dinsdag 12 maart 2013

Een 19de eeuwse Zeeuwsche nerd avant la lettre

 Laten we eerlijk wezen ….sinds het vertrek van Jos als weerman bij Omroep Zeeland, is het maar behelpen met het weer ……… kwakkelen …….. Haast on-Nederlandse subtropische temperaturen eind februari worden gevolgd door sneeuwbuien half maart met een gevoelstemperatuur van -10º C.  –  De Bilt noteert nieuw record ….. één regenbui van 24 uur en Omroep Zeeland vraagt in een nieuw spel (!), Het Weerspel, luisteraars de temperatuur van de volgende dag te voorspellen …. Is Zeeland zoekende? Radeloos - Redeloos - Reddeloos? 't Moet niet gekker worden!
 Zeeland heeft iets met het weer … ga maar na: behalve Jos Broeke hebben we ook Marion de Hond, die uit Tholen afkomstig is, als weerprofeet. Maar er zullen maar weinig mensen weten dat het weer in feite ...... in  Zeeland uitgevonden is …………… door een Zeeuw.
 De Utrechtsche Courant ( 1817)
De oprichter van het KNMI (= Het Koninklijk Nederlandsch Meteorologisch Instituut) (één van de eerste afkortingen die ik op de lagere school leerde begrijpen en goed spellen ... (!)) in de Bilt, was geboortig van Kloetinge.  Als zoon van de dominee en zijn eega Trui Lix-Van Raaven, werd hij hier in 1817 geboren en hiervan werd kond gedaan in de landelijke kranten, waaronder de Utrechtse Courant. Lang heeft deze dreumes niet in Kloetinge gewoond – een paar jaar later werd zijn vader beroepen in St. Laurens en verhuisde het gezinnetje naar Walcheren. Weer een paar jaar later verhuisde de doomnie, die blijkbaar weinig zitvlees had, richting Brakel ……  de jonge Buys Ballot, zo heette de peuter van achteren, werd rond Sinterklaas erg ziek en voor zijn leven werd gevreesd, maar hij redde het en groeide uit tot een gezonde Hollandsche jongen.
 Het geboortehuis van Buys Ballot in Kloetinge.
Thuis viel hij op door reeds als jong kind zijn speelgoed te tellen en op school was hij een kei in wiskunde …… Geen wonder dus, dat hij, zelfs zonder Cito, toegelaten werd tot het gymnasium in Zaltbommel. Hij ging daar dagelijks te voet heen – een afstand van ruim twaalf kilometer, of zoals ze dat in de 19de eeuw zeiden: twee-en-een-half uur gaans …… en 's avonds weer terug. Geen diligence of trekschuit, maar gewoon met de benenwagen - naar de aard der tijd. Hij wist overigens precies hoeveel stappen het was tussen huis en school …..   Kom daar nog maar eens mee aan als je puberzoon “eist” dat hij met de auto gebracht moet worden naar school omdat iedereen met de auto naar school gebracht wordt en hij anders op de fiets of met de bus moet en te kouwe en stijve handen krijgt, zodat hij inadequaat zijn wrijftelefoon kan bedienen .……  Herkent u dat?

Overigens – Christiaan ( Buys Ballot is zijn achternaam) was ook zo hoor ..... : Toen hij in Amsterdam studeerde, ging hij, via allerlei steegjes en weggetjes,  tellend, om de kortste weg te vinden naar het station, waar de Nederlandsche Rhijn Spoorweg Maatschappij hem naar huis zou kunnen brengen …. Liever lui dan moe .... Kijk, in die tijd had men daar nog geen woord voor, maar volgens mij ben je dan toch gewoon aan't puberen ....
Plaquette van Buys Ballot op zijn geboortehuis in Kloetinge
Hij speelde, bijvoorbeeld, graag met vrienden minutieus veldslagen na tussen de legers van Oostenrijk en Rusland, waarbij allerlei strategische berekeningen op los gelaten werden. In onze tijd zou hij, net als sommige leeftijdsgenoten anno nu, met vierkante onderwalde ogen in een bleek gelaat, nachtenlang achter (of voor, 't is maar hoe je't bekijkt)  zijn spelcomputer hebben gezeten om online wargames te spelen tegen anonieme tegenstanders  aan de andere kant van de wereld ….. een echt gezonde Zeeuwsche nerd dus.

Weersteen in Ellewoutsdijk
Buys Ballot, zo weten we, ontwikkelde zich tot een briljant wiskundige, natuurkundige en weerkundige …. Hij stichtte het KNMI en feitelijk dus, zou je kunnen stellen, heeft hij als Zeeuw het weer uitgevonden ……  Anno 2013 zijn alle weerstations, overal ter wereld, volledig geautomatiseerd ….. een weerkundige hoeft niet meer dagenlang aan boord van een weerschip de  hoogte van de golven te meten of het hoofd omhoog te  richten om de windkracht op de Aëroklinoskoop te bepalen of aan de weersteen te voelen of er neerslag gemeld moest worden …. en voorspellen? Dat stond nog in de kinderklompjes ….  Daar was in het begin nog geen sprake van -  een thermometer met natte kompressen  omwikkelt, moest dienen om zo nachtvorst te voorspellen ( een uitvinding van Christiaan) …..  Kijk, als het dan een hele dag regende, dan lag men daar niet echt van wakker – er was nog geen vergelijkingsmateriaal, dus was het normaal. De almanak was voor veel mensen het Meteo Consult van nu.
 Hoe bepaalde je of er kans is op nachtvorst? (Goessche Courant anno 1888)
Anno 2013: We voorspellen ons suf – we buienradaren ons helemaal gek, zodat Pluvius er wel eens gestoord van zal worden ( ’t Is nog niet bewezen, maar er gaan geruchten, dat die regendag in De Bilt hier iets mee te maken heeft). We kunnen, dankzij onze cv-verwarmde huizen, fysiek niet meer tegen temperaturen rond het vriespunt, lijkt het wel, zodat we voor’t  gemak maar de zgn. gevoelstemperatuur hebben verzonnen en als er meer dan zes motvlokjes sneeuw verwacht worden, schiet de NS in de aangepaste dienstregeling. Anno 2013 kunnen we Koreaanse kernkoppen onderscheppen als het moet, kokkels kweken op het land, satelietgestuurde tractoren kaarsrecht laten ploegen, een huilertje in de Westerschelde radiografisch volgen op weg naar zijn moeder en met wrijftelefoons direct live verslag doen van gruweldaden in Syrië .... maar met het weer, ondanks al onze geavanceerde technieken, prutsen we nog net zo als in de tijd van Christiaan - onze Jos Broeke avant la lettre …  We kunnen ‘t weer nog steeds niet beïnvloeden – we schieten af en toe een schot hagel in een onweersbui en laten de deuren van de winkels de hele dag openstaan …………… merkt u enig verschil?
 

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Like Slik op de weg op Facebook

Slik op de Weg is de 1200ste blog gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen