dinsdag 9 oktober 2012

Jonas ..... met een luchtje

 Als kind ging ik tijdens hete zomerdagen wel eens met mijn broer en hengel naar de kop van het Kepuun’oekdiekje,  de Coppen Heijnenhoek - elke Hoedekenskerkenaar kan je het plekje bij 't Licht, aanwijzen ….. Daar gooiden we dan onze dobber uit met wurmen, die we aan de haak geslagen hadden in onze tuin ...... en fantaseerden, dat we minimaal een walvis zouden ophalen …. Een kleintje wel te verstaan, want een grote krijg je nooit met z'n tweeën achter de perkoenpaaltjes ….. Een voorwaarde, anders was je'm zo kwijt.  Het bleef meestal bij dromen en krabben …….
 (foto: voorpagina PZC 9 okt 2012)
Op de voorpagina van de PZC staat een levensgrote foto van een aangespoelde walvis bij Muizenberg in Zuid-Afrika, waar hulpverleners ( wie heeft er hulp nodig?) het beest opmeten, alsof de foto nog niet genoeg zegt over de grootte van het dier ….. De kop van de walvis, met de schitterende baleinen in de bek, doet me denken aan oude gravures uit Smeerenburg, waar potige jonge mannen met vlijmscherpe messen de gigantische dieren fileerden ……

Als kind boeide dit soort verhalen me – weet je dat ik ooit een bouwplaats van de Willem Barentsz gehad heb? Zo’n bedrukt karton, waarbij je de  ( ___ ) moest snijden en de ( ---- ) moest ritsen? Dat ging nog wel eens mis .... De Willem Barentsz was toen onze enige walvisvaarder, of beter gezegd een moederschip, want het schip zelf was natuurlijk niet snel genoeg om achter de dieren aan te gaan – dat deden kleine snelle motorbootjes, die dan een harpoen afschoten in de dikke speklaag ….. Je zag het als kind gewoon voor je hoe dan dat dier langzaam leeg liep en vol water, maar dan moesten de jagers het dier natuurlijk al naar de achterzijde van de Willem Barentsz gesleept hadden want daar was de helling, de plek waar het dier omhoog gesleept werd, voordat scherpe flensmessen het dier in stukken sneden …….  Later reed ik met mijn Dinky Toytjes via de helling het schip op - later is dit idee overgenomen door Gobelfret in Vlissingen-Oost ......  ( Hebben jullie overigens mijn gironummer nog ontvangen?)  
 
Voor de goede orde … we hebben’t over de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw, toen er nog volop op walvissen gejaagd werd en Marianne Thieme nog geboren moest worden .... Ook Nederland deed nog volop mee, waar na de Tweede Wereldoorlog veel behoefte was aan vet voor menselijke consumptie was, zo las ik ergens …. Misschien heb ik toen ook wel eens Walvis op mijn boterham gesmeerd of walvislevertraan geslikt– ik ben er in ieder geval groot (!) mee geworden   – ergens begin jaren zestig werd de walvisjacht gestaakt …..
In 1606 verkeek een Groote Vinwalvisch zich in zijn route vlak bij Brouwershaven en strandde op een zandbank. Dat moet veel opschudding veroorzaakt hebben, want zo vaak kreeg je zo’n groot dier niet te zien; zo'n haast mythisch wezen, dat je uit de verhalen vanaf de kansel kende, als de voorganger het over Jonas en de Wallewisch had ….
Omdat het dier op een zandbank gestrand was, viel de publieke belangstelling in eerste instantie wat tegen, vermoed ik, al zullen snel inwoners van Brouwershaven met alles wat kon drijven naar de Springer gevaren zijn om het aangespoelde zeezoogdier te bekijken ….. Een fraai olieverfschilderij, een kopie, nu in het Gravensteen in Zierikzee herinnert aan deze gebeurtenis: De Louwe scherp ende koud was veertien dagen oud als deur de kracht des Here, dit monster groot en fel op Springhers plate snel geraekt is in’t verzeeren …..
Je ziet een tiental mensen, die naar het dier geroeid zijn en, op naïeve wijze vastgelegd, allemaal in hun zondagse goed, poserend met hun rug naar het dier, als Japanners voor de Eiffeltoren …. De stranding vond plaats in 1606 – het jaartal verstopt in de rode letters als een chronogram ….. Zo houd je de aandacht van de kijker wat langer vast, zal de maker wel gedacht hebben - in ieder geval iets zinniger dan de fitnessapparaten, die in één of ander museum onlangs zijn opgesteld ..... 
Helaas heeft de schilder niet het vervolg vastgelegd …. Het dier zal wel snel geportioneerd zijn, aangezien duizenden kilo’s traan een welkome aanvulling waren in die koude wintermaanden en  het dode dier snel zal zijn gaan bederven of zou wegspoelen bij de eerst volgende springvloed ....  Overigens, pas een paar jaar later zouden er schepen richting Groenland varen om walvissen te gaan jagen – daar waren ook heel veel Zeeuwen bij. Ze noemden zelfs een eiland naar hun geboortegrond: Zeeuwse Uitkijk.
 
Jonas in Goes (foto: PZC  - 3 sep. 1975)

Heb jij ook in de rij gestaan? En vol bewondering opgekeken naar Jonas, de twintig meter lange walvis, die in september 1975 een week lang, als een soort kermisattractie, te zien was in Zeeland? De truck met het dier stond opgesteld in Goes, Middelburg en Vlissingen en was, tegen betaling uiteraard, tot tien uur ’s avonds te bezoeken ….. Ik wel, al heb ik er weinig herinneringen noch Japanse foto van ten bewijze …… Ik weet wel dat we’t ‘r over eens waren dat er een luchtje aan zat …….   aan de walvis bedoel ik! 

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Faceboekgroep Slik op de Weg ( je moet wel ingelogd zijn op Faceboek)
SlikopdeWeg: Al 1100 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners

1 opmerking:

  1. Piet van 't Zelfde9 oktober 2012 om 10:45

    Volgens mij was dit ook nog in Rotterdam te zien aan boord van een schip.

    BeantwoordenVerwijderen