vrijdag 15 juni 2012

Pitketel

 Als je aan kinderen voorstelt om de wc voortaan met cola door te spoelen kijken ze je aan alsof je van een andere planeet komt ..... die is niet goed wijs! wordt er dan al snel geconcludeerd: Je gaat toch geen cola door de wc gooien - dat drink je toch op. Natuurlijk is het wel een beetje vreemd, maar toch weer niet zo heel erg raar, als je je realiseert dat we wel het toilet met fris helder schoon drinkwater doorspoelen - ja, dat ligt natuurlijk anders, hoor je dan argumenteren en je ziet aan de gezichten dat ze dat maar een vies idee vinden - gek toch eigenlijk?
 Vroeger was goed, veilig drinkwater een groot probleem. Wie wel eens verder dan de Kreekraksluizen geweest is, de Bosporus overgestoken is of de Straat van Gibraltar genomen heeft, weet dat het raadzaam is om in andere continenten, het drinken uit de kraan te mijden, om ongewenste bacterie-uitbraken in het maag-darmstelsel te voorkomen. ... Wie in Zeeland woonde, en dan hoef je echt niet verder dan 100 jaar terug, moest altijd allert zijn ....veilig schoon drinkwater was schaars ....... het grondwater kon zomaar brak worden, door kwel en daarom waren we aangewezen op regenwater of wellen. Regenwater kwam vanaf het dak en stroomde via de dakgoot niet zomaar weg in het riool, maar werd opgevangen in een regenbak.
 
 Ik herinner me in het huis van mijn opoe en opa, in de jaren vijftig en zestig, dat daar een grote regenbak binnen stond, binnen in dat wat wij toen de keuken noemden. De grote gemetselde bak, deels ingegraven - deels boven de vloer (de keele), was afgedekt met een ronde plaat, die de opening voor al te nieuwsgierige kindertjes afsloot. Met een emmer, een pitketel, of een zwengelpomp, kon er water omhoog gehaald worden, maar ik geloof niet dat dat nog vaak gebeurde. We hadden toen al gewoon waterleiding, al kwam er alleen koud water uit de kraan. Als we in bad moesten werd het wasbekken ( ik paste er tot mijn achtste net in) gevuld met loei heet water uit de stomer, die urenlang in het stoepekot op het kacheltje had staan warmen .....  Pas veel later kregen we een boiler, die altijd leeg was als je net onder de douche stond ............  ( en daar moet ik dan aan denken, als ik dat gilletje uit die reclame voor cv-ketels hoor: Ahhh ... koud! ). Gelukkig was ik de oudste, dus dat gaf bepaalde rechten, vond ik.
 Zo'n regenbak was natuurlijk zo leeg, vooral als je maar een beperkt vanggebied had, een klein dakje op je errrebeiers'uusje bijvoorbeeld. Gelukkig stonden er ook pompen op de dorpen en in de steden, die vaak ook hun water uit een regenwaterberging haalden en waar de bevolking water mocht halen. Op veel dorpen konden de inwoners water halen uit de regenbak bij de kerk, die, doordat het dak van de kerk veel regenwater opving, ook in tijdens van schaarste nog lang water bevatte. 
In Baarland is die gemeenschappelijke regenbak in 2007 gerestaureerd en je vindt hem naast de kerk. Het huisje tegen de kerk aan, een cisterne in goed Nederlands, dateert uit 1776 en hier konden de inwoners van Baarland in droge perioden drinkwater kopen. Voor de was en de dieren (en als er brand was) had je in elk dorp een vaete, zeg maar een stelle, waar regenwater in bleef staan .... vaak met een aflopende kant zodat de boeren er met hun vee of wagens gemakkelijk in en uit konden. Veel boerderijen en huizen hadden ook een welle, een natuurlijke bron, vaak bovenop een kreekrug, waar vanuit  een wel, een bron, zoetwater omhoog welde, waardoor er bijna altijd water in stond.
Met de pitketel, een emmer aan een lange ketting, haalde je het water omhoog. Je moest goed mikken en een speciale slag aan de ketting geven, want anders kreeg je het water niet in de emmer. Als kind mochten we heel vaak water pitten om de planten in de tuin mee te drenken, al moesten we wel uitkijken dat we er niet invielen. Volgens onze ouders woonde daar Pietje Haak, die je naar beneden kon trekken als je er te diep overheen leunde en we hebben ze maar in die waan gelaten. We snapten natuurlijk, dat, als je over de rand viel, je op zijn minst nat werd en in het ergste geval een arm of een been kon breken of een gat-in-je-hoofd  en zelfs kon verdrinken ............ en die gedachte wilden we onze ouders natuurlijk besparen ....
Hans Koert

slikopdeweg@live.nl
Twitter: #slikopdeweg Feesboekgroep
SlikopdeWeg: Al 1100 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners

1 opmerking: