woensdag 29 augustus 2012

Kateline

 Vandaag wordt het spannend – houden de dijken ’t of niet – wacht New Orleans een tweede alles vernietigende verwoesting of heeft men de afgelopen zeven jaar (een Bijbels getal ) in de versteviging van de dijken en waterkeringen geïnvesteerd? Wordt Isaac de opvolger van Katrina of loopt het met een sisser af?
Het orkaanseizoen is in de Caraïben weer aangebroken en de ene na de andere tropische storm geselt, voor't gemak in alfabetische volgorde, de eilanden …. De elkaar achternahollende orkanen gaan aan ons grotendeels voorbij, maar als een orkaan opnieuw New Orleans dreigt te teisteren, dan voelen we een zekere verwantschap.
Elke Zeeuw boven de zeventig kan er over meepraten, al dan niet direct als slachtoffer, dan wel als generatiegenoot van de getroffenen, en weet hoe de februariramp van 1953 diepe wonden sloeg, die nog steeds als littekens in het landschap zichtbaar zijn. De februariramp kan qua omvang en aantal slachtoffers vergeleken worden met de ramp, zeven jaar geleden, in New Orleans .... Na deze Februariramp van 1953 werden er miljarden geïnvesteerd in het veiliger maken van de dijken – het Als het kalf verdronken is … effect, noemen we dat – dijken die jarenlang verwaarloosd waren en geen extreem hoogwater aankonden - ja een muurtje op de dijk metselen en we kunnen er weer honderden jaren tegen, was het idee, had niet gewerkt!  – De Zeeuwse dijkenbouwers werden zeven jaar geleden als helden in New Orleans binnengehaald, als de ervaringsdeskundigen bij uitstek – Nederlanders: de dijkenbouwexperts van de wereld ….
Kerk van Hoedekenskerke

Op 20 september 1511, zo’n 500 jaar geleden, werden in de kerk van Hoedekenskerke Hendrik Machielsen en zijn vrouw Kateline begraven. De zerk suggereert dat ze beiden op dezelfde dag begraven ( en wellicht) overleden zijn.
Waardoor: we weten het niet: Brand, een besmettelijke ziekte of overstroming: ’t zou allemaal kunnen - 't was immers de tijd dat ten noorden van Hoedekenskerke in wat nu de Biezelingse Ham heet, grote stukken rond het gehucht Oostende in zee verdwenen .... . Op hun steen is een gekroonde hamer afgebeeld, dat zou kunnen wijzen dat de man goudsmit geweest zou kunnen zijn – de gekroonde hamer is immers vaak het symbool van het goudsmedengilde. …..wel weten we, dat, als ze in Hoedekenskerke gewoond hebben, ze tot de rijken van hert dorp behoorden, anders word je niet in de kerk begraven.
De mensen van Hoedekenskerke maakten zich in deze tijd erg veel zorgen over hun veiligheid ….. de dijken waren zwak, te laag en werden ondermijnd door de moernering - het winnen van zout uit veen - het onderhoud kostte hen in die tijd heel veel geld, zo lezen we in een ons nagelaten petitie.
   Het waterschap anno nu hield vorig jaar een open dag bij Hoedekenskerke

Bijna 500 jaar geleden, we kijken niet op een paar decennia, had onze Schelderegio veel gemeen met de Mississippidelta bij New Orleans.  De kustverdediging was verwaarloosd, de dijken niet op sterkte en de bevolking van Zeeland groef de darinck op, vlak achter de voet van de dijk, want in die derrie zat het meeste zout .... .  In het boek Geld in het water van Cornelis Dekker en Roland Baetens staat een haast ooggetuige verslag van die eerste decennia van de 16de eeuw, waarin geruzied en gesteggeld werd over wie het geld voor het onderhoud van de dijken langs de grote zeearmen moest opbrengen. 
De waterschappen, een verzameling ambachten binnen een bepaald gebied, moesten dit regelen en innen …. Het was natuurlijk duidelijk dat die inwoners, die vlak aan de waterkerende dijk woonden, zich het eerst verantwoordelijk voelden voor het onderhoud van de dijk – maar wat als je in een dorp verder landinwaarts woonde, iets veiliger achter een Zuid-Bevelands bloemdijkje avant la lettre?  Dan kun je je voorstellen dat de motivatie om met geld, goederen of diensten jezelf in te spannen om de dijk te onderhouden, minder groot was.  Hoewel de meeste waterschappen tamelijk uitgestrekt waren, zoals op Zuid-Beveland de Zuidwatering, Oostwatering en de Westwatering, vormden de dorpjes Hoedekenskerke en Vinninghe ( met het buurtschap Oostende)  een eigen waterschapje, dat alleen met grote moeite het hoofd droog kon houden.
De Biezelingse Ham nu (bij eb)

De bewoners van deze dorpen kwamen voor grote onkosten te staan ..... God beter’t, tot groten hinder ende achterdeel van onsluyden ende van allen den ondersaten, wanctet met groten costen ende scaden derselver ondersaten geregiert werdt …. Citaat komt uit een brief, een petitie, die de dorpelingen aan de schepenen van Hoedekenskerke en Vinninge schreven in de hoop dat die de ambachtsheer, waarschijnlijk een telg uit het geslacht De Vrieze van Oostende, verantwoordelijk voor hun veiligheid, te ontslaan …..
Deze petitie geeft aan hoe slecht het onderhoud van de dijken in dat gebied was. Net als zeven jaar geleden in New Orleans leken de autoriteiten in dat deel van Zuid-Beveland doof en blind voor de dreiging van de zee in relatie met de slecht onderhouden dijken .... Kateline uit 1511 en Katrina uit 2005 …. Twee vrouwen die staan voor die angst - Het gehucht Oostende wordt rond 1511 buiten gedijkt - voorgoed prijsgegeven aan de zee ….. Twintig jaar later ging het weer mis in de Schelderegio ….. 5 november 1530: Felix Quade Saterdagh ….. een overstroming die de omvang ( en waarschijnlijk ook het aantal slachtoffers) van februari 1953 vele malen oversteeg: De gelovige bevolking zag in deze overstromingen de hand van God ....  une punition de nostre createur verwoordde de rentmeester van Zeeland de gevoelens van de bevolking n.a.v. de overstromingen in 1530 .. net als zeven jaar geleden in New Orleans: 29 augustus 2005. 

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Feesboekgroep Slik op de Weg ( je moet wel ingelogd zijn op Feesboek)
SlikopdeWeg: Al 1100 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen