donderdag 17 mei 2012

Marathon

 Het is zo'n product dat iedere buitenlander meteen associeert met Nederland, terwijl er bijna niemand ze meer gebruikt: klompen. Ooit het schoeisel voor de arme werkende klasse, is de klomp verworden tot een nostalgisch souvenir, dat alleen door een enkele fanatiekeling, nog gebruikt wordt op de volkstuin of op de boerderij. De honderden klompenmakerijen, die er vroeger geweest moeten zijn, zijn nu in ons land op de vingers van één hand te tellen ............. Eén daarvan vind je in de Zak van Zuid-Beveland,
klompenmakerij Traas in Heinkenszand.
 De klompenmakerij van Traas bevindt zich al meer dan honderd jaar aan de Westdijk bij Heinkenszand. De familie Traas, rond 1900 een geslacht van seizoensarbeiders, maakte in de slappe winterperiode met de hand klompen om toch wat inkomsten te genereren - 's Zomers was er meer werk op het land.  Er moeten in die tijd veel meer van dit soort (parttime) klompenkappers geweest zijn in de Schelderegio en de Zak van Zuid-Beveland. Zo vond je langs de Westdijk alleen al, verschillende adressen, waar men klompen maakte. Traas ging een paar jaar later professioneel klompen maken, eerst  als klompenkapper, alles met de hand, maar na de Tweede Wereldoorlog werd het werk steeds meer gemechaniseerd.
 Als er op een gegeven moment geen vraag meer is naar een product, dan verdwijnt een bedrijfstak vanzelf - zo gaan nu eenmaal de wetten van vraag en aanbod. Na de Tweede Wereldoorlog raakt het dragen van klompen uit en dus sneuvelen in de tweede helft van de vorige eeuw bijna alle klompenmakereitjes.  Klompenmaker Traas, waar sinds de oprichting in 1908 al vier generaties het wilgen- of populierenhout bewerkten tot klomp, wordt tegenwoordig gerund door de familie Kramer. Ondanks het feit dat ze tot de Laatsten der Mohikanen lijken te behoren, schijnt er nog steeds genoeg belangstelling te zijn voor hun product, al moeten ze actief zelf op zoek gaan nar kopers en nieuwe afzetmarkten genereren. 
 Het kappen van klompen ging vroeger helemaal met de hand. Het begon uiteraard met het zoeken van geschikte bomen: populieren, wilgen en voor de oorlog ook olmen, maar dat hout was eigenlijk te hard. Geschikte bomen werden met twee paarden en een mallejan naar de Westdijk gebracht, soms helemaal vanuit België en Duitsland. Het uiteindelijke kappen van de klomp uit bullen 'oud was vooral handwerk en vereiste veel vakmanschap. Het gereedschap kwam voornameliijk uit België en moest dagelijks - de boren, met name, zelfs meerdere keren per dag - geslepen worden. De klompen werden vroeger vaak niet geschilderd, maar wel met ingekraste figuurtjes versierd, geritst .... Klompen werden met dertien paar bij elkaar gebonden tot een wis of een bos.
 De fabricage van klompen is ondertussen voor een groot deel gemechaniseerd. De op maat gezaagde stukken hout worden, vanaf een voorbeeldmal in de juiste vorm en maat, gekloond tot twee klompen - een linker en een rechter uiteraard. Ondanks het feit dat de productie deels gemechaniseerd is, komt er nog veel handwerk bij kijken, onder andere tijdens het afwerkingproces ....  Wie de werkplaats bekijkt zal ervaren hoe ambachtelijk het bewerkingsproces eigenlijk nog steeds is - de fabricage van de klomp is, in feite, in honderden jaren niet veranderd - alleen heeft de klompenmaker ( - kapper is nu niet meer zo toepasselijk) nu hulp van machines gekregen - het afwerken en het schilderen ( tegenwoordig worden veel klompen in traditionele (geel) en hippe kleuren verkocht) is nog steeds handwerk.
 Wie de moeite neemt om eens een bezoek te brengen aan de winkel zal ontdekken dat het maken van de traditionele klomp, te dragen op het boerderij-erf of in de volkstuin, al lang niet meer het hoofdproduct is - veel klompen zijn nu bestemd voor de toeristenindustrie ( van piepklein tot reuzengroot - met gestileerde molen of Delftsblauwe versiering) en de familie Kramer heeft zich uiteraard al een jaar te voren voorbereid op het naderende EK - oranje klompen te kust en te keur. Klompen koop je tegenwoordig niet meer bij de venter aan de deur of bij de seizoensarbeider achterom, maar rechtstreeks vanaf internet - tijden veranderen, maar de traditie van het ambachtelijk klompen maken blijft bestaan. 
In Ovezande vindt op Hemelvaartsdag een populair muziekfestival plaats, dat al voor de 32ste keer gehouden wordt en waar o.a. 18 jaar geleden Bløf ( nummer één op de Zeeuwse top 40) zijn opwachting maakte, genaamd Klomppop. Verwacht er echter geen klompen, zoals de naam wellicht suggereert, hooguit een enkele verdwaalde tijdens het al voor de 25e keer in het weekend na Klomppop georganiseerde Straatfestival - de klomp mag  alleen haar naam geven - wie echt klompen in actie wil zien moet begin juni in Nieuwdorp zijn tijdens de jaarlijkse Klompenrace op jacht naar de felbegeerde Ko Traas troffee.


Het is een bijzonder schouwspel; een traditie met een hoog amusementsgehalte ...... laten we de buitenlandse toeristen maar gewoon in de waan laten, dat we ons zo op de marathon voorbereiden voor de komende Olympische Spelen, al moeten we ons er de klompen voor van onder het lijf rennen .....  Je kunt op je klompen aanvoelen dat Klompenmakerij Traas er garen bij spint
Hans Koert
slikopdeweg@live.nl
Twitter: #slikopdeweg   Feesboek
 
SlikopdeWeg: De Zeeuwse weblog over de Schelderegio en haar bewoners heeft nu meer dan 100.000 hits.

1 opmerking:

  1. Hans een leuk verhaal. Mijn complimeten.

    groet
    de klompenkapper.

    BeantwoordenVerwijderen