zaterdag 18 februari 2012

Piet, Zeven Emmers Mossels

Het zijn onooglijke huisjes, vaak volgekalkt met graffiti, die soms weggestopt ergens in een plantsoen staan te staan en geen enkele functie lijken te hebben - er woont niemand in - ze missen vaak ramen en de deur is van dik plaatstaal gemaakt. Als kind begreep ik niet goed, wat de functie van deze minihuisjes was, al wisten leeftijdsgenoten wel eens wat meer, als zouden het huisjes zijn waarin inbrekers en boeven zouden worden bewaard, die 's nachts gesnapt waren en die daar, tot dat Bromsnor tijd had hen met de boevenwagen af te voeren, moesten verblijven. Ik zal, in mijn kinderlijke onschuld, zeer zeker wel eens een keer mijn oor tegen de deur gehouden hebben als niemand in de buurt was - vermoed ik, waar niet meer dan zacht gezoem gehoord werd. Later, toen ik kon lezen, begreep ik dat de letters, in zandsteen boven de metalen deur uitgespaard, PZEM, met elektriciteit te maken hadden - Provinciale Zeeuwse Elektriciteit Maatschappij. En dat het iets met licht te maken had en dat het gevaarlijk was ........... getuige de bliksemschicht op de deur.

Die transformatorhuisjes, want dat waren het, dienden om de stroom, die tot het dorp ondergronds aangevoerd werd, te distribueren over de huishoudens. Meestal stonden ze iets terzijde op een ietwat verborgen plek - omdat niemand er ooit binnen hoefde in te zijn - zo leek het. En, omdat ze blijkbaar redelijk functioneel gebleken zijn, staan ze vaak nog steeds vanaf de eerste aanleg van het elektriciteitsnet, op hun post. Er is alleen één soort transformatorhuisje, dat niet meer gebruikt wordt, gewoonweg omdat ze niet meer functioneel gebleken zijn, nl. de hoogtoren transformatorhuisjes.

Eerlijk gezegd boeien die huisjes me nu niet meer zo als vroeger en vallen ze me zelden op, totdat ik, bij toeval, in Philippine terecht kwam en daar oog in oog stond met een wel heel bijzonder transformatorhuis - een zgn. hoogtoren transformatorhuis. Het verschil met het gewone transformatorhuisje, zoals in de Achterweg bij ons op't dorp (Hoedekenskerke), zijn deze gebouwen veel hoger, het woord zegt het al, omdat de stroom aangeleverd wordt door bovengrondse elektriciteitskabels. Ook in Groede en Dreischor zijn nog van dit soort bijzondere industriële erfstukken bewaard gebleven, die nu geen functie meer hebben. Dit soort gebouwtjes dateren uit begin jaren dertig, toen overal in Zeeland het elektriciteitsnet uitgerold werd.

Grappig aan de toren in Philippine is, dat de bouwer zich uitgeleefd blijkt te hebben in fraai siermetselwerk - alsof hij eindelijk eens zijn vakmanschap heeft mogen laten zien. Die transformatorhuisjes zijn soms kleine architectonische pareltjes, alsof de één of andere derderangsaannemer, na jarenlang studeren aan de ambachtschool in Terneuzen, eindelijk zijn papiertje gekregen heeft en zich nu, dankzij een welwillende geste van de PZEM, helemaal de vrije hand gekregen heeft om zo'n een transformatorhuisje neer te zetten, nagebouwd van een met legosteentjes gemaakt torentje door zijn zoon. Miktur mê iets môôis van, Arjaen! Toen ik voor de eerste keer oog in oog stond met zo'n toren, ging ook mijn fantasie op hol en meende ik een overblijfsel te hebben ontdekt van de stenen versterking rond de historische vesting Philippine, die immers in de Tachtigjarige Oorlog als verdedigingswerk door de Spaanse Hertog van Parma gebouwd was en genoemd was naar Philips de Schone? Hoe groot was de deceptie toen ik die zo vertrouwde letters zag, als een Romeinse plaquette ingemetseld boven de deur: PZEM. Ik zie het al voor me in de digitale krant PNC, de Provinciale Nederlandse Courant, van 2111, waarin gewag gemaakt wordt van opgravingen in de buurt van de plek waar ooit de Romeinse legioenen gehuisvest moeten zijn geweest, die net als de Aarden Burcht het Zeeuws-Vlaamse Rijk moesten verdedigen tegen de indringers van de d'overkant, zoals het gebied van de vijand aan de andere zijde van de grens genoemd werd, die hier werkgelegenheid kwamen wegkapen. De betekenis van de plaquette, die gevonden is, toont een tot nu toe raadselachtige afkorting, P.Z.E. M. en heeft wellicht, zo menen de archeologen, iets te maken met de handel in mossels, die hier, gezien de grote hopen lege mosselschelpen, moet hebben plaatsgevonden: Piet, Zeven Emmers Mossels.
Hans Koert
slikopdeweg@live.nl
Twitter: #slikopdeweg

SlikopdeWeg: een dagelijkse (v)luchtige start over de Zeeland en haar bewoners ...

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen