zondag 28 april 2013

Versierdefietsjesoptocht

 Zijn jullie er al klaar voor? Of zijn jullie er al helemaal klaar méé .....?  Huis versierd, vlaggetjes opgehangen, nog even de tekst van het Koningslied en het Wilhelmus doorgenomen, oranje tompoezen besteld, eereboog (sic) van de vliering gehaald voor over de carpoort, ballonnen vullen met helium (oh nee, of mocht dat nou niet meer?  Alleen als je ze oplaat met een kaartje eraan .... niet voor dierlijke consumptie), treetje Afrikaantjes met verblijfsvergunning geplant, oranje balletjes voor rond de autoantenne en in de frituur, fietsversierspul gekocht, zoals electriciteitsbuis, Donald Duct tape en gekleurd wc-papier - een vuurrode-withete-helblauwe oranjefranje pruik gepast, lampion met led-verlichting getest, de vuvuzela gestemd en uitgeprobeerd en met het nepbrilletje met leesgedeelte, even in bad bij het meisje van de opticien ...... of wordt het toch wit ………….. de dresscode voor iedereen die “beschaafd” wil protesteren of die er al helemaal klaar mee was, voordat het begon .....

Baarland is er al helemaal klaar voor (foto: Hans Koert)
 Sommige dorpen in Zeeland maken er echt wat van – straten worden uitbundig versierd en, wat een geluk, het kan allemaal een poosje blijven hangen ……… want er komen nog een paar extra dagen aan die wel wat kleur kunnen gebruiken ( Lintjesregen - Meivakantie - Dag van de Arbeid - Bevrijdingsdag - boekenmarkt Middelburg - Kunst speuren in de Dag - Hemelvaartsdag - Jazzfestival Middelburg - Historische treinrit door de Zak - Bluesfestival Kwadendamme, Scheldejazz (Terneuzen) en statistisch zijn er de komende maand zo'n 25.000 Zeeuwen jarig .........) .Heb je er wel eens bij stil gestaan, wat als onze nieuwe koning besloten zou hebben, met gemotiveerde redenen, de plechtigheden weer (de reden ligt besloten in dit woord)  op de verjaardag van zijn overgrootmoeder Wilhelmina, de laatste dag van augustus, te plannen?  Nee, prima toch zo – april schijnt hiervoor het meest aansprekende deel van het jaar te zijn ….. De Oranjes schijnen wat met april te hebben ...  Baarde Juliana ook niet op 24 april haar oudste zoon? En wanneer verloor Alva ook alweer zijn bril?  Ik bedoel maar -  daar is het uiteindelijk allemaal mee begonnen …………
 Graf van Willem van Oranje in de Nieuwe Kerk in Delft (foto: Hans Koert)
Willem de Rijke, stamvader van het graafschap Nassau en Juliana van Stolberg, legden met hun oudste zoon de grondslag voor wat later het Huis van Oranje genoemd zou worden – de wortels dus van onze nieuwe koning ……….
 Willem zwijgt voor altijd (detail praalgraf in Delft)( foto: Hans Koert)
Willem, begraven in Delft, woonde ook een tijdje aan de Lange Delft (what's in a name) in Middelburg - handig, voor als hij even wat oranje tompoucen nodig had - even de straat oversteken naar de Hema!

Willem van Oranje (foto: Hans Koert)
Later ging hij voor wat luxer, niet in De Mortiere, zoals je zou verwachten, want dat was, met een kruitfabriek in de buurt, toen niet de veiligste plek van Zeeland in oorlogstijd - nee, hij huurde een appartement in de abdij, daar waar nu het Zeeuws Museum gevestigd is ....  dat stond toch leeg - de monniken waren immers weg gesaneerd?  Willem van Oranje, mag dan wel feitelijk de stamvader zijn van het geslacht waaruit Willem-Alexander voortkomt – als je het kritisch bekijkt, moet je concluderen dat zijn DNA-strengen in al die eeuwen aardig moeten zijn vermengd met “vreemde elementen” ……………………… en daarom zingen we nog steeds ...... Ben ik van Duytsen bloed, vermoed ik en als straks één van de prinsesjes op het prinsessenbal met één of andere gaucho de tango danst en alle ogen op zich gericht weet, dan snapt iedereen dat ze dat wellicht niet van haar vader geërfd heeft. 
 Leibomen leiden ( Baarland) (foto: Hans Koert)
De kop is eraf …. De koningsspelen zijn, zij het enigszins verwaterd, achter de rug ……….. Meer dan 1.3 miljoen kinderen waren in Nederland tegelijk actief …. Een record, kopten de kranten.  Ammehoela – denk ik dan – elke dag, tijdens de kwartiertjes pauze, bewegen miljoenen kinderen in Nederland – tegelijk - en dat blijft niet opgemerkt - vraag maar eens na in Oost-Groningen  Echt weer zo’n “weetje” waar je niets mee kunt.
De Buutendiekers in Kwadendamme maakten een alternatieve Gouden Koets (foto: Hans Koert)
Veel benieuwder ben ik naar de moeders, die bezig zijn een wortelpak, gekocht bij de Action, op maat te maken voor hun kroost of een prinsessenjurk á la Maxima proberen te creëren uit dat te klein geworden kabouterpak. En wat te denken van als die vaders, die dit weekend bezig zijn om, met de tong tussen de tanden, een brander in de ene - en een plastic elektriciteitsbuis in de andere hand, een fraaie boog te creëren, die later met zo’n tot stroken geknipt plat pakketje gekleurd wc-papier (=crêpepapier) in de koninklijke primaire kleuren, omwikkeld moet worden, met als bekroning, inderdaad ..... Nu maar hopen dat het houdt en dat het niet gaat regenen.
 Op weg naar't feest (1960) (foto archief: Hans Koert)
Veel herinneringen van vroeger vervagen, maar de massa’s rood-wit-blauwe vlaggen die tijdens dit soort festiviteiten uithingen, imponeerden, zijn me bijgebleven.
Boog in de Lange Kerkstraat in Goes (1898)
De eerepoorten (met twee –ee-s)  waar je onderdoor mocht gaan, waren toen al ouderwets, herinner ik me nog, maar die lagen waarschijnlijk nog op de pak van bij de bevrijding of de kroning van Juliana. Oude foto's vertellen het verhaal - Hoe je samen met je broer, in nieuwe jasjes gestoken, gemaakt door je moeder van een oude winterjas van haarzelf, vandaar de grote knopen en knoopsgaten, met grijze petjes en met grijze banen versierde vlaggetjes, als een twee (jaar-na-elkaar-geboren)-eiige tweeling, de één links-, de andere rechtshandig, op weg naar De Griend, zeg maar het Museumplein van Hoedekenskerke waar Con Amore, in stemmige grijze postbodepakken de feestelijkheden kleur gaven ....
Het hoogtepunt van de dag - De versierdefietsenoptocht (ca. 1961) (foto-archief Hans Koert)
En eenmaal wat groter was er de optocht – de optocht met versierde fietsjes en lampions ….. Wat was je grôôs ….. ik voel nog die gezonde spanning in mijn buik – moet je niet nog even plassen, Hans, vroeg mijn moeder dan, meer als een bevel dan als een vraag, aangezien de opwinding dit soort lichamelijke processen naar de achtergrond verdrong.  Je moeder had je voor de gelegenheid feestelijk gekleed met grijze sjaal en lichtgrijze studentenmuts, maar verder gewoon je zwarte jas en donkere broek aan, want het kan nog frisjes zijn - verkleed als oranje wortel zat er in die tijd nog niet in .... Je fiets was onherkenbaar veranderd en vreselijk zwaar en onhandig geworden ……met knijpers waren er stukken karton vastgezet in je spaken, dan viel je ratelend op ...  Echt fietsen lukte dan ook niet, want je had nu, met zo’n topzwaar vehikel, zeker de hele weg nodig ……… daarom liepen je ouders met je mee; de fiets, mocht dat nodig zijn, onzichtbaar corrigerend aan de tot boog getransformeerde elektriciteitsbuis ……  Je voelde dat iedereen naar je keek en ook al viel je met je fiets natuurlijk niet op in de massa, je wist dat je de mooiste had .... al zat er weer geen prijs in dat jaar! 
Al die koningsliederen, aubades, kinderspelen en vrijmarkten mogen me gestolen worden als ze die versierdefietsjesoptochten maar in ere houden – als ankerpunten uit je jeugd ……..

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

  • ps: De eerste 50 woorden van deze  blog ( Zijn jullie er al klaar voor? Of zijn jullie er al helemaal klaar méé .....?  Huis versierd, vlaggetjes opgehangen, nog even de tekst van het Koningslied en het Wilhelmus doorgenomen, oranje tompoezen besteld, eereboog (sic) van de vliering gehaald voor over de carpoort, ballonnen vullen met helium (oh nee, of mocht ) mogen vrijelijk gedeeld worden, mits voorzien van bronvermelding (http://slikopdeweg.blogspot.nl/2013/04/versierdefietsjesoptocht.html - Hans Koert) 
     
Slik op de Weg is de 1200ste blog al lang gepasseerd ...... Een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers .......  SlikopdeWeg - Je kunt er eigenlijk niet omheen - een mooie manier om je dag te beginnen.

dinsdag 23 april 2013

Kun je nog zingen .....


Ik heb me erdoorheen geslagen – eerlijk is eerlijk – het is taaie kost … Terug naar de roots van ons Zijn, van het wezenlijke van ons bestaan ….. De wortels van de Zeeuwse stam – de elementen, waaruit onze Zeeuwse DNA-strengen zijn opgebouwd - zout water hornaet - 't ruhesoort - koppespinnen - plattezeuhen - slik op de weg en de Lante zoe en de massabriete ...... Zoektocht naar de Zeeuwse henen .........
Zoektocht naar de Zeeuwse henen. (foto: Hans Koert)
Meer dan 50 liedjes, verdeeld over 2 cd’s, gezongen door Zeeuwen, die woonden en leefden in de vorige eeuw en soms gepast uit hun bol gingen op verjaardagen of feesten en dan, soms spontaan, soms met hulp van de jeneverfles, recht gingen staan, om zonder gêne, hun  lied, hun gevoelens, voor de voeten van de luisteraars neer te leggen.
 
3 x 3 = 9
Zelf opgegroeid tijdens de Kun Je Nog Zingen …… jaren, de periode na de wederopbouw – de tijd die Rauwe Bonen Zoet Maakte en Drie Maal Drie Is  Negen ......, de jaren vijftig en zestig, hoopte ik veel herkenbaars terug te vinden, maar dat viel tegen.  De verzamelde liederen waren weliswaar verzameld tussen 1950 en 1970, maar blijkbaar bij een generatie, die zich dit soort uitspattingen herinnerde van de jaren van voor de Tweede Wereldoorlog; de jaren van de crisis - de jaren zonder Zeeuwse Top Veertig, Kinderen Voor Kinderen of lokale artiesten als Surrender of de Lamaketta's  ... De jaren dat je nog alleen beroemd kon zijn op je eigen durp.
Veldopnamen .....
Een keur aan liederen, veldopnames – field recordings, gezongen door lokale artiesten, die zingen over de duistere kanten van het leven, in liederen met titels als  Mijn Julia is mij ontnomenDaar gunter in die veldenHoe helder de zon, hoe duister de maan  tot  De lantre zoe en de massabriete  (dat verzin je toch niet zelf?) - Hier ligt mijn tedere bloem in het graf  en Wat Hoor ik Hier In’t Midden al van de Nacht? …… Zeeuwse Traditionals, die je tevergeefs in de Zeeuwse Top Veertig hitlijst met Hemelvaartsdag terug zult vinden  - liederen, die vergeten zijn en de stemmen verstomd …. Behalve dan als je deze cd's door worstelt .....

Veldopname (foto: Hans Koert)
 
Ik moet toegeven …… is doe het niet graag ……maar ik was toch even heel blij dat ik mijn creativiteit heb mogen doen gelden …… Zoals jullie wellicht wel weten vind ik het leuk om zo af en toe een beetje met taal te stoeien en de wereld te vemoeien met mijn konterfeitsels op taalkundig gebied ……. Daarom ook was ik, eerlijk gezegd, stik zenuwachtig toen de Grote Dag in aantocht kwam … toen het gepresenteerd werd en ….. wat denk je?  Ze hadden een stukje van mijn tekst gebruikt!  Whow!
 

Een heuse commissie had bedacht dat het wel leuk zou zijn om met z’n allen  … je leest het goed ..... met z’n allen een lied te maken voor de nieuwe koning ……  net zoiets dus als alle Zeeuwen vragen om een plan voor de natuurcompensatie langs de Schelde uit te werken of allemaal tehêre Zeeland te herindelen in, pak weg, een handjevol nieuwe gemeenten .... Dat wordt gegarandeerd niks ….. Een probleem, een vraagstuk, een kwestie overlaten aan de publieke opinie, aan Zegt U Het Maar … aan Jan en alleman is gegarandeerd tot mislukken gedoemd. Denk nog maar eens aan de mogelijke ontpoldering van de Hedwigepolder ….. Iedereen buitelde over elkaar heen, had een mening of een oplossing of schreeuwde om aandacht …… uiteindelijk bleek alle moeite tevergeefs omdat … simpel gezegd, …. we er helemaal niets over te zeggen hadden. Zouden ze dat nu met het poldermodel bedoelen? Of is is het eigenlijk het Hedwigepolder model .... Ergens  zogenaamd over mee mogen praten maar niets in de melk te brokken hebben?  
Zuud-Beveland (foto: Hans Koert)
Het koningslied gaat niet meer door, begreep ik of toch weer wel ..... ik weet't niet meer …. Iedereen had het erover, dus wat dat betreft hadden de bedenkers wel eer van hun werk …………. Je zult mij dan ook niet horen over de kwaliteit van de tekst - dan 'oe 'k m'n klompekotje toe ..... En als je dan hoort hoe ze op sociale media mekaar te lijf gaan ..... Ze maeken't wè wé erg van ei:ers! Zelfs tijdens een bijzonder jazzconcert, waar je toch mag hopen gevrijwaard te worden van de discussie over dit soort aardse zaken met als thema “top of flop”, kwam het lied ter sprake ……. alleen omdat een jazz-zanger, Ruben Hein, toch normaal gesproken van onbesproken gedrag, meegezongen had in het achtergrondkoortje.
Okay – je wilt het weten? ………… Wat mijn bijdrage was? Uiteindelijk is het woordje “dan” gebruikt  in het zinnetjes “Daar sta je dan”  …….. Geweldig toch?  Wel vier keer wordt dat zinnetje herhaald. 
De melodie kennen we al ..... (foto: Hans Koert)
Weet je wat ik ingestuurd had? Hier is het begin;

Geen duurdere plaats voor ons aard.
Geen huis is hier een stuiver waard,
Dan, waar’t beschermd moet zijn door dam of dijk,
Ons toelacht riet en geul en slijk …

..... en zo gaat het nog drie coupletten voort …… . Ik geef toe, de tekst was misschien niet zo geschikt als ode aan de nieuwe koning, maar als'k eenmaal bezig bin ....  dan kan'k wà klêr maeke.   Ik had voor de handigheid ook  meteen maar de muziek toegevoegd, maar goed …. ze bleken al een componist gevonden te hebben. Jammer, maar goed, ik mô nie lammertêêren ...... Eén woord gebruikt en nog wel viermaal herhaald ook.
Het moge, na beluisteren van de cd's Zeeuwse Traditionals, duidelijk zijn dat we als Zeeuwen met onze Zeeuwse zangcultuur, nooit vooraan gestaan hebben en als de teksten scheef of dubbelzinnig worden, gesterkt, zo lijkt het, door menig borrel, om de stem wat vaster te doen klinken,  dan is het misschien maar beter dat we onze mond houden ……………….
De Zeelandbrug, gezien vanaf de Katttendiekse Diek (foto: Hans Koert)
Je zult mij dan ook niet op de Kattendiekse Diek zien staan om het koningslied richting Amsterdam te schallen ..... Wedden dat de wind het al op de Zeelandbrug heeft verwaaid tot gelal en gelalala .......?

  Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Slik op de Weg is de 1200ste blog gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

zaterdag 20 april 2013

Rot Ganzen

 
Wat is er mooier dan een grote groep ganzen, die in de Poel op de wieken gaan en met hun gegak de verstilde weilanden vullen? Veel natuurliefhebbers zullen dit gevoel herkennen; veel boeren kunnen ze wel schieten, figuurlijk dan, die rot ganzen ....... De grote groepen ganzen in Zeeland, zo lees ik in het tijdschrift van het Zeeuws Landschap van dit voorjaar, vormen van oudsher een zeer bijzondere natuurwaarde, en leveren vaak spectaculaire beelden op.  Die waarden blijven natuurlijk, en zullen door de natuurorganisaties ook steeds naar voren worden gebracht.  Zeeland blijft ganzenland.  
Ganzen in een inlaag achter de zeedijk tussen Borssele en Ellewoutsdijk
Zeeland – ganzen landEr zijn er veel te veel, hoor je de boeren verzuchten, als er weer eens zo’n zwerm neerstrijkt op het jonge groene gras van hun weidegronden, die straks voor voedsel moeten zorgen voor het vee. Ganzen, Overdaad Schaadt luidt de titel van het eerder aangehaalde artikel. In de wintermaanden zijn de grote troepen ganzen, die in de Poel zijn neergestreken, een lust - en voor de eigenaren van de grond een last ... voor het oog. 
Ganzen in De Poel
Ganzen zijn trekvogels en gedurende de wintermaanden verblijven er zo’n twee miljoen ganzen in Nederland en een groot percentage kiest Zeeland als wintersportgebied, zoals pensionados de warme stranden van de Costa's opzoeken.  ….. Hier vinden ze de rust, die zo belangrijk is. Na de winter vliegen ze, als goed opgevoede trekvogels, weer richting Siberië en Spitsbergen, waar aan het nageslacht gewerkt gaat worden.  Zo zou het moeten gaan …… zo hebben we het geregeld, denken we, zo staat het in de boeken, maar de ganzen hebben zo hun eigen agenda lijkt het …….. Steeds meer vogels overzomeren hier, of nog gekker, komen hier zelfs tot broeden.  De heen-en-weer pendelende gastarbeider is tot een immigrant geworden, zoals we in de jaren zestig tijdelijk arbeidskrachten uit Turkije haalden en tegenwoordig onze paprika's door Poolse vrouwenhanden in onze kassen laten plukken.  – De immigrant heeft zijn gewoonten aan zijn nieuwe vaderland aangepast ….. behalve gras lusten ze ook wel de resten van suikerbietwortels, of koolbladen, die na de oogst op het land achterblijven.
Vogelverschrikker in de buurt van Kapelle

De zich hier gevestigde ganzen voelen zich hier goed thuis – het is een luilekkerland ……. In gebieden als Zeeland, met zijn rust en ruimte, vindt hij zomer en winter voedsel in overvloed en weet hij zich “veilig” omdat niet op hem gejaagd mag worden. Misschien is een enkele gans op de hoogte van het feit, dat de boer, die hem af en toe probeert weg te jagen of die zijn oude overall aan een soort kruishout midden op het fris groene grasland heeft neergezet ter afschrikking, in werkelijkheid compensatie krijgt voor elke getelde gans, die zijn land begraast en bekakt …… Drieëntwintig miljoen euro per jaar wordt uitgekeerd en, zo las ik, de rekenmeesters hebben becijferd dat daar over vijf jaar elf miljoen bijgekomen is.
Ganzen in de Poel 
Darwin heeft het al beschreven – dieren evolueren …………..  Miljoenen jaren geleden klommen we nog in bomen, nu wordt 95% van de mensheid al moe als hij er alleen nog maar aan denkt …………. Darwin’s evolutie rekende met miljoenen jaren – toen voeren we nog met zeilboten rond de wereld en had nog geen mens van wrijftelefoons en cyberaanvallen gehoord – toen veranderde een maatschappij misschien elke vijf generaties – nu is dat een kwestie van jaren en probeert de uitgewerkte generatie, de groeiende groep in de Derde Leeftijd, zich m.b.v. een uitgeprinte handleiding, die ze op het cd-tje bij de van sinterklaas gekregen e-reader vonden, om het boek De E-reader for Dummies  aan de praat te krijgen ...... Evolutie is in een stroomversnelling gekomen. De ganzen evolueren mee ….. en wat doen wij?  We zorgen voor een gespreid bedje en compenseren de boeren die schade ondervinden, zoals we drugs telen strafbaar stellen en coffeeshops faciliteren ......  Waarom niet eens gezorgd voor een logische oplossing, zoals bijvoorbeeld het importeren van natuurlijke vijanden? Las ik niet ergens dat in het oosten van ons land de wilde wolf al tot op tien kilometer van de Nederlandse grens gesignaleerd is?  ……….
Een latere uitgave van het epos Van de Vos Reynaerde.
In Hulst wordt het epos rond Reinaart de Vos gekoesterd, al lijkt de belangstelling ervoor de laatste vijftig jaar tanende .... In de jaren zestig was de zgn. Reynaert-Ommeganck een publiekstrekker, die thuishoorde in het rijtje Fruitcorso en Ronde van Midden Zeeland, althans in de wereld van mijn jeugd …. We zijn er minimaal één keer heen geweest, met de boot van Hoedekenskerke over en dan met de auto naar Hulst – wagens en lopend voetvolk, herinner ik me, die samen het verhaal Van De Vos Reynaerde uitbeelden  ………..  Wie kent het verhaal niet? …… De meesten vermoed ik - de meesten kennen het niet en als men het wellicht kent, dan hooguit als uittreksel op de verplichte boekenlijst van de middelbare.... . Het verhaal draait rond Reynaert de Vos, de schurk, de doortrapte schavuit, de Willy Selten van het dierenrijk, die regelmatig de grenzen van de wet opzoekt en zich daar voor door Koning Nobel moet verantwoorden ……. De hoofdpersonen zijn alle dieren ....... en dat maakt het tot een bijzonder middeleeuws verhaal.
Bengel als Tybeert de kater.
Kippenhok bij Cadzand
Vorige week sprak ik Tybeert de Kater, althans een verre nazaat van hem, Bengel, die zijn verontrusting uitsprak over het groeiend aantal nazaten van Rein en Hermeline in Zeeuws-Vlaanderen, waardoor de bevolking. met name de gevederde bevolking van menig kippenren in die streek, wordt geterroriseerd, ...... wordt leeg gemoord …..  De schrik onder Canteclaer’s harem zit er goed in …….

Twee schijnbaar onoplosbare problemen bieden onverwachte kansen ….. Het is maar een idee, maar het bestuderen waard ..... Zouden we niet gewoon elke nacht één buis ( de oostbuis natuurlijk) van de Westerscheldetunnel een paar uur tol- en autovrij kunnen maken en openstellen als wildtunnel …………..

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is de 1200ste blog gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

dinsdag 16 april 2013

Haarscheur

 Heb je ook wel eens dat gevoel dat je elke dag nog iets nieuws leert? Vroeger dacht ik, dat als ik eenmaal mijn HBS-diploma op zak zou hebben, ik “alles” wel zou weten - dat ik geen vragen meer zou hebben.  Een tante, die in haar jeugd de HBS gedaan had, choqueerde me met haar uitspraak: Als je je HBS diploma hebt weet je, dat je niets weet! Nou, ik was flienk an'eslohe ....  Kijk en dan komen er toch spontaan haarscheurtjes in je zelfbeeld – wees nou eerlijk.
O.L.S. (Hoedekenskerke) Begin vorige eeuw
Maar ik wil het er toch even over hebben – over het feit dat je elke dag bij leert. Op mijn schooltje, de Openbare Lagere School, een naam had het niet, zo klein was het,  op het platteland van Zuid-Beveland, Hoedekenskerke, leerden we van de meester over delfstoffen …..
Delfstoffen haalde je uit de grond. We leerden over turf en veen - hoog en laag had je, dat was al moeilijk, maar we hadden er tenminste een beeld bij, want mijn vader had in de schuur grote zakken bruine tuinturf staan die tussen de planten moest om de grond te verbeteren. Kon je dat opstoken in de kachel?  Je had natuurlijk steenkool – ook dat kenden we.  Elke avond moest je thuis de kolenkit vullen, zodat je vader ’s ochtends vroeg de kachel weer kon aansteken en op school had je koffiedienst ( even in de pauze met een kan over straat naar de familie Dekker, die koffie voor de meester zette) en je had kolendienst – achter in de gang was een groot kolenhok met grote brokken steenkool – je moest dat wel serieus doen, want als je daar een spelletje van maakte verraadde je jezelf aan de meester, doordat je onder de vieze vegen weer de klas in kwam – trouwens, thuis stond de frang dan ok nie zo 'ohe ..... Je kwam, slechts met z'n drieën in de hoogste groep, natuurlijk wel erg vaak aan de beurt!

 Een Boeierd bij Hoedekenskerke ( foto: Hans Koert)
Bruinkool, vertelde de meester, was een delfstof, die in de tijd beschouwd tussen veen en steenkool inzat, maar in Nederland kenden we dat niet – dat was een eerste kennismaking met abstract leren denkeniets kennen zonder dat je het “kent”. ………. Hadden we in Zeeland wel delfstoffen eigenlijk? vroeg ik me wel eens af? Het antwoord lag dichterbij dan ik dacht …..
De boeierds bij Hoedekenskerke waren een paar natte weidegebieden net achter de zeedijk. Mijn opa weidde daar een handvol koeien en dus gingen we in de zomervakantie nogal eens mee als hij met die kudde over straat naar de stal moest om ze te melken. 
De volgende ochtend gingen de tocht dan weer omgekeerd. Die weilanden bestonden uit kuilen en putten, deels door de koeienhoeven, die er in wegzakten, deels omdat de grond in vroeger tijd afgegraven (het derrie delven - darinck delven) was en …… vermoerd. Generaties geleden hadden de bewoners van Oedekinskerke en het nu verdwenen dorpje Vinninge hier het veen opgegraven van onder de kleilaag en in grote pannen in zoutketen werd het zout gescheiden van het veen. In de middeleeuwen had dat zout, de belangrijkste Zeeuwse delfstof toen, economische waarde en werd waarschijnlijk op de markt van Baarland of Biezelinge te gelde gemaakt ….. Het land, de huidige boeierds, bleef uitgemoerd achter, hollebollig zeggen we tegenwoordig, nae z’n ouwe moer.
Hollebollig weiland onder Nisse ( foto: Hans Koert) 
 Gas zullen de middeleeuwers wel eens omhoog hebben zien borrelen in een stinkende dulve, maar ze konden er niks mee – wij wel, toen we jong waren, al zat het toen nog in zo’n grote ijzeren fles, die je bij De Putter haalde. De toch nog zware lege fles moest je omruilen voor een zware volle fles: Butagas. In de jaren zestig ging heel Nederland en Zeeland op de schop en kreeg elk huishouden een aansluiting op het aardgasnet – bij Slochteren was een bel aardgas gevonden waar we “eeuwig” mee vooruit konden.
De Nederlandse overheid spon er garen bij, want, hoewel het gas “gratis” uit de grond kwam moest je er toch flink voor betalen  …. ’s Rijks begroting werd gespekt en dankzij de aardgasbaten kon bijvoorbeeld de Stormvloedkering in de Oosterschelde gebouwd worden ….. langzaam maar zeker ging de overheid boven haar stand leven – The Dutch Disease heette dat in goed Nederlands, een soort Zeeuwse Koorts.  dat. 
Het aardgas, weten we nu, is eindig …. In 2025 al raakt het gas op en wat dan?  We hebben de kerncentrale, die nog wat extra jaren open mag blijven …….  Hier en daar staan al windmolens en we mopperen over “horizonvervuiling”, alsof we vroeger zo attent waren toen we onze moergronden “verieneweerden”. Ook de in slakkentempo oprukkende zonnepanelen kunnen de vraag naar energie nooit opvangen.  Moeten we dan toch weer een generator aansluiten op ons draaiend historisch erfgoed of turf gaan steken langs de Oosterschelde?  Of gaan we eindelijk eens serieus de mogelijkheid van een getijdecentale bekijken? 
Kerncentrale van Borssele (foto: Hans Koert)
Nee, in Nederland zijn we nog niet zo ver. Schaliegas ….. Daar heb ik als schoolkind mijn meester nooit over gehoord …. Maar toch schijnt het onder onze voeten te zitten – in schier onbereikbaar gesteente. Animaties laten zien hoe een buis de grond in gaat en dan diep in de grond ineens een bocht maakt en horizontaal de gesteentelagen binnendringt, waar het “gas” zich heeft verstopt.  
Zeeuws schuurraampje (foto: Hans Koert) 
Ik heb het daar niet op ……. Ik zie de beelden van gescheurde muren in Oost Groningen al verplaatst naar Zeeland …..
De Lange Jan, die ineens gevaarlijk gaat hellen of zoutwater, dat via scheuren betonrot veroorzaakt in de peilers van de Zeelandbrug en wat te denken als je straks hoort dat de westbuis van de Westerscheldetunnel tijdelijk is afgesloten omdat er een plas water opgedweild moet worden ….. Er zijn ook voordelen ..... Het minutieus scannen van de wand van het reactorvat in de kerncentrale van Borssele op haarscheurtjes hoeft dan niet meer zoveel geld te kosten .... Een paar zzp-ërs met een HEMA leesbrilletje ( of een varifocusbril van Hans Anders (tweede gratis)) kunnen zo’n klus een stuk goedkoper– dat scheelt een heleboel geld - zo'n haarscheur zie je niet over't hoofd.
 
Slikken bij de Biezelingse Ham (foto: Hans Koert) 
Nee, het meest maak ik me zorgen over onze zuiderburen – Je moet altijd alert blijven.  Het moet een eitje zijn om vanuit het achterland van Gent een buis richting Zeeland te boren ……… voor je’t weet is het altijd eb in de Westerschelde en loopt de Hedwigepolder en de rest van Zeeland spontaan vol water!

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl

Slik op de Weg is op zoek naar lezers .....al meer dan 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Vond je bovenstaand bericht leuk, laat het anderen weten ..... Slik op de Weg zoekt meer lezers. Meld je aan op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.

dinsdag 9 april 2013

'Ou van je durp - bluuf op je durp

Crisis …… Nederland geeft meer uit dan er binnenkomt en dat kan natuurlijk niet …………… er moet bezuinigd worden, herstructureerd, de tering naar de nering zetten ….. In Zeeland is dat niet anders - ook hier voelen we't aan den lijve.  Veel bedrijven hebben het moeilijk en moeten bezuinigen of gaan failliet. De werkloosheid stijgt en veel mensen wijzen met hun vinger naar de jaren dertig ……… toen hadden we ook een crisis. De crisisjaren …….. 
 
Gesloten slagerij op Borssele (foto: Hans Koert)
De crisisjaren …………… Het was net als Pietje Haak, één van die schrikbeelden, die er vroeger te pas en te onpas bij gehaald werden? Hansje, maak je bordje eens leeg – tijdens de crisis zouden de kinderen blij geweest zijn met zo’n bord vol spruiten ….. en dan prikte je maar weer in de volgende bittere kapot gekookte groene sprute.
Wie had die dingen ooit uitgevonden? Later werd de crisis ingeruild voor de arme kindjes in Afrika;  antropologen wijzen erop dat er nu een trend lijkt te ontstaan, waarbij de voedselbank als doemscenario wordt gebruikt:  de huus, die ete  van de voedselbanke, ‘oor je ier nie over --- die eten d’r bordje op (!) tot an de leste sprute……  Echt niet! 

Wees Zeeuws, koop Zeeuws:  het incassobureau Straetus Incasso Zeeland luidde onlangs de noodklok – Meer dan de helft van de Middelburgse winkeliers heeft betalingsproblemen …. 
Boerenl. Multikorn,
Mineola en Courgette Groen.
Raadselachtige info
voor iemand
 uit de jaren dertig
Kassa, zou ik dan denken als simpele boekhouder – een incasso bureau moet het juist hebben van onbetaalde rekeningen, maar dat blijkt een misvatting. Met de oproep Wees Zeeuws, Koop Zeeuws hopen ze dat de burger de knip weer open trekt, er van uitgaand natuurlijk dat daar voldoende inzit  …………. en dat die burger niet geconfronteerd wordt met werkloosheid, dubbele hypotheeklasten, bevroren salarissen, hogere prijzen en stijgende zorgkosten …..…….. Misschien ware het beter om de lange koude winter, de gure Arctische winden, die tot vorige week onze regionen geselden, als oorzaak aan te wijzen ……… Wie gaat er nou voor z'n plezier onder zulke extreme omstandigheden door de Lange Delft lopen - Een paar warme handschoenen worden, als ik ze via internet bestel, immers de volgende dag al door een kleumende postbesteller afgeleverd.
Huishoudboek 1932 - S.D. Timmerman Heinkenszand (foto: Hans Koert)
Op een rommelmarkt  vond ik een stapel kasboekjes van ene S. D., die timmerman op 'Eintjeszand geweest was.  Het oudste boekje dateert uit de crisistijd, uit 1932. Hierin schreef hij, minutieus op, waar hij zijn centen aan uitgaf: Op 9 april 1932, precies 81 jaar geleden dus, betaalde hij ƒ 2,75 aan huur (per maand), betaalde ƒ 2,00 aan de man van het ziekenfonds, kocht voor 59 cent melk en brood, voor 40 cent spek en liet zich scheren voor 18 cent.
Het kolenfonds en de ruim 32 mud kolen (eierkolen), die hij uiteindelijk ontving. (foto: Hans Koert)
Hij betaalde ƒ 13,21 aan premie voor de ongevallen verzekering, een zekerheidsstelling, die te maken had met zijn timmermansbedrijfje ( voe as ’t knegtje van de ladder mieterde) vermoed ik en de platte buzekachel vrat zo'n 32 mud eierkolen ( leg- of scharrel, dat verhaalt het boekje niet) dat jaar - een paar kouwe winters schijnbaar, want hij moest ƒ 4,70 bij betalen. 
Stokvisch
Het is interessant om al die posten eens langs te lopen, vooral als het typische ouderwetse artikelen betreft, waar de jeugd wellicht geen weet meer van heeft, of de naam niet meer kent: kousbanden en satinet: ƒ 0,67  Overal zat elastiek in .... rond je sokken en in de rand van je onderbroek.  Ooit met een gesprongen elastiek in je onderbroek in de klas gezeten? Dan duurt een schooldag lang!  De zelfgebreide kousen, gemaakt van satinet, siête heet dat in het Zeeuws, lubberden en moesten met een elastische band op de plaats gehouden worden. De kousentuun was een (luxe) houten staketsel, waarop de kousen gedroogd konden worden – de  gewone huisvrouw vond wel ergens een paeltje an d'n tuun ( tuun = tuinhek), waar ze de sokken overheen in vorm hing.
Kousbanden en satinet - sigaar en scheren, maar ook ... De Gruyter (!) (foto: Hans Koert)
Wat te denken van olienootjes en babbelaars: ƒ 0,28:  Olienootjes was de snack van de jaren dertig, hier geïntroduceerd door de zgn. pinda Chinezen, die tot platte repen geperste nootjes op straat verkochten: pinda pinda lekka lekka; Babbelaars kennen we nog steeds als een weggeefproduct, dat, zo moet het althans bij kleine kinderen overkomen, gemaakt wordt door clownesk uitgedoste, vooral ouwe mensen op braderieën of Eintjeszandse mart.  …… In de jaren dertig was het een populaire snoeperij bij de koffie of thee, waarbij je meteen het schepje suiker uitspaarde …. Oans Zeeuwen bin zuuneg. 

Zo'n kasboekje is een bron van herkenning, simpel, maar ook best al verrassend veelzijdig - van een diepe crisis echter lijkt geen sprake in het gezin D., te zien aan de spullen die hij kocht.  Als je met kinderogen naar de posten kijkt zul je al heel wat dingen moeten uitleggen ..... zaken die nu amper nog gebruikt worden of bijna verdwenen zijn: boorwater, maïzena, gluton, pullover, stokvisch, stijfsel, sigaar, rijwielplaatje, ( ƒ 2,50), schardijn, lucifers, kachelhout, droge haring, levertraan, pekelharing, kaart met postzegel ( ƒ 0,08), boenwasch en reuzel. Maar zou een S.D. uit de jaren dertig een beeld gehad hebben bij de producten op mijn EmTé kassabonnetje van vorige week? Boerenl. Multikorn, Mineola, Courgette Groe?
Wees Zeeuw, Koop Zeeuws ………..of toch ..... ( foto: Hans Koert)
Wees Zeeuws, Koop Zeeuws; een prachtige slogan, maar toch is het me nog niet helemaal duidelijk – te algemeen - te generaliserend - te gemakkelijk. Lossen we hier de crisis mee op? Misschien moeten we de landelijke winkelketens links laten liggen of de winkelcentra aan de rand van de stad boycotten en alleen nog kopen bij de plaatselijke winkeliers …… , dan pakken we meteen de  terugloop van voorzieningen op het platteland aan EN de leegstand in de binnensteden. Dan bestrijden we de crisis EN de terugloop van voorzieningen in de Zeeuwse dorpen. Twee pruimen in één zak!
Artikel uit de Vlissingsche Courant van 22 sep. 1934: kan zo in de PZC van morgen. (bron: Krantenbankzeeland)
Ergens is het misgegaan … toen de welvaart ons na de wederopbouw een auto gaf, supermarkten in de grote steden en kleine dorpen, die de kleine middenstander verdrongen en nu het internet, dat winkelen wel erg comfortabel maakt ……… Je hoeft je luie stoel niet meer uit en wat je ver haalt is lekker.
Advertentie De Gruyter: En betere waar En 10 procent ..... ( Vlissingsche Courant 1934) (bron: Krantenbankzeeland)
Maar volgens mij ging het al eerder fout en S. D. deed daar al aan mee ...... : Wekelijks vind ik in zijn Huishoudboek 1932: De Gruyter,  de Gruyter, de Gruyter …. Ja ja – De Gruyter had in 1931 een winkel geopend in Goes aan de Lange Kerkstraat. Dit is voor  Goes, maar ook voor geheel Zuid-Beveland (want over het geheele eiland worden wekelijks door den specialen bezorgdienst bestellingen opgenomen en de verlangde artikelen thuisbezorgd) van groote beteekenis.  (uit een artikel in de Zeeuw (1931)(bron: krantenbankzeeland)
'Ou van je durp - bluuf op je durp
Is er wezenlijk verschil tussen de bezorgdienst van De Gruyter ……………… en het online shoppen bij internetwinkels? Laten we dus de slogan aanpassen: 'Ou van je durp - bluuf op je durp

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is de 1200ste blog gepasseerd ...... 1200 keer een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners - verhalen die alle kanten op kunnen gaan, relativeren, beschouwen, je bezig houden, zoals Slik op de Weg je in Zeeland vaak kan verrassen .....  Volg Slik op de Weg op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... Al 1200 keer de Zeeuwse blog voor de Schelderegio en haar bewoners - een mooie manier om je dag te beginnen.