vrijdag 27 januari 2012

De Kleevert - een doortrapte fielt verdacht van moord

Mon Dieu ayez pitie de mon âme; Mon Dieu ayez pitie de ce pauvre peuple ( = Mijn God, heb medelijden met mijn ziel. Mijn God, heb medelijden met dit arme volk) schijnt Willem van Oranje uitgeroepen te hebben toen hij in juli 1584 door Balthasar Geerards in Delft werd neergeschoten - een historische gebeurtenis van grote importantie - een ankerpunt in onze Vaderlandse Geschiedenis. Een honderd jaar later, mei 1687, deed dominee Nicolaas van de Velde uit het Zuid-Bevelandse Driewegen het nog eens dunnetjes over door zijn laatste woorden O God te slaken, terwijl hij aangeschoten ter aarde zeeg - een ingrijpende gebeurtenis, niet zo zeer voor het vaderland dan wel voor de kerkelijke gemeente van Driewegen in het algemeen en zijn huishoudster Tannetje Veth in het bijzonder, die ervan getuige was.
De moord vond plaats in Driewegen in de Zak van Zuid-Beveland, ver weg van al het kwaad, zoals men meent dat het rondwaardt door de grote steden, het Sodom en Gomora van de Lage Landen, in de pastorie, die even buiten de bebouwing stond. De dorpskerk van Driewegen was in 1678 gesticht en de jonge, nog ongetrouwde, dominee Klaas van de Velde moet één van haar eerste voorgangers geweest zijn. Toen hij vermoord werd, preekte de 29 jarige voorganger net een jaar en de kerk zat elke zondag tijdens de diensten propvol - uit alle omliggende dorpen kwamen gelovigen om speciaal naar deze frisse, jonge dominee te luisteren.
Het kerkje zelf is een mooi voorbeeld van een zaalkerk en de stijl van het gebouw wordt bestempeld als 17de-eeuws Hollands classicisme. Boven de ingang hangt een bord met daarop de namen van de stichters van de kerk, de (tweeling)broers Fredericus en Emmericus ( we noemen hem Emmer (?)) van Watervliet, ambachtsheren van Ellewoudtsdyck, Driewege, Coudorpe, Everinge, Sheerheynskinderen en Insulae Wolphaertsdyckiae ( = het eiland Wolphaertsdijk) etc. etc. Hoewel driekwart van de inwoners van Driewegen niet kon lezen of schrijven, vond men het blijkbaar nodig, of deftig, om het gebeuren in het Latijn in de kerkmuur te metselen - of zat de angst er na het zgn. rampjaar (1672) er nog zo diep in dat men uit voorzorg maar voor een wat meer internationale uitstraling koos, die de meeste geletterden, ook uit andere landen, begrepen?
Dominee Jacobus de Cliever uit 's Heerenhoek, collega van de vermoorde Nicolaas, was een jaloers en na-ijverig baasje, die beticht werd van .. zulke verregaande zedeloosheid dat de kiesheid het verbiedt die te omschrijven .... Zo gingen de geruchten, dat hij niet van zijn huishoudster kon afblijven ( de naam de Cliever werd in het roddelcicuit verbasterd tot De Kleevert), 't met zijn buurvrouw deed en er werd van hem verteld dat hij ongevraagd hos was wêzen snieën an de dulfkant, zonder toestemming te hebben van de slootkanteigenaar ........ ( tja, ook een dominee moet zich aan de regels van't fatsoen houden).
Feuilleton. - Toevoegsel tot het geschiedkundig overzicht van de Herv. Gem. te 's Heerenhoek. door Ecclesiasticus ( in de Nieuwe Goesche Courant - (1875) (klik op de foto om hem te vergroten)
Deze Jacobus de Clijver werd serieus verdacht op de avond van zondag 11 mei 1687 de moord te hebben gepleegd. Hij was, meende men, met een geladen geweer richting Driewegen gelopen, door de heg de tuin van de pastorie in gekropen en ..... door het raam der slaapkamer zijnen ambtgenoot in nachtgewaad voor eenen stoel geknield zijnde, tot het doen van zijn avondgebed, schoot hij hem een kogel door het hoofd. Hij bleek zwaar verdacht, omdat de voetafdrukken bij het huis dezelfde brede neuzen hadden als de schoenen van de dominee; er een laadstok gevonden was van hetzelfde type als gebruikt voor het geweer van de voorganger en er waren een paar stukjes stof in de braamstruiken bij het raam gevonden, die klaarblijkelijk van zijn kamerjapon afgescheurd en in de doornen blijven hangen waren, van dezelfde stof als de kamerjapon zoals de predikant van 's Heerenhoek die droeg, kortom - verdenking genoeg, dat hij de fatale schoten afgevuurd moest hebben op dominee Klaas, omdat zijn kerk wel vol zat en die van hem niet .........

Hij is nooit bestraft, omdat hij, eenmaal in't kot, te 's Hage, er gif kon innemen, dat hij in zijn schoen verborgen had ........ Hij ontliep zijn straf niet helemaal - hoewel Balthazar Geeraerds nog netjes gevierendeeld werd, werd het lijk van J d C gebrandmerkt (!) en op het galgenveld in Den Haag begraven .... als een de Evangeliebediening gansch onwaardige, maar als een doortrapte fielt.
Ordinaire jaloezie dus moet het motief geweest zijn - de discrepantie tussen uitpuilende godshuizen en leeglopende kerken - Ojé - als dit weer opgerakelde waargebeurde verhaal nu maar geen lezers vindt onder hedendaagse Zuudbevelandse predikers met lege kerkbanken (Driewegen - ak van Zuid-Beveland) ( foto's: oktoberv2011`)
Hans Koert
slikopdeweg@live.nl
Twitter: #slikopdeweg
SlikopdeWeg: Een dagelijkse luchtige kijk op het Zeeuwse heden en verleden.

1 opmerking:

  1. Ook destijds waren er figuren tegen de Oranje's, getuige een behoorlijke donatie in een kerk met de volgende woorden "De prins is dood, daarom is mijn gave groot"

    BeantwoordenVerwijderen