maandag 11 november 2013

Doorhalen ..... en opnieuw beginnen!

Een lieveheersbeestje wiegt heen en weer op zijn buigbare steel - een vlinder wordt door een zonnecel mechanisch bewogen - een plastic molentje draait in de wind - een verregend beertje hangt in een meidoornstruik en dreigt spontaan uiteen te vallen … Een trieste plek ....... Een plek vol verhalen over een ongelijke strijd ...... De Herinneringsdijk bij de Schaapskooi van Nisse hakt er diep in ……… Laat ewinigen onberoerd!
(foto: Hans Koert)
Het is een plek waar ouders uit heel Nederland, die hun kind verloren hebben aan een zeldzame stofwisselingsziekte, steun kunnen vinden bij andere ouders, die hetzelfde overkomen is ……  Heden leeven en mergen doot, hebt dat vor oghen, tis wijsheit groot: liet een verdrietig ouderpaar in 1469 vereeuwigen in steen .... 

  (foto: Hans Koert)
… en we noemen haar Aagje ….. Als er in de vijftiende eeuw al geboortekaartjes geweest waren, dan zou dit er zeker opgestaan hebben, met, uiteraard, naar de geest der tijd, allerlei lofuitingen naar het hogere. Klaas, de vader van Aagje, moet wat “hroos” geweest zijn – hroos, want hij woonde in Kapelle en daar zullen ze zeker “hroos”  gezegd hebben i.p.v. "trots". Wie de moeder was, dat is door de tijd gewist, maar ook zij zal apentrots geweest zijn en dol gelukkig. 
Misschien was ze nog geen jaar - een zuigeling ... die kans is groot, want in de vijftiende eeuw haalden veel kinderen het eerste levensjaar niet. We weten het niet - het blijft gissen; wat rest is een klein kindergrafje, van zo’n drie voet lang en hooguit twee voet breed Blooise maat.  De zerk ligt in het noorderkoor van de grote kerk van Kapelle en dateert uit 1469. Niet de oorspronkelijke plek, dat verwacht ik niet, maar wie in de kerk begraven werd en zich een steen kon veroorloven, behoorde tot de notabelen van het dorp. Op de zerk is een kinderfiguurtje uitgehakt en een spreuk, die recht doet aan het verdriet dat de ouders gevoeld moeten hebben: Heden leeven en mergen doot, hebt dat vor oghen, tis wijsheit groot. De betrekkelijkheid van het leven en het verdriet van de ouders, wordt hier in deze zin samengebald ……….. Er klinkt een soort machteloosheid uit – een soort berusting.  Hoeveel zuigelingen gingen niet dood voordat ze konden lopen? God wikt en beschikt, lees ik er uit.
(foto: Hans Koert)
In de 19de eeuw was de kindersterfte erg hoog. Ik heb cijfers gezien die melden dat tussen 1860 en 1875 één op de vijf kinderen niet volwassen werd. Een afschuwelijk hoog aantal - een derdewereldland score.  
Als reden voor deze hoge aantallen sterfgevallen onder kinderen wordt de kwaliteit van het drinkwater aangegeven – veel kinderen overleden aan problemen aan de spijsverteringsorganen. In Zeeland was de drinkwatervoorziening van oudsher problematisch.  Betrouwbaar drinkwater werd soms uit een wel of bron gehaald, maar meestal moest men genoegen nemen met regenwater dat thuis opgevangen werd in de regenbak en soms ook in grote cisternen bij openbare gebouwen, zoals kerken. Parochianenen konden dat dat water koppen. In Baarland is zo’n cistern een aantal jaar geleden gerestaureerd. Maar ook uitbraken van besmettelijke ziekten, zoals pokken, mazelen of malaria, dat hier de Zeeuwse koorts genoemd werd, eisten hun tol ..... Met die laatste ziekte, hebben we ooit, zij het per ongeluk, een heel Engels bataljon om zeep gebracht, dat hier Napoleon kwam verjagen.
  
Bladzijde uit het familieregister van Cornelis Koert (1866) (archief: Hans Koert)
 Het familieregister ……….. een oud cahier uit de 19de eeuw.  Cornelis Koert, geboren in Wilhelminadorp in 1822 en op 21 jarige leeftijd getrouwd met Cornelia Meeuwse uit Ellewoutsdijk, heeft hierin, het wel en wee van zijn gezin geboekstaafd. Geen uitvoerig verhaal over de zorgen en het verdriet, als er weer eens een kind naar een grafje moest worden gebracht ..... nee, gewoon een zakelijke opsomming haast, als een kasboek zo droog, maar met tranen geschreven ....  
Als eerste wordt Jannetje geboren in mei 1844, maar zal, gezien het feit dat ze in 1855 overleed, een zwakke gezondheid gehad hebben - ze mocht slechts 11 jaar worden. De reden van haar overlijden wordt niet vermeld, wel de datum en het tijdstip … ‘smorgens kwart voor drie uren. Als Jannetje in 1855 overlijdt is haar moeder overigens ook al drie jaar dood - De naam Jannetje wordt met een ferme haal doorgehaald. Weg!
Bladzijde uit het familieregister van Cornelis Koert (1866) (archief: Hans Koert)
Een jaar later, in 1845 wordt er weer een meisje geboren, Lena, genoemd naar Cornelis' moeder – Lena wordt niet ouder dan drie weken. Ook haar naam wordt doorgehaald. Doorhalen ..... en opnieuw beginnen! Gelukkig hoeft het jonge echtpaar niet lang te wachten want een jaar later, precies een jaar min een dag nadat het overlijden van Lena had plaats gevonden,  bevalt Cornelia opnieuw van een dochter, die, hoe kan het ook anders, ook Lena genoemd wordt, als werd er gehoopt op een wedergeboorte. Cornelis Koert streept haar naam niet door, wat betekent dat ze, toen hij dit lijstje samenstelde, minimaal twintig jaar later, nog steeds leefde. Ze zou later trouwen, vier kinderen krijgen en op 51 jarige leeftijd in Rilland overlijden. 
Het is een intriest lijstje ….. Het leest als een familiekroniek op éém A4-tje.  De volgende boreling is ene Jacob, vernoemd naar Cornelis'  vader ( Boeken over voornamen verdwenen in die dagen nog voor ze waren geschreven, meteen naar de ramsj, heb ik horen verluiden) 2 maart 1848: blijdschap in huize Koert, alleen na vijf maanden sterft de zuigeling – Jacob 2 werd precies een jaar later geboren, ook op 2 maart, maar overlijdt drie weken later ….  Als er een jaar later weer een kleine geboren wordt is het een meisje, Maria, dat gezond opgegroeid … Pas in 1852 wordt er opnieuw een zoon geboren, je raadt het al, Jacob zal hij heten ……..
Bladzijde uit het familieregister van Cornelis Koert (1866) (archief: Hans Koert)
Zijn moeder Cornelia sterft een maand later, de vader achterlatend met vier jonge kinderen …. Vier jonge kinderen, waarvan de oudste waarschijnlijk een kwakkelende gezondheid had ..... In 'uus mottut allemaele deurdraaien .. Oe mottat mie vier huus, zal pa wel verzucht hebben. Hij zou een half jaar later, september 1855, hertrouwen met Anthoinetje van der Werff, mijn uiteindelijke betovergrootmoeder. Ze krijgen nog zeker zo’n vijftal nakomelingen. Hier houdt het “dagboek” op … 1866  bij de geboorte van mijn overgrootvader Johannes Anthoni Koert, die behalve herenboer ook een begenadigd amateur kunstschilder was …… Dat creatieve heb ik dan misschien van hem geërfd …. Eén bladzijde uit het leven van een 19de eeuws  boerengezin uit de Wilhelminapolder .. daar kan The Forsyte Saga niet tegen op. Heden leeven en mergen doot, hebt dat vor oghen, tis wijsheit groot. Of gewoon met Zeeuwsche nuchterheidDoorhalen ..... en opnieuw beginnen

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Slik op de Weg, de Zeeuwse blog voor de Scheldregio en haar bewoners relativeert dagelijks het leven in de mooiste regio van ons land  - de navel van de wereld! In elke blog wordt geprobeerd de Zeeuwse henen te ontrafelen - de Zeeuwse peeën te ontdoen van loof en slik ..... vandaar ook de titel van de blog: Slik op de Weg! 

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen