maandag 16 september 2013

Beleef Macht en Pracht: paardenvijgen


Het gebeurt niet zo vaak dat je in een koets  door je eigen dorp mag rijden ...... dan heb je minimaal 40 jaar potloodjes geslepen op het gemeentehuis, of, zoals ik het in één geval ken, een gevalletje overmacht ...., omdat je één keer per jaar niet met je Porsche AA-1 op een normale manier naar je werk kunt, omdat het zwart ( nou ja, oranje eigenlijk)  van de mensen ziet voor je huis … om dan, een paar kilometer verder, een brief voor te lezen waarvan iedereen de inhoud al lang kent. Van beide voorbeelden was deze keer geen sprake.
De koets, waar ik op doel, was een  ordinaire paardenkoets, getrokken door een tweetal brave paardjes, die een uitgelezen gezelschap tussen de voormalige landhuizen van Heinkenszand mocht verplaatsen. Hoewel de functie van de koets de minder valide mens een zegen was, leek hij vooral bedoeld om (groot)ouders met kinderen te trekken, want die laatstgenoemden lieten zich zo’n ritje natuurlijk niet zomaar door de neus boren – en met succes, want de helft van het aantal passagiers was onder de twaalf .... 
 
Hergebruik voormalige voet van doopvont kerk Heinkenszand (Landlust) (foto: Hans Koert)
Terwijl armlastige makelaars ( het schijnt dat deze groep maar met moeite de eindjes aan elkaar kan knopen en elk dubbeltje in deze tijd van crisis tweemaal om moet draaien),  proberen potentiële kopers te lokken door het organiseren van Open Dagen, lijkt er toch een markt te zijn voor het Landhuis Nieuwe Stijl ….. , getuige de meters hoge borden, die op rustieke plaatsen voormalige akkers als bouwgrond aanwijzen: Te Koop, met vrij uitzicht  op kavels van minimaal een hectare en zonder hoogspanningsmasten aan de einder …. Ik geef toe, de borden zie je langzaam schuin wegzakken in de Zeeuwse klei en menig spa, die in de grond zou moeten gaan, staat roestig te wachten om opgepakt te worden ….. Het aantal landhuizen in de gemeente Borsele, bijvoorbeeld, dat het afgelopen decennium is gebouwd, dat ik ken, zijn te tellen op de vingers van één hand ….. en dan alleen als je een onkies gebaar maakt.
Grafmonument van Cornelis de Perponcher Sedlnitsky (dorpskerk Heinkenszand) (foto: Hans Koert)
Het dorp Heinkenszand kende in vroeger tijd een paar luxe villa’s of landhuizen zo je wilt, waar de magistraten zich op terugtrokken …… Tijdens het Open Monumentenweekend  2013, met als motto: Beleef Macht en Pracht in Borsele Mee, had de gemeente, figuurlijk, de deur naar deze relieken uit vroeger eeuwen, opengezet ….  Een te prijzen initiatief, waarin de geschiedenis van het dorp voor de, pakweg 6000 inwoners, tot leven moest komen ….
Speciaal voor deze gelegenheid had een kleine delegatie van de lokale adel residentie gezocht in de voormalige Gereformeerde Kerk aan de Dorpsstraat, nu beter bekend als het oefenlokaal van Euterpe, waar het massaal afwezige  plebs (vol is vol stond er optimistisch in de aankondiging)  inzicht kon krijgen, met behulp van gravures en fotografieën op panelen en beelden, verlucht met een heuse tooverlantaarn, over de, van oudsher, op het dorp gesitueerde landhuizen. Met een in achttiende-eeuwse kledij gestoken gids, werd een interessante tocht door het Heinkenszand  in vroeger tijd gemaakt, waarbij de plekken waar eertijd Huis Watervliet en Villa Bloemenheuvel gestaan hadden, de tuin van Landlust, de bijzondere boerderij tegenover de sportvelden en het tot kerk getransformeerde Barbestein werd aangedaan, afgesloten in de Dorpskerk, waar de geïnteresseerden ontvangen werden onder de grafmonumenten van de Heinkenszandse adel door “molenaarBas met koffie en verhalen over de recente archeologische opgravingen rond de fundamenten van de oude kerk. 
Huis Barbestein, eind 17de eeuw (bron: kasteleninnederland.nl)
Het dorp kende, zoals zo veel dorpen in Zeeland, in de late middeleeuwen een versterkt stenen huis, een ridderhofstede zo je wilt, omgeven door grachten en met een heuse ophaalbrug, dat de ambachtsheer Joos van Schengen samen met zijn vrouw Anna, bewoonde. Dit geslacht had, dankzij het feit dat ze het recht van opwas verworven hadden, hun rijkdom letterlijk uit de zee, lees Zwake, zien groeien doordat opwassen als Heinkenszand en Ovezande als een soort omgekeerde natuurcompensatie, kostbare landbouwgrond bleken te bevatten ………. Uiteindelijk groeide hun bescheiden kasteeltje uit tot Huis Barbestein, omgeven door tuinen en vijvers, die, vanaf het veerhuis "op't hoekje" en de haven ( De Stenevate) tot aan Clara’s Pad gelegen moeten hebben.
De achter achter achter ... van mr. Jacob Arend, baron de Peroponcher Sedlnitsky leidt jeugd rond in de tuin van zijn buiten (foto: Hans Koert)
 Er recht tegenover werd er, eind zestiende eeuw, een andere ridderhofstee gebouwd, die de naam Watervliet kreeg en in de zeventiende eeuw uitgroeide tot een groots buiten omgeven met, naar de mode van de tijd, gigantische tuinen, ontworpen en aangelegd door een Franse tuinarchitect van naam, die niet op een paar schellingen hoefde te kijken en een tuin in Franse Stijl aanlegde, die zowat de gehele wijk ten westen van de Dorpsstraat omvatte …. van het stukje bos van Landlust tot bijna tot aan de hofstede Molenzicht, vlakbij de Molen De Vijf Gebroeders
Twee tandenloze leeuwen dragen het wapen van de fam. Perponcher de Sedlnitsky (fragment grafmonument Dorpskerk) (foto: Hans Koert)
Van deze onmetelijk grote tuin rest slechts de vijver en bomen rond het voormalige koetshuis van Landlust, en wat men in Heinkenszand vol trots “het bos” noemt. Met een beetje fantasie kon je de dochters van Perponcher Sedlnitsky en de Van Citters,  in hoepelrok rond de onlangs opgeknapte vijver zien flaneren, afgedaald langs het trappetje, langs de bloemenvaas op de voet van het oude doopvont, (recycling avant la lettre)  over het weer verdwenen paadje vlak langs het water, op weg naar het nu verdwenen theehuisje waar ze zich ongestoord wanend, leutend, de laatste roddels twitterden …….
Tijdens het monumentenweekend 2013 konden de “gewone” inwoners van Heinkenszand zich een uniek beeld vormen van de grandeur uit de tijd van de pruiken en hoepelrokken, zoals dat hun eigen dorp gevormd heeft …………..  als ze die kans aangegrepen hadden tenminste ……
Met dank aan de gemeente Borsele en haar gidsen, voor dit unieke initiatief. Wat jammer dat slechts een handvol inwoners aan het rijke verleden mochten ruiken; de rest moest het slechts doen met de paardenvijgen in de Dorpsstraat.

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg, de Zeeuwse blog voor de Scheldregio en haar bewoners relativeert dagelijks het leven in de mooiste regio van ons land  - de navel van de wereld! In elke blog wordt geprobeerd de Zeeuwse henen te ontrafelen - de Zeeuwse peeën te ontdoen van loof en slik ..... vandaar ook de titel van de blog: Slik op de Weg! Zo blijkt de Zeeuw 't ni-jaer te preveleren boven de zummer ....en pruimen en peren boven kersen en appels.  Laat je elke ochtend verrassen door Slik op de Weg - volg haar opraepsels op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... 

Stuur de link (http://slikopdeweg.blogspot.nl )  door aan een ieder die de stikken op de juiste plek heeft zitten ...... Is er een mooie manier om je dag te beginnen.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen