandig, op weg naar De Griend, zeg maar het Museumplein van Hoedekenskerke waar Con Amore, in stemmige grijze postbodepakken de feestelijkheden kleur gaven ....

Het hoogtepunt van de dag - De versierdefietsenoptocht (ca. 1961) (foto-archief Hans Koert)

En eenmaal wat groter was er de optocht – de optocht met versierde fietsjes en lampions ….. Wat was je grôôs ….. ik voel nog die gezonde spanning in mijn buik – moet je niet nog even plassen, Hans, vroeg mijn moeder dan, meer als een bevel dan als een vraag, aangezien de opwinding dit soort lichamelijke processen naar de achtergrond verdrong.  Je moeder had je voor de gelegenheid feestelijk gekleed met grijze sjaal en lichtgrijze studentenmuts, maar verder gewoon je zwarte jas en donkere broek aan, want het kan nog frisjes zijn - verkleed als oranje wortel zat er in die tijd nog niet in .... Je fiets was onherkenbaar veranderd en vreselijk zwaar en onhandig geworden ……met knijpers waren er stukken karton vastgezet in je spaken, dan viel je ratelend op ...  Echt fietsen lukte dan ook niet, want je had nu, met zo’n topzwaar vehikel, zeker de hele weg nodig ……… daarom liepen je ouders met je mee; de fiets, mocht dat nodig zijn, onzichtbaar corrigerend aan de tot boog getransformeerde elektriciteitsbuis ……  Je voelde dat iedereen naar je keek en ook al viel je met je fiets natuurlijk niet op in de massa, je wist dat je de mooiste had .... al zat er weer geen prijs in dat jaar! 
Al die koningsliederen, aubades, kinderspelen en vrijmarkten mogen me gestolen worden als ze die versierdefietsjesoptochten maar in ere houden – als ankerpunten uit je jeugd ……..

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

• ps: De eerste 50 woorden van deze  blog ( Zijn jullie er al klaar voor? Of zijn jullie er al helemaal klaar méé .....?  Huis versierd, vlaggetjes opgehangen, nog even de tekst van het Koningslied en het Wilhelmus doorgenomen, oranje tompoezen besteld, eereboog (sic) van de vliering gehaald voor over de carpoort, ballonnen vullen met helium (oh nee, of mocht ) mogen vrijelijk gedeeld worden, mits voorzien van bronvermelding (http://slikopdeweg.blogspot.nl/2013/04/versierdefietsjesoptocht.html - Hans Koert) 

 

Slik op de Weg is de 1200ste blog al lang gepasseerd ...... Een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers .......  SlikopdeWeg - Je kunt er eigenlijk niet omheen - een mooie manier om je dag te beginnen.

Kun je nog zingen .....

Ik heb me erdoorheen geslagen – eerlijk is eerlijk – het is taaie kost … Terug naar de roots van ons Zijn, van het wezenlijke van ons bestaan ….. De wortels van de Zeeuwse stam – de elementen, waaruit onze Zeeuwse DNA-strengen zijn opgebouwd - zout water -  hornaet - 't ruhesoort - koppespinnen - plattezeuhen - slik op de weg en de Lante zoe en de massabriete ...... Zoektocht naar de Zeeuwse henen .........

Zoektocht naar de Zeeuwse henen. (foto: Hans Koert)
Meer dan 50 liedjes, verdeeld over 2 cd’s, gezongen door Zeeuwen, die woonden en leefden in de vorige eeuw en soms gepast uit hun bol gingen op verjaardagen of feesten en dan, soms spontaan, soms met hulp van de jeneverfles, recht gingen staan, om zonder gêne, hun  lied, hun gevoelens, voor de voeten van de luisteraars neer te leggen.

 

3 x 3 = 9
Zelf opgegroeid tijdens de Kun Je Nog Zingen …… jaren, de periode na de wederopbouw – de tijd die Rauwe Bonen Zoet Maakte en Drie Maal Drie Is  Negen ......, de jaren vijftig en zestig, hoopte ik veel herkenbaars terug te vinden, maar dat viel tegen.  De verzamelde liederen waren weliswaar verzameld tussen 1950 en 1970, maar blijkbaar bij een generatie, die zich dit soort uitspattingen herinnerde van de jaren van voor de Tweede Wereldoorlog; de jaren van de crisis - de jaren zonder Zeeuwse Top Veertig, Kinderen Voor Kinderen of lokale artiesten als Surrender of de Lamaketta's  ... De jaren dat je nog alleen beroemd kon zijn op je eigen durp.

Veldopnamen .....
Een keur aan liederen, veldopnames – field recordings, gezongen door lokale artiesten, die zingen over de duistere kanten van het leven, in liederen met titels als  Mijn Julia is mij ontnomen – Daar gunter in die velden – Hoe helder de zon, hoe duister de maan  tot  De lantre zoe en de massabriete  (dat verzin je toch niet zelf?) - Hier ligt mijn tedere bloem in het graf  en Wat Hoor ik Hier In’t Midden al van de Nacht? …… Zeeuwse Traditionals, die je tevergeefs in de Zeeuwse Top Veertig hitlijst met Hemelvaartsdag terug zult vinden  - liederen, die vergeten zijn en de stemmen verstomd …. Behalve dan als je deze cd's door worstelt .....

Veldopname (foto: Hans Koert)

 

Ik moet toegeven …… is doe het niet graag ……maar ik was toch even heel blij dat ik mijn creativiteit heb mogen doen gelden …… Zoals jullie wellicht wel weten vind ik het leuk om zo af en toe een beetje met taal te stoeien en de wereld te vemoeien met mijn konterfeitsels op taalkundig gebied ……. Daarom ook was ik, eerlijk gezegd, stik zenuwachtig toen de Grote Dag in aantocht kwam … toen het gepresenteerd werd en ….. wat denk je?  Ze hadden een stukje van mijn tekst gebruikt!  Whow!

 

Een heuse commissie had bedacht dat het wel leuk zou zijn om met z’n allen  … je leest het goed ..... met z’n allen een lied te maken voor de nieuwe koning ……  net zoiets dus als alle Zeeuwen vragen om een plan voor de natuurcompensatie langs de Schelde uit te werken of allemaal tehêre Zeeland te herindelen in, pak weg, een handjevol nieuwe gemeenten .... Dat wordt gegarandeerd niks ….. Een probleem, een vraagstuk, een kwestie overlaten aan de publieke opinie, aan Zegt U Het Maar … aan Jan en alleman is gegarandeerd tot mislukken gedoemd. Denk nog maar eens aan de mogelijke ontpoldering van de Hedwigepolder ….. Iedereen buitelde over elkaar heen, had een mening of een oplossing of schreeuwde om aandacht …… uiteindelijk bleek alle moeite tevergeefs omdat … simpel gezegd, …. we er helemaal niets over te zeggen hadden. Zouden ze dat nu met het poldermodel bedoelen? Of is is het eigenlijk het Hedwigepolder model .... Ergens  zogenaamd over mee mogen praten maar niets in de melk te brokken hebben?  

Zuud-Beveland (foto: Hans Koert)

Het koningslied gaat niet meer door, begreep ik of toch weer wel ..... ik weet't niet meer …. Iedereen had het erover, dus wat dat betreft hadden de bedenkers wel eer van hun werk …………. Je zult mij dan ook niet horen over de kwaliteit van de tekst - dan 'oe 'k m'n klompekotje toe ..... En als je dan hoort hoe ze op sociale media mekaar te lijf gaan ..... Ze maeken't wè wé erg van ei:ers! Zelfs tijdens een bijzonder jazzconcert, waar je toch mag hopen gevrijwaard te worden van de discussie over dit soort aardse zaken met als thema “top of flop”, kwam het lied ter sprake ……. alleen omdat een jazz-zanger, Ruben Hein, toch normaal gesproken van onbesproken gedrag, meegezongen had in het achtergrondkoortje.
Okay – je wilt het weten? ………… Wat mijn bijdrage was? Uiteindelijk is het woordje “dan” gebruikt  in het zinnetjes “Daar sta je dan”  …….. Geweldig toch?  Wel vier keer wordt dat zinnetje herhaald. 

De melodie kennen we al ..... (foto: Hans Koert)
Weet je wat ik ingestuurd had? Hier is het begin;

Geen duurdere plaats voor ons aard.
Geen huis is hier een stuiver waard,
Dan, waar’t beschermd moet zijn door dam of dijk,
Ons toelacht riet en geul en slijk …

..... en zo gaat het nog drie coupletten voort …… . Ik geef toe, de tekst was misschien niet zo geschikt als ode aan de nieuwe koning, maar als'k eenmaal bezig bin ....  dan kan'k wà klêr maeke.   Ik had voor de handigheid ook  meteen maar de muziek toegevoegd, maar goed …. ze bleken al een componist gevonden te hebben. Jammer, maar goed, ik mô nie lammertêêren ...... Eén woord gebruikt en nog wel viermaal herhaald ook.
Het moge, na beluisteren van de cd's Zeeuwse Traditionals, duidelijk zijn dat we als Zeeuwen met onze Zeeuwse zangcultuur, nooit vooraan gestaan hebben en als de teksten scheef of dubbelzinnig worden, gesterkt, zo lijkt het, door menig borrel, om de stem wat vaster te doen klinken,  dan is het misschien maar beter dat we onze mond houden ……………….

De Zeelandbrug, gezien vanaf de Katttendiekse Diek (foto: Hans Koert)
Je zult mij dan ook niet op de Kattendiekse Diek zien staan om het koningslied richting Amsterdam te schallen ..... Wedden dat de wind het al op de Zeelandbrug heeft verwaaid tot gelal en gelalala .......?

  Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Slik op de Weg is de 1200ste blog gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.