zondag 17 maart 2013

De Zak naar z'n ouwe moer?

 Er zullen maar weinig mensen zijn, die de kaalslag op Zuid-Bevelandse dijken met droge ogen kunnen aanzien ……………… Fraaie oude bomen, die al decennia lang in onaangetaste rijen, geplant en gewassen langs dieken en wegen staan, maken sinds mensenheugenis deel uit van het coulisselandschap dat De Zak juist zo bijzonder maakt. In De Zak vindt al een paar jaar een kaalslag plaats. Landschappelijk krijgt De Zak het flink voor zijn kiezen en gaat het naar z'n ouwe moer ..... De dijken blijven kaal en leeg achter ……………… De oogst hoog opgestapeld op gemakkelijk bereikbare plekken wachtend op vervoer naar de palletfabriek, de papierfabriek of de biomassacentrale. Kleine iele boompjes houden zich krampachtig vast met rubber banden aan houten palen, vechtend tegen de zuidwesten winden.
De bomen langs wegen en dijken horen bij Zeeland, maar vooral bij de Zak van Zuid-Beveland. Niet voor niets heeft het wapen van de Gemeente Borsele een rij bomen in haar schild. Het hoort bij De Zak, waar de bevolking graag in de reke loopt, soms wat rechtlijnig denkt, maar altijd fier recht overeind staat - als populieren op een bloemdijk  

Verkoop van Olmen van het plein en kerkhof van Nisse (1865)
Het schijnt dat Karel V. de aanzet gegeven heeft tot het massaal aanplanten van bomen – Voor 1500 voorzagen de Zeeuwen in hun energiebehoefte, met name brandstof voor hun ovens en voor de verwarming van hun huizen, door het laagveen uit te graven, dat de zee eeuwenlang had bedekt met een relatief dunne laag zeeklei. Deze laag veen, laagveen, bevatte relatief veel zout, omdat het doordrenkt was met het zoute zeewater, dat tweemaal per dag de laaggelegen gebieden had overstroomd.
Hollebollig weiland bij Nisse - oud land naar zijn ouwe moer

Door de klei laag af te graven en het onderliggende veen vermengd met zeewater in grote zoutpannen te verhitten, werd het zout uit het veen gehaald en voor veel geld verkocht.  De derrie of darinck, die overbleef, was prima turf ….. dus brandstof voor hun ovens. Dat afgraven, dat darinckdelven, die moernering, gebeurde buitendijks op de zoute schorren of net binnendijks, waar het kwelwater de grond onbruikbaar had gemaakt behalve dan voor wat schapenteelt of …. het darinckdelven. 
Boomdijk onder Heinkenszand
Bij Hoedekenskerke noemen we die gebieden boeierds …. Elders worden het karrenvelden genoemd, omdat de afgegraven klei vaak gebruikt werd om de dijken te verstevigen. In de natte kernen van Zuid-Beveland, zoals De Poel werd veel gemoerd …… De Yerseksche- en Kapelse Moer heten niet voor niets ….. Moer – die gebieden werden door de moernering naar hun ouwe moer geholpen - hollebolle weilanden tot gevolg. Dat graven vlak bij de zeeweringen zorgde voor onstabiele dijken en dus veel overstromingen ……….. In 1477 werd dan ook het darinckdelven in Zeeland verboden en een halve eeuw later verordende Karel V dat iedereen bomen moest planten op erven en langs dieken en wegen, om voldoende brandhout te hebben voor de winter ……… Daar schijnt de oorzaak te liggen voor dit unieke landschap, wat Zeeland, wat de Zak van Zuid-Beveland zo bijzonder maakt.
Boomstammen bij de Vernoyen- en Sluishoekwegeling onder Nisse

 Ik weet ‘t: Zeehondjes en Oranjetipjes, Paarden en Zeeuwse polders, Bløf en oude bomenje moet er vanaf blijven. Daar hoort de mens zich niet aan te vergrijpen …… Die blijven altijd bestaan, in onze beleving, die zijn er gewoon. Weinig mensen vroegen zich tot een half jaar geleden af, wat er met een dood paard gebeurde – je las er nooit over, behalve dan soms als iemand er tevergeefs aan getrokken ....... Zo ook de bomen langs onze Zuid-Bevelandse bloemdijken. Die staan er omdat ze er al staan sinds mensenheugenis. Dat ze ooit aangeplant zijn en gekapt moeten worden, is uit ons collectieve geheugen verdampt - daar is nog geen app voor ontwikkeld ..........  Ze zijn er gewoon ... We zijn ze gewoon gewend ..... en dus moeten ze gewoon blijven staan ......!
Of ..... Of zijn we zover afgedwaald, dat we niet meer beseffen, dat we dit landschap ooit zelf gemaakt hebben, met een doel ........  en dat elke ontkiemende zaailing eens gekapt moet worden?
Geriefhout na het koppen van wilgen

Anders gezegd – Het kappen van bomen roept veel emotie op. Komt dat omdat de boom langs de dijk, die respect oproept door zijn leeftijd en omvang voor ons geen functie meer heeft? Zou het daarom niet goed zijn, die functie terug te geven? Die boom te beschouwen, niet alleen vanuit emotie, maar bijvoorbeeld ook als een economisch element, goed voor het milieu en, als we op tijd er bij zijn, als fraai en vooral een veilig landschappelijk element?  Het waterschap zal ongetwijfeld ook een economisch motief hebben – bomen die verouderen en niet bijtijds gerooid worden vragen veel onderhoud, maar brengen ook nog wat geld op. Misschien moeten we weer terug naar vroeger ….. net als in de tijd van Karel V - de bomen in De Zak weer zin geven - het vruchtgebruik van de bomen weer terug geven aan de mensen in De Zak.

Boomstammen bij de Vernoyen- en Sluishoekwegeling onder Nisse

 Ik wil het volgende voorstellen: Een dorp of gemeenschap plant gezamenlijk de bomen aan, onderhoud ze, knot ze en gebruikt het geriefhout voor natuurlijke omheiningen, want die hardhouten gevlochten schuttingen van de Praxis worden verboden, evenals de gladgeschoren ligusterheg en de conifeer .... die kan-niet-meer!. De populieren langs de wegen worden door een gemeenschap geplant, gesnoeid, onderhouden en tenslotte gekapt, in etappes, handen uit de mouwen, in overleg en de opbrengst kan verkocht worden aan bijv. een ijslolliestokjesfabriek, aan de lucifer-lobby of als brandstof voor de CO² neutraal gestookte wijkbiocentrale, die het dorp van warmte en stroom voorziet ..... De  kerncentrale wordt overbodig en kan omgebouwd worden tot een educatief pretpark, met een lichtgevend planetarium in de koepel. Wordt de Gemeente Borsele ineens de Groenste Gemeente van ons land.
C
En wie zijn handen uit de mouwen steekt mag zelf een boom uitzoeken om bijvoorbeeld een schrootjeswand in de kamer te maken ( komt weer helemaal terug); gebruiken voor een fraai gevlamd natuurlijk populierenparket in de kamer; een louncheset voor in de tuin of een klauterrek voor de kids - er wordt al een app ontwikkeld waarmee klimmen en klauteren weer geoefend kan worden
Wel moeten we even duidelijk afspraken maken over wie zo'n boom mag uitzoeken ..... We zetten er een letter C op als de boom gecontroleerd (de C van controle) en vergeven is, zodat iedereen zijn eigen boom kan herkennen. In verschillende kleuren, natuurlijk, anders krijgen we het nog met elkaar aan de stok .............  En buitenstaanders mogen niet meedelen ...... We selecteren gewoon de mensen, die niet uit De Zak komen, door hen te vragen op de kaart de Paardenkerkhofwegeling aan te wijzen ...... Zul je zien - werkt perfect!  

Denk nou niet dat ik blij ben met al die lege dijken, die het aanzien van De Zak beschadigen - verre van dat. Je zult mij echt niet snel met een bijl door het dorp zien lopen ......

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is de 1200ste blog gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen