donderdag 22 maart 2012

KOE-landers

Jan van Oostende, een ridder, in de Maria Magdalenakerk van Goes
 Het wapenschild was van oudsher het visuele herkenningssymbool voor een ridder, als hij zich in vol ornaat toonde tijdens tournooien en plechtige gebeurtenissen. Dit herkenningsteken stond op zijn schildwapen en als helmteken en was afgebeeld op de geblazoeneerde banier of wimpel die hij bij zich droeg. De wapenschilden waren vooral kleurrijk en symbolisch en voor ons, levend in een tijd waarin logo's, beeldmerken en avatars ons sociale leven bepalen, eigenlijk iets, wat nog steeds, of misschien moet ik wel zeggen, weer, dicht bij ons staat.
Huismerk uit de kerk van Baarland
Zo gebruikten eenvoudige burgers in de middeleeuwen huismerken als ze, onmachtig om hun naam te schrijven, zich wilden profileren. Je vindt ze in oude akten, maar ook op grafstenen - huismerken, die soms nog terug te voeren zijn tot bepaalde beroepen, maar vaak ook helemaal symbolisch zijn.
Beschadigd wapen in de Maria Magdalenakerk van Goes.

Het wapenschild van de ridder werd al snel een familiewapen, een teken dat het nageslacht van een ridder overnam - het werd zelfs erfelijk. Een kleine toevoeging aan de voorsteling was vaak voldoende om je te onderscheiden van je voorvaderen ...  Later werden de wapenschilden, de familiewapens steeds ingewikkelder, omdat men de schoonfamile wilde vernoemen of de vier ouders ( zowel de eigen als de aangetrouwde geslachten) in vier tot zelfs acht kwartieren toevoegde. Hoe meer wapenschilden je op je grafsteen kon afbeelden, als een koelbloedig generaal die zich door indrukwekkende rijen medailles profileert, hoe hoger je uitsteeg boven het gewone wolk, het 
 plebs!
Wapenschild op het St. Janskerkhof in Sluis.
Tijdens de Franse Tijd had men het helemaal gehad met de bourgeoisie, de regenten, die zich beriepen op hun adelijkse status en hun zakken vulden over de ruggen van het gewone volk: Gelijkheid, Vrijheid en Broederschap.  Het wapenschild was één van de meest zichtbare, en dus gehate, iconen van het adeldom, dus was het begrijpelijk dat men zich richtte tegen deze uitingen  van ongelijkheid. Wapenschilden en afbeeldingen op wapenschilden werden wijderd of zwaar beschadigd, en vandalen trokken langs de kerken om als een soort tweede beeldenstorm, familiewapens op grafzerken te vernietigen.

Ik kwam op dit onderwerp toen ik een groep ganzen zag lopen in de buurt van Goes en me realiseerde dat de gans op het wapen van Goes natuurlijk eigenlijk een vreemd symbool is, hoewel De Poel, in de winter voor deze Noor(d)se immigranten een geliefd winterresort is .... Boeren klagen over de grote troepen ganzen, deze KOE-landers za'k ze maar noemen, die hun weilanden en akkers kaalvreten .... Er schijnt zelfs een Ganzen-meldpunt voor te zijn ...... waar boeren hun klachten kwijt kunnen. Waar heb ik dat meer gehoord? ............
Zo'n wapen, als dat van Goes, met een gans erop, noem je een sprekend wapen, omdat de naam Goes en de naam Gans ongeveer hetzelfde geklonken moet hebben. Zo kreeg Hoedekenskerke drie hoedjes; dat van Clinge een zwaard (kling) en dat van Dreischor bestaat uit drie schapen op een schor - zo makkelijk kan't leven zijn. Het Goese wapen is nu weer in al zijn glorie te zien, maar toen de patriotten in eind 18de eeuw ons land overnamen, werden alle symbolische frutsels uit het wapen gehaald, las ik ergens en mocht alleen de Gans als symbool overblijven ........

Wapenschilden op grafsteen in de Maria Magdalenakerk van Goes
In de Maria Magdalena kerk van Goes vond ik, tussen de vele beschadigde grafschilden op grafstenen, een steen van ene Cornelis Corneel waarop een tak gebeiteld is waar twee schilden aan hangen. Eén van de wapenschilden is klaarblijkelijk aan de aandacht van de hakkende vandalen ontsnapt. Misschien lag dat deel van het graf toendertijd onder een houten vloer, zoals dat het geval was bij een graf in Nisse, waardoor het wapenschild deels aan de aandacht ontsnapte .....  Maar misschien werd de afbeelding van de hond wel ontzien omdat men het als een sprekend wapen zag, een blaffend wapenschild, verwijzend naar iemand met de bijnaam de Hond of gewoon D'Hont als hij van d' overkant afkomstig was en zal de vandaal wellicht gedacht hebben: Als er wel plaats is in onze streek voor een gans, waarom dan niet voor dit dier? Zo zouden ze in sommige kringen ook eens wat tolleranter moeten zijn - dan hadden we geen meldpunten nodig.
Hans Koert
Twiter: #slikopdeweg

SlikopdeWeg; De dagelijkse Zeeuwse column over de Schelderegio en haar bewoners


Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen