vrijdag 1 juni 2012

Een luidruchtige rondgang

 Het Scheldejazzfestival van Terneuzen wordt elk jaar in het weekend na pinksteren op diverse podia in de binnenstad gevierd en heeft al meer dan veertig edities achter de rug.  Het Scheldejazzfestival is een vast ankerpunt geworden in de jaarlijkse cyclus van evenementen in Zeeuws-Vlaanderen, maar hoe is het allemaal eigenlijk begonnen?

 Maja Lemmen, gastvrouw van het eerste uur, heeft vanaf het allereerste begin samen met Frank, en na zijn overlijden in 1985 met honderden vrijwiligers, Porgy en Bess draaiend gehouden heeft.  Dat verdient respect!
Keep (it) Swinging, Maja
 Burgemeester Aschoff verricht de opening bij één van de wereldbollen ( woensdag 7 juni 1967) (uit: De Vrije Zeeuw -( jaaroverzicht 30 dec 1967) (bron: Krantenbank Zeeland)
Een snel rekensommetje leert, dat het eerste festival ergens begin jaren zeventig moet hebben plaats gevonden, maar eigenlijk gaat de traditie verder terug in de geschiedenis.  Katalysator en initiator van het festival was Frank Koulen, uitbater van Lunchroom Porgy en Bess, dat aan de Noordstraat lag. Als hoornblazer bij de British Liberation Army was hij, geboren in Nieuw-Nickerry (Suriname) na de Tweede Wereldoorlog in Terneuzen blijven hangen en bouwde hier samen met Vera van de Bruele, waarmee hij in januari 1947 getrouwd was, aan een succesvolle Lunchroom in de Noordstraat, die hij Porgy en Bess noemde. Doordat in die dagen een zwart gekleurde Surinamer in de straten van Terneuzen een opvallende verschijning was, kreeg hij al snel de bijnaam De Neger. 
 Drukte na de opening van de braderie ( 7 juni 1967). Opvallend middelpunt: Frank Koulen. ( uit: De Vrije Zeeuw: 8 juni 1967)(bron: Krantenbank Zeeland)
 In de Lunchroom werd er al snel muziek gemaakt en mochten er muzikanten optreden. In 1967 bestond de Lunchroom Porgy en Bess 10 jaar en Frank Koulen liet zulke mijlpalen niet graag ongemerkt voorbijgaan.... altijd wel in voor een feestje - voor actie ..... en greep deze gelegenheid aan om, tijdens de braderie, dit heuglijke feit niet onopgemerkt voorbij te laten gaan. Het thema van de braderie was Muziek en de middenstand van Terneuzen had  uitgepakt met een poppenkast, een draaimolen en een boerenkapel, die luisterde naar de naam Eigen Kweek en onder leiding stond van ene Janus Schrikdraad, een naam die een pseudoniem doet vermoeden, aangezien hier een delegatie van de harmonie van Zaamslag onder schuil ging.
Het uitgebreide programma van Frank verraadt in feite al een klein festival (uit: De Vrije Zeeuw 9 mei 1967)(bron: Krantenbank Zeeland)
Frank Koulen had een achttal bands uitgenodigd voor ondermeer een Streetparade. Aan het begin van de Noordstraat waren een paar reusachtige wereldbollen geplaatst. Daar werd op woensdag 7 juni de opening verricht door de burgemeester en bij die opening waren zo'n 150 mensen verkleed aanwezig ( alle kleding komt van een bedrijf dat speciaal op de behoefte van toneelgezelschappen is gericht, vermeldde de PZC) .... De eerste Straat-parade, zo probeerde de PZC het begrip Streetparade voor de Zeeuwen wat tastbaarder te maken, vond plaats op zaterdag 10 juni en begon om 10 uur 's morgens. The South Jazzband uit Tilburg, onder leiding van Henk van Belkom, trapte af in de Noordstraat en The Lazy River Six startte aan de Herengracht ...
 Twee initiatiefnemers, die in 1973 de Stichting JESS oprichtten: Guy Watkins (van Dow-Chemicals) en Frank Koulen (van Porgy en Bess) ( foto: PZC juni 1973)(bron: Krantenbank Zeeland)
 Drie kwartier later werden de Zes van het Luie Riviertje ( Ik moest deze PZC-woordspeling ook eerst drie keer lezen voor ik hem begreep) afgelost door The Original Dixieland Heebee Jeebee Jazz band. Rond 11 uur verscheen een boot bij de Axelse Brug met daarop de leden van de Tin Roof Jazzband uit Gent, waarna ... het sein tot de start van een luidruchtige rondgang door Terneuzen - the big street parade van start kon gaan.

 Frank Koulen, waarschijnlijk voor de Lunchroom (foto: PZC juni 1973) ( brpon; Krantenbank Zeeland)
De PZC legde uit, dat zo’n rondgang een Amerikaans gebruik is, om de Terneuzenaren in de sfeer te doen raken .....  en er werd geduldig en uitvoerig uitgelegd hoe zo'n straatorkest tijdens een streetparade is opgebouwd. ..... Enkele citaten hieruit geven aan hoe de PZC zijn lezers inschatte: Meezingen is toegestaan ... en De organisator geeft het publiek een advies: "Houdt u niet in".  Er werd 's middags muziek gemaakt op verschillende podia door o.a. The Carribean Boys en de eerder genoemde oude stijl bands en 's avonds waren er optredens in Porgy en Bess. Wie het programma eens bekijkt kan zich niet ontrekken aan de gedachte dat toen al, in 1967, eigenlijk het festival al was geboren: Trio Pim Jacobs en Rita Reys, lees ik en het Jacif (=Jacques) Sels Quintet ...... voorwaar geen geringe programering. De jaren daarop werd er elk jaar een street-parade georganiseerd - Terneuzen went aan het idee .... Het thema muziek paste perfect in de braderie; zo werd er bijvoorbeeld een braderie rond het thema  Operette uitgewerkt.
Het programma van het Eerste (echte) Schelde Jazzfestival ( uit: PZC 20 juni 1973) (vron: Krantenbank Zeeland)
In 1973 was de jaarlijkse streetparade uitgeroeid tot een waar festival.  De stichting JESS, Jazz Evenementen Schelde Stichting, werd opgericht, met uiteraard Frank Koulen als vice-voorzitter. De voorzitter was de directeur van Dow Chemicals (Nederland), Guy Watkins, die opmerkte: Ik had nooit gedacht dat ik als Amerikaan in Nederland nog eens zoveel met Jazz te maken zou krijgen.  Doel is een jaarlijks "jazzfestival" te organiseren en van Terneuzen het centrum van de klassieke jazz in Zeeland te maken. Het eerste Scheldejazzfestival werd gepland op 23 juni, nog steeds als onderdeel van de braderie.
The Cotton City Jazz Band ( uit PZC 20 juni 1973) (bron: Krantenbank Zeeland) 
De opzet was in principe nog steeds gelijk aan de min of meer spontane straat-parades van Frank en die bleven, uiteraard, er deel van uitmaken. Op dit eerste festival vinden we in de Streetparade Ochtendchloor (Breda), The Lazy River Jazzband uit Middelburg en The Fondy Riverside Bulletband uit Aartselaar (België) en op de podia in de binnenstad treden bovengenoemde bands nogmaals op, aangevuld met The Original Dixieland Heebie Jeebies Jazzband uit Breda. 's Avonds traden in Porgy en Bess The South Jazzband, the Cotton City Jazzband en the Jeggpap New Orleans Jazzband op.
 Ochtendchloor ( o.l.v. Joep Peeters) (uit: PZC 20 juni 1973) (bron: Krantenbank Zeeland)
 Het Scheldejazzfestival is geboren.
 Hoe heet deze band, wie spelen er op en wanneer vond dit optreden in Porgy en Bess plaats? ( foto: Jaap Sonnevijlle) ( Hans Koert archief)
Bovenstaande foto is gemaakt tijdens één van de eerste Scheldejazzfestivals. Ik vermoed halverwege de jaren zeventig. De groep die hier optreedt ken ik niet, al heb ik wel een vermoeden, maar ik hoop dat iemand, die de eerste festivals bewust heeft meegemaakt, me kan bevestigen in mijn vermoeden.  Ik zie jullie suggesties graag tegemoet.

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl
Twitter: #slikopdeweg   Feesboek

SlikopdeWeg: De Zeeuwse blog over de Schelderegio en haar bewoners.
Het Scheldejazzfestival van Terneuzen, tegenwoordig kortweg Scheldejazz genoemd, beleeft dit jaar haar veertigste editie.  Niet dat dat te merken is - het festival is nog steeds springlevend en kijkt vooruit .....  niet alleen merk je dat aan de programering, maar ook aan regio-overschrijdende contacten met andere festivals. De oorsprong van dit festival ligt bij een opvallende Terneuzense verschijning, die iedereen boven de vijftig in Terneuzen gekend heeft of in ieder geval van gehoord heeft, Frank Koulen. aka De Neger. Hij organiseerde in 1967 een Staat-parade, zoals de regionale pers het omschreef en zette tijdens de eerste Terneuzense braderies de stad op de kop. Maja Lemmens, manager van Porgy en Bess, maakte het allemaal van dichtbij mee. Binnenkort neemt ze afscheid. Wat begon als een initiatief van een bevlogen lunchroomeigenaar, leiddde uiteindelijk tot het Eerste Schelde Jazzfestival in 1973 .......

2 opmerkingen:

  1. Mogen we nog de woorden als "Neger" hier nog vrijelijk gebruiken? In de US mag je ook niet meer praten over Mexicans but Hispanics...

    BeantwoordenVerwijderen
  2. In Terneuzen is "de neger" synoniem voor de persoon Frank Koulen en zijn "kind" Porgy en Bess ..... De echte Terneuzenaar denkt bij dit woord daaraan en niet aan de betekenis zoals hetals "raskenmerk" gebruikt werd / wordt.

    BeantwoordenVerwijderen