dinsdag 22 november 2011

Kloostermop

Ik hou van oude gebouwen of beter gezegd, ik hou van oude stenen. Stenen die verweerd zijn en die laten zien dat ze al eeuwenlang de elementen getrotseerd hebben - vorst, zon en regen ......... als verweerde Zeeuwse koppen.
De stenen die we tegenwoordig gebruiken komen allemaal uit steenfabieken, waar ze machinaal gevormd zijn. Soms verkopen ze stenen die lijken alsof ze handgevormd zijn, maar je ziet altijd dat ze nep zijn - kitsch - voor mij gaat er niets boven echte oude, liefst middeleeuwse stenen, zgn. kloostermoppen.

Kloostermoppen zijn een verzamelnaam voor middeleeuwse stenen, die gebruikt werden bij de bouw van kastelen, kloosters en kerken. De Romeinen gebruikten naast natuursteen ( hier in onze streken moest die aangevoerd worden uit de Ardennen of uit Duitsland of, wie weet, nog verder weg: Italië) ook al baksteen, maar toen de Romeinse cultuur te niet ging, verdween ook de kennis om steen te bakken. In de 12de eeuw ontwikkelden Friese monniken weer de kunst van het bakken van stenen en die "kunst" breidde zich snel uit over het hele land, dus ook naar Zeeland.
Een kloostermop heeft geen vaste maten, maar door de bank kun je stellen dat de oudste moppen het grootst en dikst zijn: bijv. 38 x 18 x 12 cm. Laat middeleeuwse moppen zijn veel kleiner: 30 x 13 x 8 cm. Je vindt in Zeeland nog kloostermoppen in oude kerken, vaak met geglazuurde stenen er tussen, doordat gebruik gemaakt werd van Zeeuwse klei, die verontreinigd waren met zouten .... Stenen huizen waren vroeger voorbehouden aan de rijken, maar in de 16de eeuw begin men in de steden ook huizen en op het platteland boerderijen van steen te maken. Aangezien nieuwe stenen erg duur waren ( ze moesten helemaal aangevoerd worden uit Zuid-Holland), ging men op zoek naar oude stenen die gehaald werden uit oude ruïnes (kastelen en kerken) en die men voor een habbekrats kon meenemen. Gezien de staat van de wegen en de karren zal dat over niet al te grote afstsand gebeurd zijn - men zocht het dus dicht bij huis. De oude verweerde muur vond ik in een boerderij bij Aardenburg, De Oliepot - de oude stenen zijn afkomstig van de schansen, die in Aardenburg aanwezig waren. Toen men met kanonnen ging schieten hadden stenen verdedigingswerken minder zin en kon je je veel beter verdedigen met aarden wallen - die vangen immers de kogels op. De fraai geglazuurde stenen vond ik in de Hoeve Van der Meulen in 's Heer Abtskerke. Deze oude stenen komen eveneens van oude middeleeuwse gebouwen uit de Zak, wellicht, is gesuggereerd, van het afgebroken kasteel De Hellenburg bij Baarland, aangezien de stenen vergelijkbaar zijn. Maar er waren ook (delen van) kerken die afgebroken werden of die door het water overspoeld waren. Zulke fraaie geglazuurde Zeeuwse stenen zijn voor mij typisch Zeeuws en zouden thuis moeten horen in de Zeeuwse Canon. Naast de deur achter in de Hoeve van der Meulen vind je een stuk muur dat roodachtig uitgeslagen lijkt, bestreken met een rossige kalk. Vroeger was de hele muur zo bestreken en dit gebeurde vooral bij boerderijen die in het bezit waren van Rooms Katholieke families - zo konden ze op een beschaafde manier geloofsgenoten laten weten, in de tijd van hervormingen en protestantisme, dat ze het oude geloof trouw gebleven waren .......... Deze gerosselde muren, zo heet dat, vertelden hun geloofsgenoten de afkomst van de bewoners, want alleen met een gewone kloostermop hier en daar bewijs je nog niet je diepere geestelijke achtergrond, je roots en er zullen ook best wel eens kloostermoppen in de beste protestantse families over de tafel gegaan zijn, vermoed ik ........... ( Aardenburg - West Zeeuws-Vlaanderen) (augutus 2010) ('s Heer Abtskerke - Zak van Zuid-Beveland) ( augustus 2011)
Hans Koert

slikopdeweg@live.nl
Twitter: #slikopdeweg

SlkikopdeWeg: Al bijna 1000 keer de dagelijkse Zeeuwse blog over de Scheldedelta!

1 opmerking:

  1. Beste Hans,
    Leuk dat er eindelijk eens iemand aandacht schenkt aan dit ogenschijnlijk on-interessante bouwmateriaal, ook ik ben altijd blij verrast als ik weer eens zo'n mooie oude muur met kloostermoppen tegenkom. Wat ik jammer vindt is dat je vaak vaak mislukte restauratie pogingen ziet waar men de verkeerde mortel toegepast heeft.
    Veel plezier met deze leuke blog.
    Hans Terlouw
    Lekkerkerk

    BeantwoordenVerwijderen