maandag 26 maart 2012

Gewichtig

 Het Molenwater in Middelburg is al sinds begin negentiende eeuw niet meer wat de naam suggereert: Water. In 1817 werd het spuiboezem gedempt en het gebied herontwikkeld, zoals ze dat tegenwoordig zouden noemen.  Het terrein kreeg een min of meer parkachtige bestemming ( en dat moet maar zo blijven, zag ik de afgelopen dagen .... veel mensen genoten er van het mooie weer!).  Langs het Molenwater vinden we nog steeds 18de-eeuwse panden, die het gebied een deftige uitstraling geven - alle deeze Gebouwen geeven geen gering sieraad aan het Molenwater, schreef Tirion rond 1750 ....  helaas zijn ook grote delen door de tand des tijds herbouwd met moderne woningen en gebouwen, maar de oude die er nu nog staan geven het geheel cachet.
 Eén van die gebouwen is het voormalige ijkkantoor aan de Zuidsingel.  Het werd in 1739 gebouwd naar een ontwerp van Jan de Munck, de stadsarchitect, - bouwmeester en Wiskonstenaar, die rond het Molenwater meer panden ontwierp, zoals de Lutherse Kerk en de Koepoort. Bovendien woonde hij zelf aan het Molenwater en maakte hij van zijn huis een soort sterrenwacht, het Observatorium ........ Astronomist van zijne Hoogheid, (die) onlangs op eigen kosten, nevens zyn Huis heeft gebouwd ( het Observatorium), om op het zelve Sterrekundige Waarnemingen te doen.
Op deze 18de eeuwse tekening zie je van rechts naar links de Lutherse Kerk, het toen pas gebouwde IJkkantoor ( met het paard ervoor) en het huis van Jan de Munck met het Observatorium; het torentje voor zijn observaties.

 Het IJkkantoor bevat drie etages en de voorkant valt meteen op door de opzichtige, pronkerige raamlijst, die de ramen boven de deur accentueren. Het geeft het gebouw een gewichtige uitstraling - autoriteit.  In de architectuur noem je zoiets een pronkrisaliet. Als je goed kijkt zie je er het wapen van Middelburg in. Het gebouw werd gebouwd in de Lodewijk XIV-stijl  en onder de dakrand vind je in Romeinse cijfers het jaartal MDCCXXXIX ( 1739). Aan de voorkant bevindt zich een kelderluik.
 In de 18de en 19de eeuw (van 1754 tot 1839) werd de bovenzaal gebruikt als concertzaal. Zo leidde o.a. de Duitse componist en dirigent Christian Ernst Graaf hier rond 1750 zijn Collegium Musicum, heb ik vernomen.
In het IJkkantoor werd vooral vaatwerk geijkt, begreep ik, maar ook, zo leren oude kranten, was er aandacht voor ander gewichtig werk, zoals het ijken van gewichten en maten; met name voor de lichte milligram-gewichtjes kon je in Zeeland alleen in Middelburg terecht en dat was belangrijk om te weten voor juweliers en goudsmeden, die immers eerder in grammen dan in kilo's denken.  
Ook inhoudsmaten moesten geijkt worden en dat was, begrijp ik, hun core-business. Bedenk dat er in vroeger tijd allerlei soorten vaatwerk en maatkannen in omloop waren, die gebruikt werden om zaken af te meten. Nu hebben we hooguit nog wel eens een maatbeker nodig in de keuken als we pannenkoeken willen bakken, maar vroeger had de melkboer en bijvoorbeeld de petroleumboer maatkannen. Zo had je melkmaten ( met- en zonder stortrand ), oliematen, vochtmaten, maar ook inhoudsmaten om droge waren, zoals graan, af te "wegen" - een vuufkop ( 5 liter) noemden ze zoiets in 't Zeeuws; dat alles moest elk jaar geijkt, gecontroleerd worden en dat kon tot 1957 hier in het ijkkantoor. Volgens mij gingen de ijkmeeesters ook de boer op,  want ik herinner me dat mijn opoe, die een melkzaak runde, mijn opa eens per jaar met de gewichten en pinten op stap stuurde om ergens op het dorp de maten te laten ijken. Dan werd gecontroleerd of de inhoud of het gewicht  nog klopte en, indien nodig, gecorrigeerd; middels een stempeltje werd dan de maatkan of het gewicht goedgekeurd - geijkt. Dat leek me als kind een schitterend baantje.
Het ijkkantoor was in de jaren vijftig van de vorige eeuw overbodig geworden, zodat de meeste ijkkantoren werden opgeheven. Het hele ijkwezen ging op de schop, omdat, denk ik, het ijken bijna alleen nog maar op locatie gebeurde - ooit met een benzinepomp op stap geweest?  Het NMi Certin uit Dordrecht nam de taken van het ijkwezen over.
Sinds 1958 wordt het gebouw gebruikt door de Scouting ..... blijft het gebouw toch nog zijn belangrijke opdracht gestand; ook het opvoeden van de jeugd is namelijk een gewichtige taak als je't mij vraagt .......
Hans Koert
slikopdeweg@live.nl
Twitter: #slikopdeweg
 
Slikopdeweg: De dagelijkse Zeeuwse blog over de Schelderegio

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen