zondag 10 februari 2013

Ommegang

 Wie zich dezer dagen als banaan op straat waagt is, of de weg kwijt of op weg naar zinnelijk vermaak en zotternijen .... het carnaval. Eenmaal per  jaar gaan in plaatsen als't ’t Paerehat alle remmen los en stroomt het gerstenat rijkelijk in wat in de  volksmond de Biergoot is gaan heten ..... Voor de één een week om naar uit te kijken - voor de ander een duivels vermaak.
Het is carnavalstijd en dat betekent voor de katholieke dorpen in Zeeland dat het dagelijks leven een paar dagen stil valt. Drie of vier dagen wordt het keurslijf ( stropdas of plooirok) vervangen door boerenkiel of minirok ... en dan val je als banaan niet op.
Sacraments-ommegang in Kwadendamme (foto:Hans Koert)
Carnaval wordt niet overal gevierd in Zeeland - Het is voorbehouden aan die dorpen die in de 16de eeuw "de dans ontsprongen", waar de beeldenstorm geen huis hield en de pastoor niet werd ingewisseld door een godsdienaar in toga; kleine enclaves waar het katholieke geloof gedoogd werd en de rozenkrans de norm bleef. 
Die scheiding tussen dorpsgemeenschappen, lijkt na eeuwen nog messcherp te trekken .....  Er is niets aan te wijzen, dat de Zeeuwen zo splijt als carnaval; meer zelfs dan voor- of tegen ontpolderen of wel of geen kernenergie in Vlissingen-Oost. De exacte cijfers zullen door Omroep Zeeland wel eens zijn uitgezocht: Voor of tegen ... Carnaval! 
Zelf heb ik weinig met carnaval - mijn roots liggen in een protestants dorp - vandaar wellicht ook geen vrolijk uitgedoste mensen in deze blog, maar belerende foto's en teksten. Als jongeling dook ik weliswaar in matrozenpakje (als een kloon van Donald Duck, (met broek) onder in't carnavalsgedruis van 't Krabbegat, maar daar zijn helaas (!) geen foto's van bewaard gebleven.  
Een wandelende opvoering rond pater Damiaan tijdens Sacraments-ommegang in Kwadendamme (foto:Hans Koert)
 Het carnaval is oorspronkelijk een feest dat ontstaan is in de middeleeuwen toen men gewoon was om aan het begin van de Vasten, een ommegang te houden, een vrolijke optocht door de straten van stad en dorp. 
Op die dagen liepen de burgers en de kerkelijke autoriteiten  gezamenlijk door de straten. Iedereen was er bij – iedereen liep mee – de schutterij presenteerde zich, evenals de gilden en de stedelijke- en kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders legden tijdens dit soort ommegangen alle conflicten terzijde en liepen schouder aan schouder vooraan in de stoet. Ook werd er toneel gespeeld – uitbeeldingen tijdens de optocht of langs de route,  op een boerenkar, zogenaamde wagenspelen, korte persiflages, eenakters voor mijn part, die vaak de draak staken met lokale bestuurders of wantoestanden.
 Die gulsighe ende dronckaert is wel sot, Die van sinen buyck maeckt sinen god (uit: Der Sotten Schip (1548))
Gekromde tenen
In 1400 wordt er al zo’n optocht beschreven in Sluis, maar vijftig jaar later zijn dit soort "carnavaleske" ommegangen, carnavalsoptochten in alle Zeeuwse steden gemeengoed - vaak gesubsidieerd door het stadsbestuur. 

Het gewone volk, dat zich niet kon rekenen tot de notabelen of bij een gilde aangesloten was, vierde haar eigen feestje, met De Blauwe Schuit, Der sottenschip oft dat narren schip als symbool: Het Gilde van de Blauwe Schuit ...... De nar, van oudsher een graag geziene gast aan de hoven van de Van Renesses en Van Borselen, als een middeleeuwse André van Duin avant la lettre, die tijdens de lange donkere winteravond het gezelschap kwam vermaken, nam wantoestanden op de hak of hekelde het gedrag van edelen of  hoogwaardigheidsbekleders.
 Net zoals tegenwoordig een cabaretier in de spotlights, alle ogen op zich gericht, de grenzen van het betamelijke wel eens overschrijdt, zo werden ook de kwinkslagen en steken onder de gordel van de nar, zij het met gekromde tenen in de platijnen (in de middeleeuwen zeer normaal), geaccepteerd; Als een politicus, die in de Tweede Kamer, wetende dat de camera's draaien, one-liners over de hoofden van potentiële kiezers stort .... waartegen men zich dan niet kan verweren. 
Houeerdighe vrouwen behaechhe gheleyt - hebben veel sotten ter hellen verleyt (uit: Der Sotten Schip (1548))
St. Jorisdoelen in Middelburg
Net als tegenwoordig nog wel eens voorkomt, waren er excessen tijdens de feesten rond deze ommegangen. Het volk keek te diep in de bierkroes of in de decolleté van de dames, hetgeen ruzie en vechtpartijen opleverde. 
Details over uit de hand gelopen middeleeuwse Zeeuwse ommegangen zijn er niet, wel ging er wel eens iets mis. 

In het eerste deel van de Geschiedenis van Zeeland wordt verhaald over een incident, dat plaatsvond in Middelburg in 1472 waarbij een paard, dat de rol was toebedeeld als paard van Sint Joris mee te lopen in de optocht, zo hevig schrok van de vreugdeschoten der kloveniers, op hol sloeg en een vrouw omver liep, die daardoor een gebroken been opliep. Het gerucht dat het paard, op hol geslagen, pardoes een huis binnen was gerend en tot stilstand was gekomen in de gang, is alleen in een contemporaine bron gememoreerd; feit is wel dat Sint-Joris hoog op zijn Doelen, hoog boven de stad, zijn paard berijdt.  De Goese zakkendragers maakten het tijdens een ommegang blijkbaar ook erg bont … 
Hier sietmen
 den sot 
van elcken versmaet -
Die sinen vriend

 tonrecht slaet
Nadat ze, gekleed als duivels, in de optocht, de brave Goese burgerij de stuipen op het lijf gejaagd hadden, bleven nogal wat zakkendragers na afloop plakken in kroeg of bordeel, zonder eerst naar huis te gaan, om hun ietwat ongebruikelijke kleding te verwisselen voor een meer reguliere outfit ( spijkerbroek, Lonsdaleshirt, Adidas sneakers en baseballcap), voordat ze zich weer in het feestgedruis stortten. Blijkbaar  gedroegen dronken zakkendragers, die te veel aan Bacchus geofferd hadden, zich ’s nachts meer als duivels dan als bobbers, hun kleding gedachtig, door onschuldigen de beurs te snijden, in elkaar te slaan voor een handvol duiten, waarbij hun duivelse kledij voor de schout identificatie niet eenvoudiger maakte. Eigenlijk is er dus nog maar weinig veranderd  …… Rellende jongeren, uniform gekleed, die na afloop van een avondje stappen vol bier, drugs en verveling, zich gedragen als duivels, een willekeurige voorbijganger in elkaar slaan voor een wrijftelefoon of bankpas, waarbij hun kledij identificatie via bewakingscamera's niet vergemakkelijkt - dan kun je je tijdens carnaval toch beter als Donald Duck of desnoods als banaan vermommen ...... 

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Slik op de Weg is de 1200ste blog gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen