zondag 27 januari 2013

Bonnetjes

A je d’r nie mo wese … dan kom je d’r nie …… is zo’n veelgehoorde dooddoener als je mensen verteld dat je, bijvoorbeeld, op Open Monumentendag een kerk in een naburig dorp bezocht hebt.  Tijdens het laatste Open Monumentenweekend ( een weekend dat in Zeeland op veel plaatsen maar één dag duurt)  bezochten we de kerk op het dorp ’s Heer Arendskerke, dat zich binnen de fraaie dorpsring bevindt. Deze kerk werd, net als tientallen andere Zeeuwse dorpskerken, gebouwd in de 14de eeuw, vaak door de plaatselijke ambachtsheer. Al in de 12de eeuw moet hier een parochie geweest zijn, gesticht door ene Arend van Schenge die het dorp zijn naam gegeven heeft.
Fraai versierde herenbanken anno 1525
 Elke dorpskerk in Zeeland heeft wel iets bijzonders, waardoor het zich onderscheidt van andere kerken. In ’s Heer Arendskerke, in de Petruskerk ( ineens mogen alle Hervormde kerken weer hun oude Katholieke doopnaam dragen) imponeren de fraaie met houtsnijwerk versierde banken uit 1525 en de overkapte banken van honderd jaar later ..... voor de ambachtsheer en de notabelen; restanten, waardevolle relieken haast, die overgebleven zijn uit een ver verleden.
Hier leg het begrave Heer Willem Wysse pastoor deser kerken was sterf a.o. XVc ende XXI den XXIIIt dach in october. Godt heb de ziele 
Het meest bijzondere zijn twee gigantische grafstenen, die zo’n 100 jaar geleden, bij een restauratie, uit de kerkvloer gehaald zijn en nu rechtop “onder de toren” staan. 
 Eerlijk gezegd, een beetje vreemde plek ….. een wat rommelige plek ook ….. omdat kerkingangen tegenwoordig schijnbaar plekken moeten zijn waar mensen zich door folders moeten informeren, waar boeken  verkocht worden ten behoeve van de kerk, informatiepanelen over een project in hongerig Afrika staan. Afrika was in de 16de eeuw ver weg en hongersnood was op Zuid Beveland door mislukte oogsten of verdronken polders, eerder regel dan uitzondering ..... Tegenwoordig moet men er ook nog zijn jas kunnen opgehangen …. Iets wat vroeger ook gewoon niet nodig was omdat kerken vaak in de winter niet verwarmd waren ….  Wie Gods woord wilde horen moest bij tijd en wijle kou lijden en dan hield je je wambuis gewoon aan.
 Willem met de wijnbeker en de hostie.
Van de drie grafstenen in de hal van de Petruskerk, zijn er twee bijna identiek,  meer dan manshoog en schijnbaar loeizwaar; ze intrigeerden me. De ene is van een pastoor genaamd Willem Wisse en de andere van zijn neef kapelaan Laureys Govaertz. Wat opvalt aan beide stenen is, dat ze blijkbaar beide bij dezelfde winkel besteld zijn ….. De gestileerde priesterafbeelding komt uit de zelfde artistieke koker ….
Heer Willem Wisse, geschreven als Wysse op de steen, wellicht mondeling gecommuniceerd met de ietwat dyslectische steenhouwer, overleed op 21 oktober 1521, vertelt de steen en daar zou het bij gebleven zijn als J. van der Maale in Sraskerkse Proat (2012) geen boekje open gedaan had over deze priester. Gekozen voor het priesterleven, waarbij toewijding aan God, het celibaat en de gelofte van armoe als vaste pijlers overeind zouden moeten staan, blijkt deze heer Wisse een vermogend man te zijn geweest - ten minste dat maak ik op uit het feit dat hij nogal wat te verdelen heeft. 
 Hij maakte een testament ..... overdenkende de broose gesteltenisse der menschelijke nature, den swakken en kranken staat desselfs ….  van 20 velletjes, waarin hij zijn aardse bezittingen opsomt en verdeeld onder zijn 70 (!) familieleden: huizen, stukken land, boeken ( die vastgelegd moesten worden  met ijzeren ketenen ten behoeve van hen die studeeren willen), pachtopbrengsten, tienden, zilveren lepels en dito kruisen en wellicht ook op Zwitserse banken geparkeerde bonussen en strijkstokken  ... wie weet. 

Een welgesteld man dus, die tot op zijn laatste dag van zijn stoffelijk bestaan, zijn aardse leven probeert te regelen – te beïnvloeden, want de dag voordat hij de grote reis aanvaardt, hopelijk met een paar stevige koffers vol aflaten en loze beloften, zet hij de laatste puntjes op de i en laat nog zaken in zijn laatste wil veranderen - Wat was dit voor man? 
Er komt een beeld naar voren van een man, rijdend in een dikke Mercedes, eerder manager dan priester, eerder dollartekens dan een kruis in de ogen, die meer aan zijn eigen zelfverrijking deed dan aan de (geestelijke -) van zijn kudde – zoveel rijkdom spaar je immers niet bij elkaar met Douwe Egbertspunten, zelfs niet in een volle kerk gespaard van de koffie na afloop van de dienst? Een beeld van iemand die het met zichzelf getroffen had, die zichzelf vooral ontzettend belangrijk vond – Iemand die peist dat den evenoar deur zinnen gat lopt….. zeggen ze in Brugge …. Iemand die herinnert wil blijven worden. Iemand die de wereld tot op de laatste dag wil besturen op zijn manier …. Een jaar eerder spijkerde (zonde van zo’n mooie kerkdeur) Luther zijn 95 stellingen op de kerkdeur van Wittenberg .. Zou hij misschien deze Willem Wisse gekend hebben, of althans dit soort priesters als voorbeeld genomen hebben? Mannen met aanzien – mannen van het grote geld?
Hier leit begraven Heer Laureys Govaertz van Duvenee capellaen van deser kerken en sterf a.o. XVc, XXI, XXII october. Godt heb de ziele
Het kan geen toeval zijn dat zijn neef, die ook priester was, kapelaan, één van de dienaars, die tot taak had voor de overleden in de kerk voorbeden te  houden op de verschillende altaren, capellerieën, in de kerk, een dag eerder overleed ….. was er sprake van een epidemie, de pest of de pokken? De Zeeuwse Koorts of had 'tie de klere (= cholera) gekregen ..... Feit is, dat áls oom Willem hem in zijn testament genoemd had, hij niet van de hem beloofde, op punten bijeengespaarde DE Cappuchinomokken, heeft kunnen genieten ..... en da's dan ronduit balen natuurlijk.  We zullen ’t nooit te weten of Heer Willem Wisse daarom nog snel op die laatste dag die DE-punten aan zijn huishoudster Maayken Jacobs schonk voordat Onze Lieve Heer zelf de lakens uitdeelde en met zijn zeis ook hem aanraakte ......
Dat heb je met mensen, die menen dat de evenaar door hun gat loopt .....
Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Slik op de Weg is op weg om de 1200 blogs vol te maken ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

1 opmerking:

  1. Hallo Hans, Gewoon mee blijven doorgaan hoor... Zeeland is het waard.

    BeantwoordenVerwijderen