dinsdag 18 december 2012

Spekkooper

Afvalbak Ellewoutsdijk
Mensen worden snel door emoties bevangen als het zaken raakt, die ze lief zijn - hun familie, hun nazaten of hun huisdieren ..... kortom ... hun naasten. Emoties komen uit het diepst van hun gevoelsleven en kunnen vol vreugde zijn of diep verdriet oproepen - maar ook onbegrip of machteloosheid.  Dat merk je als een gestoorde gek wild om zich heen gaat schieten of een groep opgefokte spelers hun gelijk willen halen ....... Dat gevoel van machteloosheid speelt ook een rol bij Johannes ... 20 ton walvisvlees was watervriend geworden, kopte De Volkskrant afgelopen weekend.  Dan krijgen emoties de overhand boven gezond verstand. Dat is nu zo .... dat was vroeger niet anders, hoewel .....
Johannes  haalde afgelopen week vette koppen in de krant - een aangespoelde, nog levende Bultrug, beheerste dagenlang het nieuws. Reddingspogingen mislukten - het vlottrekken ging mis en zelfs een "dierwaardig" sterven d.m.v. een spuitje mocht niet baten. Anderen wilden het dier koste wat kost van de Razende Bol bevrijden - Als we olietankers kunnen vlottrekken, waarom lukt het dan niet met zo'n Bultrug, hoorde ik de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb de gevoelens van miljoenen mensen verwoorden. Op Sociale Media gieren verwensingen en bedreigingen door de glasvezelkabels .... Ongeremde emoties!
 (Goessche Courant - mei 1869)
In mei 1869 beheerste een stranding van een Walvisch het Zeeuwse nieuws - Kranten stonden er vol mee - Het dier was op het strand van Borssele, ter hoogte van de Noord Nol gestrand en leefde nog. Schipper Leunis uit Terneuzen (Neuzen heette dat toen nog - misschien een post waarop de gemeente Terneuzen bezuinigen kan) ontdekte het dier op de zandbank voor Borssele, maar was zo geimponeerd door het gesnuif en het slaan met de staart dat hij het niet waagde met zijn drie bemanningsleden het grote dier te benaderen.
Hij voer naar Borssele waar hij de zoon van de dijkgraaf waarschuwde, die met een groep mannen het dier inspecteerde. Het dier, laten we hem Jewannes noemen, leefde nog, maar ..... dat het geen genoegzaam diepte van water meer had om zich stroomwaarts te verwijderen. Een reddingspoging leek uitgesloten en dus werd besloten euthanasie te plegen, ware het niet dat dat woord toen nog niet bestond, laat staan dat ze doelden op een spuitje. Jacob Rottier Lz. heeft daarop twee schoten met scherp in den muil gelost, waarop het beest na korte bloeding gestorven is, legt de  Goessche Courant van 21 mei 1869 uit.
Algemeen Advertentieblad (mei 1869)
Het dier, eigenlijk een Gewone vinvis of Noordkaper, was zo'n 17,5 meter lang en stak wel 16 voeten boven water uit, meldde het Algemeen Advertentieblad op sensatie belust; als je weet dat 16 voet bijna zo'n vijf meter is, dan begrijp je dat je dit berichtje met heel veel korrels zeezout moet nemen - de werkelijke hoogte boven water was niet meer dan 1 meter vijftig. ...... Met vereende krachten van menschen en paarden is het monster, zo lezen we wederom in de Goessche Courant, dat bovenop het nieuws zat (... hoewel wij, door het niet verschijnen der Goessche Courant op Pinkster-Maandag, wel wat achteraan komen, willen wij, zoo om de groote belangstelling, als ten genoege onzer tallooze berigtgevers, de walvisch te Borssele niet vergeten .. ), met den vloed circa 400 ellen op de plaat gesleept, zoodat het gemakkelijk met laagwater te genaken was, waarvan de laatste dagen duizende bezoekers gebruik maakten. Het dier, zo meldt de krant, moet een gewicht gehad hebben van zo'n 10.000 tot 20,000 kg. en had ca. 300 baleinen in de bovenkaak. Ter vergelijking: Johannes wordt geschat op 20 ton. 
(bron: Hoeve van der Meulen (uitgave Zeeuws Landschap)) (foto: Zeeuws Landschap)  
Eén van de kijkers moet Jan de Jonge uit Schrabbekerke geweest zijn - Hij was zo onder de indruk van wat hij gezien had, dat hij op zolder in zijn raam de volgende tekst kraste: De groote Walvisch alf Mei 1869 te Borssele Noorden Nol. Zijn boerderij is gerestaureerd en in bezit van het Zeeuws Landschap en staat bekend als de Hoeve van der Meulen.
Het dier had, behalve toeristische waarde, ook nog economische waarde - wie het dier van dichtbij wilde bekijken, moest betalen om per kar vervoerd te worden naar de zandplaat ..... en werd in het openbaar verkocht.
Schipper Leunis meende dat hij de eerst rechthebbende was, maar ook anderen meenden rechten op de opbrengst te kunnen claimen. Het masaal toegestroomde volk, kijkers, ramptoeristen, zorgde voor kilometers lange files ...  Ook bij het veilen van Jewannes werd veel volk verwacht:  .. en zal zeker in het stille zoo afgelegen Borssele menig burger zich niet herinneren immer, in den tijd van zoo weinig dagen zoo menig bezoeker in zijne gemeente te hebben gezien. ( Goessche Courant)

 (Goessche Courant - mei 1869)
Jewannes werd verkocht aan de heeren E. van der Bent, G. van de Vrede en schipper A. Leunis, die er ƒ500 voor gaven en het dier naar Terneuzen brachten, waar het opnieuw tentoongesteld werd. Voor een dubbeltje per persoon mochten de mensen komen kijken en het schijnt dat vooral veel Belgen uit Oost-Vlaanderen met de trein, dat kon toen nog, zeg maar de Fyra avant la lettre, naar Terneuzen kwamen om het dier te bekijken - De Goesche Courant kon melden dat het de eigenaar geen windeieren gelegd had ..... Nog voordat de flenschmessen het dier zouden ontleden had het al ƒ 370 opgebracht, schreef de krant. Op donderdag, een week na de stranding, kwamen er zo'n 213 Vlaamse passagiers aan in Terneuzen, vreemdelingen,  en de plaatselijke middenstand vaarde er wel bij. 
(Middelburgsche Courant - mei 1869)
Het beest werd tenslotte ontmanteld, ontleed, een raar woord eigenlijk, alsof het een zin uit een taalles behelst en het vet gekookt tot traan. Het beest bevatte zo'n 17 vaten spek elk á ca. 350 kannen inhoud ( 't Zegt me niks, maar 't lijkt me tamelijk indrukwekkend). Het karkas werd per trein naar Leuven vervoerd en dat ging niet ongemerkt .... Ik citeer: ... en dit liet langs die ganse vervoerweg een opvallende geur na, die men weken naderhand nog kon waarnemen (alsof je een verslag van Greeenpeace leest na een kerntransport). In Leuven werd het karkas schoongemaakt en het skelet kwam uiteindelijk na allerlei rondzwervingen via Gent en Antwerpen, terecht in de dependance van De Zoo in Planckendaele .... Een tiental jaar geleden is het uitgeleend en nooit meer teruggebracht ........... Wat dat betreft zou Johannes - Jewannes kunnen vervangen. Die Terneuzense kopers van Jewannes waren in ieder geval spekkooper, dat moge duidelijk zijn.  ..... 

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1100 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen