zondag 9 december 2012

Retranchement Cadsandria

 De naam alleen al - Retranchement -  doet denken aan Frankrijk - aan de Franse keuken wellicht - aan een goed glas wijn of een exquise voorgerecht van wijngaardslakken in knoflooksaus ..... Retranchement; het woord betekent gewoon verschansing .... een bolwerk, een wal, een schans - iets waarachter je je terugtrekt.  Niks geen Franse keuken dus, maar mossels met hooguit Franse frites. Het is gebouwd tijdens de Tachtigjarige Oorlog als een schans ter verdediging van het Zwin, de toegang tot Sluis en Brugge, toentertijd bolwerken van Spaanse overheersing. Prins Maurits liet het in 1604 opwerpen en gaf het de naam: retranchement Cadsandria.
Het voormalige excercitieplein 
De verschansing werd in 1621 uitgebreid met twee forten aan weerszijden namelijk Fort Oranje en Fort Nassau.  De soldaten die hier gelegerd waren woonden in het gebied er tussenin en hun barakken en lógementen vormde een kleine gemeenschap.
Hier hielden ze hun excercitieoefeningen zoals prins Maurits dit had bedacht.  Hij was immers de eerste opperbevelhebber van het leger van de Zeven Verenigde Nederlanden die zijn soldaten trainde op het gebied van oorlogvoeren en leerde ze de krijgskunst door te oefenen in schieten en exerceren ..... Midden in de schans, waar nu auto's zich verdringen rond een terras en muziektent, klonk toen tromgeroffel en schitterden roeren en musketten .....
Over de wallen
Zoals gezegd - de soldaten, die hier gelegerd waren, leefden al vaak met hun gezinnetje binnen de omwalling en hadden behoefte aan voorzieningen zoals winkeltjes, werkplaatsen voor handwerkslieden, een openbare bibliotheek, een verenigingsgebouwtje, eventueel een pannaveldje en horecagelegenheden tegen de dorst en voor de sociale contacten en daarom werd wonen binnen de schans ook gestimuleerd voor burgers ......
Ook toen al, rond 1680, liep de bevolking terug, was er sprake van terugloop, vergrijzing, krimp. Bedenk dat het aantal bewoners van het gebied dat toen Staats-Vlaanderen genoemd werd, sterk afhankelijk was van het arsenaal aan landbouwgrond dat beschikbaar was om te kunnen boeren. Een groot deel van het gebied was overgeleverd aan de natuur, onontgonnen en alleen als er bedijkt werd, door kapitaalkrachtigen als Jacob Cats, die veel woeste gronden opkocht en inpolderden in deze streken, dan kon de bevolking er groeien. Een feit is dat de Staten Generaal in de 17de eeuw burgers opriep, zich te vestigen in het retranchement Cadsandria; ze kregen zelfs een premie in het vooruitzicht gesteld .... zeg maar een soort tegemoetkoming in de extra kosten, die men moest maken om zich hier te vestigen - Je zou kunnen denken aan compensatie voor de tolkosten of het snelwegenvignet waarmee de Vlaamse overheid dreigt .....
De standaardmolen dateert uit 1643
Er werd rond 1650 een molen gebouwd en een kerkje gesticht - me dunkt dat je dan zo langzamerhand wel van een dorpje kunt spreken - Retranchement noemden men de plek - de naam Cadsandria zou later herleven in de naam van een bierbrouwerij in IJzendijke en is daar nu een uitspanning.

Grotere kaart weergeven
In de 18de eeuw waren de wallen verwaarloosd en deels door een stormvloed weggeslagen. Toen rond 1750 Zeeland een slagveld dreigde te worden - de Fransen vielen het gebied binnen en de Engelsen stuurden hun schepen de Schelde op - werden de forten geslecht en het Zwin met een oorlogsschip bewaakt, maar eind 18de eeuw bedacht men dat dat toch wat karig was en werden de forten weer gerestaureerd, toen Frankrijk met Napoleon aan het hoofd, lonkte naar onze streken .....
De wallen van Retranchement - meer dan alleen maar interessant uit historisch oogpunt.
Inmiddels is het Zwin verworden tot een Zwarte Polder in het kwadraat - een slufter - en liggen er plannen om de zeearm in oude luister te herstellen. De eerste dijken zijn al doorgestoken en mocht de Europese gemeenschap op termijn uit elkaar vallen, dan wordt het Zwin weer een grensrivier - wedden dat dan defensie haar oog dan weer zal laten vallen op retranchement Cadsandria al was het om er Patriots te kunnen opstellen in geval van  ............
   
Grappig eigenlijk, als je je realisseert, dat op dit moment de streek van West Zeeuws-Vlaanderen weer kampt met vergrijzing en leegloop; met een ingestorte huizenmarkt en een oplopende werkloosheid, waar een strijdbare groep akkerbouwers strijdt als Don Quichotte tegen water(dunen)molens, maar, en dat is de keerzijde van de medaille, wel straks een gebied dat zichzelf tot het best beschermde van Nederland mag rekenen, omdat het rondom in de tolpoortjes ligt en overal weer heropgerichte schansen in het landschap telt .... Een gebied, dat door een grote groep mariniers, vanuit het noorden over de Schelde heen, gedekt kan worden; een gebied waar de tijd stil gestaan lijkt te hebben - waar oude tijden herleven -  waar ze straks weer met vestigingspremies jonge gezinnen zullen proberen aan te trekken - waar nog rust en ruimte is en waar je 's zondags gewoon met de velo naar het bordeel kunt, een geliefde plek om even te relaxen of vanuit Cadzand met de trekschuit naar Sluis kan varen, tenzij die plaats natuurlijk in een referendum gekozen heeft om zelfstandig te worden ( 't Vrije van Sluis) of, tot afschuw van de middenstanders, voor aansluiting met Vlaanderen - Hoe dan ook: Het scheelt parkeerkosten.  

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al bijna 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen