vrijdag 6 september 2013

Icoon

Het was de publiekstrekker van het festival, heb ik vernomen – Het concert van Ilse de Lange, vorige week vrijdag, opende het programma op het abdijplein in het kader van het Zeeland Nazomer Festival. Zo’n drieduizend bezoekers waren op deze populaire zangeres afgekomen. Haar fans kregen wat ze gehoopt hadden – een twee uur durende spetterend show, dat barste van de energie ……….. dat werd gevoed door haar uitgebalanceerde repertoire, maar ook, zo begreep ik, door haar stralende persoonlijkheid ..... 
De katholieke kerk aan de Bachtensteene in Middelburg (foto: Hans Koert)

Het had een publiekstrekker moeten worden ….. het mystieke schilderij van Maria, dat in de “nieuwe” katholieke Petrus- en Pauluskerk aan het Bachtensteene in Middelburg werd opgehangen ………… Gered en beschermd door pastoor Snel tegen de oorlogshandelingen, waar Zeeland in het algemeen en Middelburg in het bijzonder zwaar gebukt onder ging, kreeg het uiteindelijk een plek in de "nieuwe" katholieke kerk, die in 1951 ingewijd werd.  In de eerste decennia  na de Tweede Wereldoorlog kwamen er duizenden pelgrims op af, o.a. tijdens de zgn. Verkenners-bedevaarten, die het schilderij vereerden …  De laatste decennia van de Twintigste Eeuw nam de belangstelling af ….. Roem bleek niet altijd waardevast  …. Populariteit is aan slijtage onderhevig …. Trend-gevoeligRoem erodeert.
De Mariakapel met het schilderij (foto: Hans Koert)

Het schilderijtje kwam oorspronkelijk uit de kapel van Vrouwenpolder op Walcheren. Rond het midden van de veertiende eeuw en in de jaren daarna, werd het schilderij van Maria, dat "luisterde" naar de naam Onze Lieve Vrouwe van den Polder, het middelpunt van een diep gewortelde verering, wat er toe leidde, dat duizenden pelgrims de weg naar de kapel in Vrouwenpolder konden vinden. 
Middeleeuwse pelgrims op weg naar het bedevaartsoord (foto: Hans Koert)

Het schijnt zelfs dat Graaf Willem IV en Philips de Goede, die rond 1440 hier in Middelburg logeerden in wat we nu een Bed and Breakfast zouden noemen, binnen de muren van de Middelburgse abdij, naar Maria van de Polder trokken om daar te bidden. Het eerste schilderij dat vereerd werd, is verloren gegaan toen bleek dat de kustverdediging bij Vrouwenpolder minder sterk was dan de Dijkgraaf wilde doen geloven .....  Door nalatigheid en slechte controle op het onderhoud van de dijken, zorgden dijkvallen langs de Oosterschelde ervoor dat de eerste kapel met schilderij ten onder ging ..... Dat zal ons 2013 niet meer gebeuren, dacht ik tot voor kort .......  totdat bleek, dat onze beroemde Oosterschelde Stormvloedkering wel eens, net als Roep, aan zijn eigen succes ten onder zou kunnen gaan .....  Rond 1500 werd er een nieuwe kapel opgericht met een nieuw schilderij, dat echter tijdens de beeldenstorm voorgoed verdween.
Verf ( foto: Hans Koert)
Een bijzonder schilderij, moet dat geweest zijn ..... Volgens de overlevering was het zo mooi, dat het niet door mensenhanden gemaakt kon zijn. Een mirakel dus .... 
Het verhaal gaat dat een Middelburgse schilder, die Willem Hoffman in zijn verhaal Middelburg - De Middeleeuwen, de naam Willem van Kortgene geeft,  in 1340 de opdracht kreeg om een afbeelding van Maria te maken voor de Mariakapel in de kerk van Vrouwenpolder. Althans zo verhaalt de legende. Hij beheerde een kleine schilderswerkplaats waar hij op bestelling opdrachten schilderde, maar een icoon maken .....  dat was wel een heel bijzondere opdracht .... een eervolle, maar ook moeilijke -, want zo’n beeltenis van een heilige kun je moeilijk afraffelen en moet, eenmaal klaar, recht doen aan de profane uitstraling van het idool …… en Willem weet, hoe moeilijk dat is …. en doet wat ieder normaal mens dan doet ..... schuiven - het werk voor zich uit schuiven ... uitstellen ...... 

Kwasten ( foto: Hans Koert)

 Als hij op een gegeven moment bezig is in zijn atelier, voelt hij aan een windvlaag dat er iemand zijn atelier binnengekomen is … Wat wil je? vraagt hij de jongeman die binnengekomen is …. Ik ben schilder en ik zoek werk. Dat heeft Willem al vaker gehoord – door de economische crisis lopen zo'n 1200 jonge mensen in Zeeland zonder werk, hoorde hij onlangs nog de Omroep(er van) Zeeland melden; veel ambachtslieden waren werkloos geworden en in de bouw kampte men ook al met veel faillissementen, ondanks dat de eerste burgers waren begonnen hun woningen te "verstenen".    …. Ondanks alle positieve voorspellingen van de economen, trok de economie  echter niet aan en steeg de werkloosheid, vooral onder de jeugd. ... Zeeland in crisitijd!
Kloostermoppen (foto: Hans Koert)

Hoewel Willem niet op een leerling zat te wachten, herinnerde hij zijn belofte, gedaan in een convenant, om een aantal van dit soort werkloze jongeren werkervaring te laten opdoen, dus nam hij de gezel aan en zette hem achter de pc met de opdracht om in Paint of never mind welk andere app, een ontwerp te maken voor de Maria-icoon van Vrouwenpolder ......    Willem was trots op de kans die hij deze vreemde snuiter kon geven en ging ondertussen verder met het paneeltje waar hij mee bezig was ……….. Toen hij ’s avonds wel eens wilde zien, wat de schilder-in-spé gefabriceerd had, bleek het computerkamertje leeg te zijn en op de printer van de pc lag een schitterende afbeelding, als een konterfeitsel van olieverf, met daarop Maria ……… zo mooi ... dat de schilder er stil van werd en op zijn knieën in gebed verzonk.  De Middelburgse schilder had in één oogopslag gezien, dat hier een artiest bezig moet zijn geweest, met bovennatuurlijke krachten ……. De afbeelding van Maria, dat uiteindelijk een plek vond in de kapel van Vrouwenpolder, was meer dan een icoon geworden.
Onze Lieve Vrouwe van den Polder ( foto: Hans Koert)

Wie nu anno 2013 oog in oog staat met het portretje, dat weggestopt in een kapel gewijd aan Onze Lieve Vrouwe van de Polder, (nu zonder 'n') in de kerk aan de Bachtensteene van Middelburg, kan zich niet goed voorstellen dat hier ooit horden pelgrims vanuit de binnenlanden van Walcheren en Zuid-Beveland, in opperste devotie, dit ietwat naïeve portret vereerd hebben … als een icoon  … als een lichtend voorbeeld …… als een populaire ster – een popster.
Pelgrimsinsigne (foto: Hans Koert)

Het zou goed kunnen dat, als we over honderd jaar,  in 2113, in het Zeeuws Archief terug proberen te kijken en  -luisteren naar een onlangs opgedoken DVD met daarop het optreden van de één of andere populaire zangeres, de naam is niet teruggevonden,  gerestaureerd door knappe specialisten, die nog steeds het systeem van digitale opslag aan de praat kunnen krijgen, ons afvragen waarom zo vele duizenden, twee uur lang vanuit de binnenlanden van Walcheren en Zuid-Beveland, in opperste devotie, dit gedateerde, ietwat naïef geluid, vereerd hebben  … als een icoon  … als een lichtend voorbeeld …… als een populaire ster – een popster, terwijl het schilderijtje van Onze Lieve Vrouwe van de Polder dat ergens vergeten in de kelders van het Zeeuws Museum in opslag ligt, wachtend op het moment waarop het weer "nodig" zal blijken te zijn, als de mensen, door overstromingen, oorlog of rampspoed weer steun zoeken bij iets wat ze kunnen vereren - als symbool van hoop ............   Blijkt maar weer eens hoe betrekkelijk en vergankelijk roem is …… (stond er toch bijna Roep ...)

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg, de Zeeuwse blog voor de Scheldregio en haar bewoners relativeert dagelijks het leven in de mooiste regio van onze aardglobe - met recht de navel van de wereld!- elke blog is een ontspannen begin van de dag, soms belerend, soms relativerend, maar altijd verrassend, zoals ook "slik op de weg", een typisch Zeeuws fenomeen, je in het najaar altijd weer onaangenaam kan verrassen ..... Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Stuur de link (http://slikopdeweg.blogspot.nl )  door aan een ieder die de stikken op de juiste plek heeft zitten ...... Is er een mooie manier om je dag te beginnen.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen