maandag 3 december 2012

Stuivezand

 Stuivezand - Wedden dat de meesten dachten dat ik het deze keer over de kwalijke invloeden van het roken van sigaretten wilde hebben? Of de rol van Peter Stuivezand, stichter van onder andere Nieuw Amsterdam op de ontwikkeling van de Zeeuwse economie? Niets van dit alles …………… Geen Batse reizen of onmogelijke gedachtensprongen of moeilijke dwarsverbanden – we hebben gewoon een kopje koffie gedronken in het nieuwe paviljoen op de dijk ter hoogte van Baarland. 
Het eiland Stuivezand (midden) op de zgn. Scheldekaart uit 1505 ( bron: Geschiedenis van Zeeland - Prehistorie-1550) 
Sinds enkele weken is de onlangs opnieuw versterkte zeedijk langs de Westerschelde, ter hoogte van de comfortcamping / vakantiepark Scheldeoord afgerond en is er, buitendijks, op een daarvoor uitgespaard plateau, een uitspanning gebouwd, luisterend naar de naam De Landing.
Die naam refereert aan het feit dat hier op 26 oktober 1944 de Schotten vanuit Terneuzen op de Zuid-Bevelandse kust landden – een plek met heel veel herinneringen.
Voor wie op zo’n dag vol winterse buien een leuk warm uitje zoekt is dit etablissement een prachtig doel – het uitzicht over de Westerschelde is adembenemend, vooral als ook nog de zon haar fraaie lichtstrepen door de inktzwarte wolken stuurt en de fabrieken als Dow of de skyline van  Terneuzen doet oplichten ........ Zo zou Peter Stuivesant New York door zijn oogharen moeten hebben zien liggen  ..... Grote lompe containerschepen lijken in ieder geval de torenflats van Terneuzen horizontaal te willen imiteren ………….
Dow Chemicals - Terneuzen ( foto: Hans Koert)  
Uitkijkend op de Plaat van Baarland en de Slikken van Everingen kijk je in feite naar de restanten van het voormalige eiland Stuivezand.  Het eiland Stuivezand was gedurende de middeleeuwen nog niet meer dan een uitgebreid gebied van schorren, des graven gors zuytwaert of van Baerlant …..  dat pas eind veertiende eeuw 1400 werd ingepolderd door de graaf.
Detail van de kaart van Zuid-Beveland (bron: Zuid-Beveland - Dr. C. dekker)

We weten zelfs bijna zeker dat het bedijken vlak voor 1475 plaatsgevonden moet hebben, omdat er toen over Niewland voor Baerland gesproken wordt. Graaf Willem VI verkocht het rond die tijd aan Jan van Renese van Rijnauwen, toentertijd ambachtsheer van Baarland, Bakendorp en Oudelande.  Al snel na de bedijking werd er een parochie gesticht en zal er zelfs iets van een kerkje gestaan moeten hebben. In de vijftiende eeuw worden er nog meer buitendijkse gebieden ingepolderd en groeit het “eiland”, maar ook werden grote gebieden, eerst ingepolderd, weer teruggenomen door de zee, zoals de Paardekijnspolder, die tijdens de stormvloed genaamd naar de dag waarop hij plaatsvond, de Elfduizend Maagdenavond ( 23 oktober 1467) verloren ging ….. Da's de moeite me dunkt ......
Skyline Terneuzen (foto: Hans Koert)
Opvallend genoeg was niet het water van de Honte,  zoals de Westerschelde toen meestal nog genoemd werd, de grootste vijand voor het eiland, maar het water van de Dierik, het water dat het eiland scheidde van het eiland Borsele, waarop Bakendorp, Baarland, Oudelande, Everinge, Ellewoutsdijk en Koudorpe lagen ….. Er werd besloten de Dierik af te dammen en dat gebeurde – vanaf dat moment, rond 1525, was Stuivezand geen eiland meer …… Deze inpoldering betekende echter niet dat het voormalige eiland gered was …..
Natuurcompensatiegebied Scheldeoord - binnendijkse karrenvelden gereconstrueerd (foto: Hans Koert)
 Wie zijn klassieken kent weet dat op 5 november 1530 op Sint Felix Quade Saterdagh, Neptunus weer genadeloos toesloeg en grote gebieden onder water zette …. Zo ook het gebied van Stuivezand, dat vanaf dat moment bij elke stormvloed, die de Schelderegio teisterde, gronden moest afstaan … De meeste bewoners van het dorp Stuivezand bleven al rond 1534 weg uit hun door het water bedreigde parochie en vluchtten naar de dorpen Everinge, Bakendorp en Baarland, waarvan alleen de laatstgenoemde de tand des tijds zou weerstaan.  
Het Baarlandse strandje ( foto: Hans Koert)
De Westerschelde heeft al vele decennia geleden besloten haar stroomgeul te verleggen naar de overkant van de Schelde, naar de Pas van Terneuzen en het Gat van Ossenisse ….. Een hard gelach voor de voormalige bewoners van het eiland Stuivezand, er van uitgaand dat ze in het hiernamaals ook toegang tot internet hebben en via Google Earth de huidige situatie kunnen bekijken …..

Grotere kaart weergeven
Het strandje van Baarland, dat om de zoveel jaar opgespoten moet worden met zand, kan met recht in de folders als één van de grootste zandstranden van Zuid-Beveland bestempeld worden, al is menig zandbak van een willekeurige peuterspeelzaal groter in oppervlak – Zouden een aantal gefrustreerde voormalige eilandbewoners wellicht hun kans schoon zien om tijdens dit soort donkere winterse dagen, als ze niemand op de dijk vermoeden, hun voormalige woonplaats weer proberen op te bouwen door de Honte, steeds hongerig naar zand, in het geniep opdracht te geven “hunStuivezand weer op te nemen en neer te leggen op wat we nu de Plaat van Baarland noemen? Een soort van her-kolonisatie vanuit het hiernamaals dus …..? Atlantis herrijst?  

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1100 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen