zondag 23 juni 2013

Appelmoes

We onthouden vaak flarden van teksten ……. Kijk maar eens naar TV kwissen, waarbij iemand gevraagd wordt, om bij een bekende melodie, de woorden te zingen …. Dat wordt al gauw ….. la la la la la la ……het fuc fuc fuc-si-a …. principe, zak'k maar zeggen. Een regel, een paar woorden, een klank, hebben we onthouden, de rest lijkt verstopt in een laatje ergens diep in ons geheugen, dat we naar niet open krijgen, inderdaad een la la la laatje.
Stadhuis Goes (foto: Hans Koert)
Zo kent iedereen wel het zinnetje ….. .. want de Heren van Ter Goes, zijn zo zacht als appelmoes? Maar wie kent de oorsprong? Wie kent het verhaal er achter?
Beurzensnijder
Tijdens het Pinkpop 2013 werden, zo las ik in de PZC, een paar honderd mobiele telefoons gestolen – of beter gezegd, gerold, gezakkenrold …… Een bende had zich, te midden van de hossende en dansende menigte, overgegeven aan wat ze in de middeleeuwen het beurzensnijden genoemd zouden hebben ……  het zich ordinair spullen toe-eigenen uit iemands broekzakken of tassen.
Skyline Goes (foto: Hans Koert)
Om slachtoffer te worden van zakkenrollerij behoef je niet specifiek naïef te zijn of grote publiektrekkers op te zoeken – een middagje winkelen in bijvoorbeeld Goes kan je eveneens je portemonee of telefoon kosten.  Goes heeft er relatief veel last van. In 2012 werd bijna 100 keer aangifte gedaan, terwijl het jaar daarvoor de teller bij “slechts” 80 "rollen" bleef steken. …… Een Goes’ probleem, blijkbaar, terwijl de bevolking van die stad toch niet explicitet bekend staat als een Volk van Zakkenvullers. Reden om de bestrijding van het zakkenrollen in Goes prioriteit te geven … Geef ‘m van katoen, heren magistraten,  zou’k zeggen!
"Hoese Markt" (foto:Hans Koert)
Ook vroeger al was zakkenrollen de Goesenaar niet vreemd. Zo rond 1800, tijdens een toondag, werd een toen ca. 35 jaar jonge man aangehouden, die tijdens de drukte op de markt een aantal mensen gerold had …… waarschijnlijk niet van hun eipot, maar misschien wel van de pot met de opbrengst van de zorgvuldig gegaarde eieren ..... De dienders grepen hem in de kraag en zullen hem, ongetwijfeld aangehouden hebben en in het stadhuis ondervraagd. 
Stadhuistrap Goes (foto: Hans Koert)
De verdachte,  ene Jan C. werd, naar de aard der tijd, subtiel ondervraagd en zal ongetwijfeld zijn kansen gewikt en gewogen hebben ………… Plotseling, zo gaat het verhaal, werd hij … niet ho:et; …zeggen ze dan hier.  Hij viel neer en sloeg, schuimbekkend, met zijn armen naar alles om hem heen ….  Toeval? dachten de dienders?  Ja en nee ….. Ja, omdat het, zoals dat toen heette, op een spontane aanval van de zgn. Vallende Ziekte leek – of, zoals we tegenwoordig zouden zeggen, een eleptisch insult …... Een toeval dus, maar aangezien Jan C. nooit last gehad had van enige spontane uitval, zoals gesuggereerd werd, kon je hier niet spreken van toeval, maar eerder van opzet - van voorbedachte rade …… 
Detail van de Goese gevangenis op het stadhuis (foto: Hans Koert)
De dienders schrokken zich een ongeluk …………… Toevallen kwamen in die tijd regelmatig voor en werden vaak aan duivelse krachten toegeschreven ..... ze konden nog niet, net als nu, door medicatie “onderdrukt” worden …..  Ze besloten om de verdachte, zo stel ik me voor, maar niet in de hermetisch afgesloten, ietwat Spartaanse gevangeniscel in het stadhuis op te sluiten, waar slechts een houten bank met een strozak voor wat nachtrust garant moest staan, maar een kamertje, afgesloten met een eenvoudig Hema-slotje, waarin een beklede bank, een kroes slap bier, een hompe brood en een nachtspiegel, de patiënt wat comfort zou kunnen bieden ….. Helaas ….. voor de Heren van Ter Goes ......  Jan C. wist ’s nachts de nauwelijks afgesloten kamer te ontvluchten en onder te duiken ……
Gevangenisdeur in Goese stadhuis (foto: Hans Koert)
 Een paar jaar later, in september 1802, werd een overval op de boerderij Tekelenburg bij Kapelle hem noodlottig.  Een Bijbeltje dat hij wist te ontvreemden en in Zierikzee verpatste, wees hem aan als één van de overvallers.  Jan C., z’n eigenlijke naam Jan Catoen, een naam die na meer dan 200 jaar nog steeds onrustgevoelens oproept in Zuid-Beveland en blijkbaar latent in het collectieve onderbewuste is opgeslagen, woonde als Jan Coenraads aan het Lange Weegje onder Kwadendamme en werkte “undercover” als landarbeider bij een boer, waarschijnlijk in de Rijke Buurt, de rieke buurte,  onder Hoedekenskerke .
Schorren bij de Biezelingsche Ham (foto: Hans Koert)
 Terwijl hij bezig was met de oogst van meekrapwortels, ziet hij de gendarmen, die hem willen arresteren ……… Hij vluchtte d’n diek op en probeert zich uit de voeten te maken op de schorren van de Biezelingsche Ham ….. in de hoop dat hij, al zwemmend, op een langsvarend vissersbootje zou kunnen klimmen, edoch …. Geen schip te zien, wel het opkomend water, waardoor hij gedwongen werd terug te keren naar de dijk …. waar de gendarmerie met getrokken geweren hem opwachtten ……     Uiteindelijk vond hij zijn dood aan de galg die opgesteld was voor het Middelburgse stadhuis.
Stenen Brug van Goes, waar de Ganzenpoort stond (foto: Hans Koert) 
Toen Jan Catoen zijn luxe-cel ontvlucht was, vond hij waarschijnlijk in zijn buis nog een viltstift, die hij bij de Koperen Tuin geritseld had. Op de Stenen Brug, waar toen de Ganzenpoort was, voorzag hij het wegdek van de volgende graffiti avant la lettre: 
Die wil stelen en niet wil hangen,
Ga naar Goes en laat zich vangen;
Want de Heren van Ter Goes,
Zijn zo zacht als appelmoes.
Een verhaal dat Staatssecretaris Teeven te denken zou moeten geven …………  Geen bezuinigingen op onze gevangenissen en zeker geen luxe-cellen ……  Gewoon een cel met een harde houten bank – toeval of geen toeval …… En veelplegers, gewoon in de ketenen in een kale cel op water en brood en als ze even naar buiten mogen dan als enkelband een zware ketting met ijzeren bal. En af en toe, als plaagstoot, of gewoon om te pesten, een pot appelmoes aan een katoenen draad net boven het bereik van de recidivist ophangen ….

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg, de Zeeuwse blog voor de Scheldregio en haar bewoners relativeert dagelijks het leven in de mooiste regio van onze aardglobe - met recht de navel van de wereld!- elke blog is een ontspannen begin van de dag, soms belerend, soms relativerend, maar altijd verrassend, zoals ook "slik op de weg", een typisch Zeeuws fenomeen, je in het najaar altijd weer onaangenaam kan verrassen ..... Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Stuur de link (http://slikopdeweg.blogspot.nl )  door aan een ieder die de stikken op de juiste plek heeft zitten ...... Is er een mooie manier om je dag te beginnen.

1 opmerking: