zaterdag 24 augustus 2013

Keus of geen keus

Ze schijnen nu echt op te raken …… We zijn er bijna doorheen ...Het staat op uitsterven! Controll - alt - delete. Nog een paar handjesvol schijnen er op Walcheren rond te lopen, rond te lopen, wat zeg ik?  Het merendeel schuifelt aan de arm van een mantelzorger of behelpt zich met een ziekenfondsvergoede rollator of looprek weggestopt in een verpleegtehuis. Nee, het is een niet te stuiten ontwikkeling, tenzij de jonge Zeeuwse meiden spontaan zouden besluiten dat het kei gaaf zou zijn om de oude doek en beuk van hun overgrootmoeder aan de mottenballen te ontrukken ………… Keus of geen keus ....  Dat zou gaaf zijn?  Ik zal het niet meemaken.
Zeeuwse streekdrachten tehere in de Buffer ( Hoedekenskerke) (foto: Hans Koert)
De Zeeuwse streekdracht is uniek …… Niet alleen omdat ze nergens anders in ons land gedragen wordt, nee, ook door haar verscheidenheid. Iedere streek, ieder eiland, soms plaatsen afzonderlijk, hadden hun eigen variaties ………….. en dat was onlangs in Hoedekenskerke te zien, tijdens de zesde regionale streek drachtendag; klederdrachten van alle Zeeuwse eilanden en regio’s, soms plaatsgebonden –  van 250 jaar oud tot vijftig jaar jong. ..
T'rug ni ruus .... ( foto: Hans Koert)
In Hoedekenskerke waren zo'n 180 mensen van een zestal Zeeuwse streekdrachtgroepen ( Het Walcherse costuum, klederdrachtvereniging De Arke uit Schouwen, Ôns Boeregoed, Stichting tot behoud van de Cadzandse Dracht, Vereniging Axelse klederdracht en Mooi Zeeland ) met de stoomtrein  te gast bij Mooi Zeeland in De Buffer, waar iedereen elkaar kon bewonderen en kon bijpraten .....

Walcherse meisjes ( 19de eeuw) (foto: Hans Koert)
Het ontstaan van deze verschillende streekkostuum’s heeft zijn oorsprong in de geïsoleerde ligging van de verschillende gemeenschappen. 
Cadzandse dracht (foto: Hans Koert)
De mode, zoals die in de stad onderhevig was aan veranderingen, doordat bezoekers uit andere steden op doorreis nieuwe ideeën introduceerden, ging geheel voorbij aan de bewoners van een dorp of gemeenschap op het platteland. 
Bewoners kleedden zich naar de hewoonte, zoals iedereen zich in zo’n besloten gebied of groep kleedde ….. Zo droegen protestantse vrouwen op Zuid-Beveland een heel afwijkende muts dan de katholieke vrouwen uit de streek ………… Op Walcheren kleedden de Arnemuidense vissersvrouwen zich weer heel anders dan die uit Nieuw- en St. Joosland of Westkapelle en in Zeeuws Vlaanderen verschilde de kleding van een Axelse hemelsbreed van een Cadzandse.
 
Hoezo .... niet van deze tijd? (Hans Koert)
Al rond 1900 begon het aantal kostuumdragers te minderen.  Eerst de mannen en halverwege de Twintigste Eeuw legden ook veel vrouwen de tupmusse in't kammenet. ….. Ging je op je boers of op je burgers ….. Keus of geen keus ..... Een dilemma voor veel jonge Zeeuwse vrouwen opgegroeid rond de Tweede Wereldoorlog ….Bijna alle jonge vrouwen kozen voor op z'n burgers. In veel streken was toen de klederdracht al uit het straatbeeld verdwenen, maar ik prijs me rijk opgegroeid te zijn op Hoedekenskerke waar nog veel vrouwen op d’r boers waren …… Ik had een oma op d’r burgers en een opoe op d’r boers, ….. en die twee verschilden in meer dan alleen in hun verschijningsvorm …… 
Walcheren in al haar verscheidenheid ( foto: Hans Koert)
Het was vaak ook een kwestie van stand …… Mijn opa droeg door de week een pet en zondags een hoed. Op “boerinnen” werd geringschattend neergekeken ….. Dat was voor veel oudere vrouwen soms een overweging om de klederdracht te blijven dragen …. Een boerin kon immers niet zomaar een mevrouw worden. Zulke “opoes” stierven / sterven vaak in het harnas of … als de leeftijd en lichamelijke ongemakken het zichzelf "in elkaar spelden", moeilijk werd en na opname in een verzorgings- of verpleegtehuis het zelf aankleden niet meer lukte, dan werden ze toch nog op het eind van hun leven in een jurk gehesen en het haar dat werd gepermanent: Weg dooie muisDe schaar erin. De vrouwen die pertinent weigerden werden dan half aangekleed, zonder tupmusse of stikken, aan de tafel gezet .... Zo ga je niet met oude mensen om - at moet je niet willen.  Keus of geen keus ....
Musseplooister (Hervormde Zuid-Bevelandse (zondagse)dracht) (foto: Hans Koert)
Als kind fascineerde het aankleden van mijn opoe …..  haar lange grijze haar, dat haar tot een heel ander mens maakte, werd helemaal weggestopt onder de tupmusse en, als een Elvis Presley-kuif, werd het op het voorhoofd in een rol gedragen … Toen het haar wat dunner werd, bleek een opvulling van onbestemd materiaal (de dooie muis zeiden we daartegen) een goede opvulling. De tientallen spelden, waarmee mijn opoe in elkaar bleef hangen, fascineerden me nog het meest - zelf voelde je al prikkelbaar als het gesprongen elastiek in je onderbroek met een veilighiedspeld moesten worden vastgezet.  Ook de blote armen, zomer en winter ( in de winter soms bedekt door een grijs fluwelen nette) herinner ik me nog levendig .. Boerinne-armen noemden we zulke armen, toen nog zonder -n-, die meestal vlekkerig rood, zacht, warm en vlezig waren.
Twee Zeeuwse meisjes in de Zuid-Bevelandse dracht (foto: Hans Koert)
Het Zeeuws Meisje, het Margarinetrutje, die ooit, in een reclamespot voor een margarinemerk mocht uitroepen dat ze voor de kunstboter ( marhrita beuter van ‘outenkoeien) die ze gekocht had hin cent te vee betaald had, is nog steeds voor veel Nederlanders het symbool voor Zeeland en de Zeeuwen. Het toeristisch bureau Zeeland probeert van dit oubollige image af te komen en nu de laatste dragers uitsterven, gaan er steeds meer stemmen op om de Zeeuwse klederdracht niet langer als iets typisch Zeeuws te etaleren.  Kijk .. en daar ben ik het dus niet mee eens. 
Ook de jeugd lijkt zich te amuseren en te comformeren met de streekdracht (foto: Hans Koert)
Wie geblinddoekt in een willekeurig Nederlands dorp of stad wordt neergezet zal zich onmogelijk kunnen oriënteren …..
Elk gemiddeld Nederlands dorp of stad is volgebouwd met gelijksoortige straten, rotondes, huizen, woonblokken, industriegebieden, Marskramers en Gamma’s - Blokkers en Kruidvaten … Elke Nederlander is uniform gekleed in spijkerbroek en t-shirt, zoals C en A, H en M het bedacht hebben en ook daaraan kun je niet aflezen in welke provincie of streek je je bevindt: confectie - eenheidsworst!  ……  Zelfs het dialect of tongval lijkt te verdwijnen nu thuis elk kind wordt opgevoed in’t ABN.  
Gelukkig hebben we nog de enthousiaste groepen met streekdrachtdragers, die niet alleen in Hoedekenskerke acte de presence willen geven, maar elk Zeeuws festijn kleur willen en kunnen geven! ....
Axels echtpaar trotseert de regen (foto: Hans Koert)
Gun ons dus a.u.b. onze eigen identiteit, en laat ons onszelf op toeristische plekken presenteren in klederdracht, door ring te steken galopperend in witte broek op brede Zeeuwse knollenruggen, door op gaaien te schieten i.p.v. duiven, door in het voorjaar de paardenvoeten te wassen in het Noordzeewater,  door in het openbaar bolussen te draaien of babbelaars te bakken of te genieten van Bløf op de Brouwersdam.  ….. 
Zesde Zeeuwse streekdrachtendag in Hoedekenskerke ( augustus 2013) ( foto: Hans Koert)
De toeristen vinden het leuk en herkennen daar Zeeland in ….. ZeeuwenToch niet zo stug als we dachten - niet van die grijze muizen zoals thuis ...... Zeeuwen: koester je verleden – koester je identiteit- Voor je het weet ben je net zo'n saaie eenheidsworst als al die andere streken in ons land .. en het recept is simpel: Keus of geen keus.

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg, de Zeeuwse blog voor de Scheldregio en haar bewoners relativeert dagelijks het leven in de mooiste regio van onze aardglobe - met recht de navel van de wereld!- elke blog is een ontspannen begin van de dag, soms belerend, soms relativerend, maar altijd verrassend, zoals ook "slik op de weg", een typisch Zeeuws fenomeen, je in het najaar altijd weer onaangenaam kan verrassen ..... Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Stuur de link (http://slikopdeweg.blogspot.nl )  door aan een ieder die de stikken op de juiste plek heeft zitten ...... Is er een mooie manier om je dag te beginnen.

1 opmerking: