woensdag 15 februari 2012

Gebeiteld

Oude grafstenen zijn vaak de enige tastbare bewijzen dat iemand geleefd heeft - wie nooit enig geschreven bronnen heeft achtergelaten, verdwijnt in de nevelen der tijd. Grafmonumenten zijn dan ook altijd dankbare objecten ter inspiratie over iemands leven, al bevatten de meeste kerkhoven tegenwoordig geen oude grafbedekkingen meer, tenzij het een joodse begraafplaat behelst - Joodse kerkhoven bevatten vaak eeuwenoude zerken, aangezien zij, uit geloofsovertuiging, voor eeuwig onaangetast moeten blijven.
In onze oude kerken vinden we vaak nog eeuwen oude grafstenen, vaak uit de 17de tot 19de eeuw, waarna begraven binnen in de kerk niet langer plaats vond. Soms kun je uit een steen iets lezen over het leven van iemand - vaak ook niet - dan zijn het droge namen en overlijdensdata, al vallen je dan wel eens zaken op, die het benoemen waard zijn. Eerder struinde ik door de kerk van Nisse op zoek naar verhalen, zoals die van Geraert van der Nisse en zijn vrouw Andrea van Oostende, of dat van Sara Maria Laccher. Tijdens zo'n rondgang in de Mariakerk van Nisse boeide me de grafsteen van Johan Jaspers Versteile me, waarin melding gemaakt wordt van het overlijden van vader Johan in oktober 1638 met daaronder de namen van zijn vier zonen Adolf, Jasper en Cornelis, die alle drie een jaar eerder stierven en een (tweede) Jasper, die in 1638 bijgezet werd. Een vader met zijn vier zonen - allen binnen twee jaar hier begraven - dit kan duiden op een ongeval, een brand, of een besmettelijke ziekte, die wellicht het gezin trof, maar veel waarschijnlijker, omdat er tweemaal de naam Jasper in voorkomt, zouden het jong gestorven kinderen kunnen zijn. Dat leid ik o.a. af uit het feit dat een "tweede" Jasper waarschijnlijk een heel jonge baby geweest moet zijn, die spoedig na de geboorte overleed, opgewekt na de dood van zijn broertje Jasper I. Tot ver in de negentiende eeuw vind je nog hele ritsen jonge kinderen, die allen dezelfde naam kregen - ter vervanging van een te vroeg overleden eerder kind; kindersterfte was vroeger heel hoog. Een andere grafsteen, waarvan het wapen in de Franse tijd weggekapt is, bevat de lichamen van Susana van Rentregem, een naam, die in die tijd veel in West Zeeuws-Vlaanderen voorkwam, die in 1613 een half jaar voor haar man Willem Martinusse, ministre, predikant dus, denk ik, overleed. Deze Wilhelmy Martyni, je moet wel aan je naam laten horen dat je doorgeleerd hebt, overleed in november 1613. Zou het heen gaan van zijn Huisvrouwe direct verband gehad hebben met zijn overlijden kort daarna, vraag ik me dan af.
Terwijl de ene steen schitterend geboekstaafd is, lijken andere grafstenen soms door de eerste de beste prutser van tekst voorzien - zo lijkt het soms. Neem nu het "onderschrift" dat onder de fraai gebeitelde tekst ter herinnering aan Cornelis Dierksen, baljuw van Der Nisse, gekrast is ........ waarin Maria Corelis ( Cornelis waarschijnlijk - foutje, bedankt) herdacht wordt, huisvrouwe van Pieter Klinckerspoore, die op 73 jarige leeftijd in november 1716 overleed - Het geheel is zeer knullig in de steen gebeiteld. Trouwens, de achternaam Klinckerspoore onlokt me herinneringen aan de radioserie Biels & Co, waarnaar mijn broer en ik in de jaren zestig van de vorige eeuw graag luisterden en waar ook steeds mensen opgevoerd werden met welluidende, nepadelijke, enigzins fantasievolle namen als Mevrouw Maria Klinckerspoore - van Bruidsluier-pergola - bijvoorbeeld. Deze Maria erfde van haar vader een huis in Nisse, geleghen zuid het wal of berg, het voormalige Slot Ter Nisse, waarvan nog een verkoopacte resteert. Graven in de tijd kan soms erg leuk zijn!
Toch zijn de meest eenvoudige, beeldende stenen het meest interessant - stenen die een verhaal vertellen als in een strip - een paar tekeningen zegt dan genoeg. Een fraai voorbeeld van beeldtaal, is de schaar, het mes ( niet op de foto) en het waterglas op het graf van Meester Cornelis Jansoon, chirurgijn of medicijnmeester, die in Nisse resideerde. Prachtig toch dat zo iemand enkel met wat sprekende voorbeelden blijft leven! Wat zou er op mijn grafsteen moeten worden afgebeeld? Een gevarendriehoekje met een slippend autootje en het woord Slik?
Hans Koert
slikopdeweg@live.nl
Twitter: #slikopdeweg
SlikopdeWeg: een (v)luchtige dagelijkse kijk op het Zeeuwse .........

1 opmerking:

  1. Al weer zo'n mooie Hans. Proficiat. Heb ook mooie herinneringen aan het luisteren naar Biels & co via mijn transistor-radiootje (gespaard via Sunil zegels) 's avonds in bed!

    BeantwoordenVerwijderen