woensdag 25 september 2013

Jazz op een mooie herfstdag: Jazz by the Sea

Je kunt er over de koppen lopen – crowd surfing heet dat, geloof ik in het buitenlands - In het centrum van Domburg is heerst een drukte als ware het een zomerse dag tijdens de bouwvak … toeristen laven zich op één van de vele terrasjes aan het uitzicht op andere toeristen en een wit wijntje of verdringen zich om een bonte parasol, als tijdens een standwerkersconcours, die wiegend boven de menigte steekt, als ankerpunt in een kolkende menigte. Hier en daar draait een stel een foxtrot midden op straat ...... Blije gezichten!
Jazz by the Sea (Domburg) (foto: Hans Koert)
 Ergens halverwege de jaren vijftig of zestig moet het mis gegaan zijn – als een huwelijk dat na vele jaren sleetse plekken ging vertonen en waarbij de twee partners langzaam maar zeker uit elkaar gegroeid zijn. Net na de oorlog werd de dixieland muziek extreem populair, opbloeiend na vijf jaar onthouding. De muziek van bands als de Dutch Swing College leukten menig schoolfeest op en prille verliefdheden ontstonden al dansend op nummers als de Basinstreet Blues of hits als Hello Central Give Me Doctor Jazz. Met de middelbare school moest je naar schoolconcerten: Moet je? vroegen we ons dan af!
Picolo Jazz Band ( foto: Hans Koert)
Ook de muziek van Chris Barber, Graeme Bell, The Firehouse Five, Les Haricots Rouges en Sidney Bechet werd op menig draaitafel gelegd - we speelden immers nog lp's of singeltjes ….. Het was, wat ze nu zouden omschrijven als .. danceable music ….. muziek waar je op kon en mocht dansen.  We moesten op dansles - bij Janvier .. dat hoorde bij je opvoeding - alleen een soort foxtrot is na veertig jaar in de benen blijven hangen ... Gedurende de oorlogsjaren was de jazz in bijv. Amerika doorgeëvalueerd, terwijl wij,. muzikaal gezien, stil waren blijven staan ..... In Nederland namen musici als Wessel Ilcken, Ruud Pronk en bands als het Trio Pim Jacobs en The Diamond Five de “moderne” muziek over: Bebop. 
Bebop, echter was meer serieus - meer muziek waar je naar hoorde te luisteren, op je stoel, met een frons op het voorhoofd en een pijp in de mond en zeker geen muziek waarop je kon, wat zeg ik, mocht dansen. Muziek voor intellectuelen ...  De liefhebbers van beide stromingen sprake er schande van en groetten elkaar niet meer of meden elkaar zelfs …… De “modernisten” keken zelfs wat neer op de “traditionalisten”: een gevalletje scheiding van tafel en bed. ….  Toen in de jaren zestig ook nog eens musici als John Coltrane en Ornette Coleman de jazz goed door elkaar schudden, was er geen synergie meer mogelijk:  de scheiding leek definitief ………. Je hield van dixieland of je hield van piep-knars-knor muziek, zoals de muziek rond de Nederlandse geïmproviseerde muziek uit de jaren zestig laagdunkend genoemd werd.  Die scheiding van geesten ..... lijkt nog steeds latent aanwezig, al mag de "moderne jazz" van toen al lang niet meer "modern" genoemd worden ......
Trombonist van de Honkers Brassband (foto: Hans Koert)
Ik moest hier aan denken toen we afgelopen weekend onder een heerlijk zonnetje, een zonnige nazomerdag, een Indian Summer, tijdens Jazz By The Sea door het centrum van Domburg slenterden.  Honderden mensen genoten er vanachter een koel glas van de strategisch opgestelde orkesten, die als standwerkers elkaar vliegen probeerden af te vangen ........... 
 
De met een soort Franse Louis de Funeshelmen uitgedoste Rue d’ Anvers steelt de show met hun uitmonstering en humor, maar de Honkers Brassband winnen, wat mij beteft, met hun aanstekelijke groove, op punten .... … . De Picolo Jazz Band zoekt het in het cliché ... strooien hoedjes en een  "aangekleed" wasbord, één van de meest tot de verbeelding leidende ritme-instrumenten ( na de washtub bas wellicht) voor kinderen .... en hun (groot)ouders - ze zijn een kloon van zichzelf ….. die dixielanduitmonstering  ... je zou het missen als het er niet was ..... al "klopt'" het hier veel beter, dan in een verregende binnenstad in de provincie, waar een straatbandje het winkelende publiek met ritmische klanken overvalt, dat alleen nog even snel langs de Xenos wil  ....  Het publiek in Domburg heeft soms al een jaar tevoren een appartementje geboekt om hier te kunnen zijn. 
De Red Wing Band (op het hoofdpodium) ( foto: Hans Koert)
In de tuin van het Badhotel een boordevol terras met tientallen tafeltjes, omringd door laatkomers in de wacht, speurend, als bij een heuse stoelendans, naar elke vrijgekomen zitplaats. We kunnen er toch bij gaan zitten? …..
 
 Newport 1958 ….. De film Jazz on a Summer’s Day, gaat er door mijn hoofd …. Die beroemde film, gemaakt door Bert Stern ….. die een sfeerbeeld geeft van een zonnig festivalterrein waar de bezoekers, gekleed met pet-tegen-de-zonzonnebril-om-op-te-vallen (zo'n gedateerde jaren vijftig witte vlinderbril) en de pullover achteloos over de schouders geknoopt ( voor de kille avond), genietend van de band ver weg op het overdekte podium.   Domburg 2013: In de ruimte voor het podium wordt gedanst ….. een in het wit geklede charmeur met hoed en zonnebril op zijn grijze haren, lokt de dames mee de dansvloer op .. alsof het nog steeds 1958 is ...... op klanken van een Zweedse tradjazz groep, die luistert naar de naam The Red Wing Band, de muziek uit New Orleans laat herleven met als gangmaker de bekende Britse rietspeler Brain Carrick, die al heel wat jaartjes mee draait in the scene.  
Brian Carrick (foto: Hans Koert)
 Jazz By The Sea: Wat heerlijk om te ontdekken hoe een generatie geniet van de muziek waarmee ze opgroeide?  Is het niet zo, dat ieder mens op een bepaald moment teruggrijpt naar de fascinaties, de hobbies en de muziek uit de tijd dat men opgroeide van kind tot volwassene? Deze generatie ging niet naar de disco, maar naar, bijvoorbeeld Danszaal Juliana om te gaan dansen en  contacten te leggen op muziek van Acker Bilk of  The Dutch Swing…..
Is het niet schitterend om te zien, hoe, op de dansvloer, op het terras, op straat, een generatie zichtbaar 25-jaar jonger wordt onder de swingende klanken van bands als de Honkers Brassband of de Zweedse Red Wing Band en de onderhoudende acts van bands als de Rue d’ Anvers, een glimlach op veler gezicht tovert en leert dat dat, wat de “moderne jazzstijlen” te vaak missen – het heeft de naam moeilijk te zijn en te serieus – zoals de ongedwongen sfeer, de humor en gelegenheid om te bewegen, een grote groep liefhebbers veel plezier brengt….. .. 
Het is, denk ik, een compliment aan de organisatie van Jazz By The Sea, dat al sinds 1991 dit evenement organiseert en zich nu al klaar maakt voor de 25ste editie over twee jaar.  En als je ziet hoe enthousiast de jonge dames met parasol, aangetrokken als een soort cheerleaders, de swing van de muziek overnemen, dan voorzie ik in 2015 een spectaculaire verjonging van het publiek .....

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg, de Zeeuwse blog voor de Scheldregio en haar bewoners relativeert dagelijks het leven in de mooiste regio van ons land  - de navel van de wereld! In elke blog wordt geprobeerd de Zeeuwse henen te ontrafelen - de Zeeuwse peeën te ontdoen van loof en slik ..... vandaar ook de titel van de blog: Slik op de Weg! Zo blijkt de Zeeuw 't ni-jaer te preveleren boven de zummer ....en pruimen en peren boven kersen en appels en dromen van een "spulletje" in de Zak ..... .  Laat je elke ochtend verrassen door Volg Slik op de Weg op Facebook te vullen en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... 

Stuur de link (http://slikopdeweg.blogspot.nl )  door aan een ieder die de stikken op de juiste plek heeft zitten ...... Is er een mooie manier om je dag te beginnen.

vrijdag 20 september 2013

Cold Case

Heb je soms ook zo het idee dat het lijkt alsof ze tegenwoordig van elk kippenbotje dat ze in de grond vinden DNA isoleren om te onderzoeken wat de herkomst van het dier is en of het ei waaruit ze voortgekomen is uit een vrije uitloopscharrelhofkloek of een gerecycelde CO2neutrale biolegbatterijkooikip gefloept is? Het lijkt soms wel of het "onderzoeken" sommigen naar het hoofd gestegen is ..... In mijn beleving was DNA afnemen en bepalen vroeger toch een vreselijk dure aangelegenheid? Zoiets als de C14 methode om ouwe potten te dateren?  Op Schouwen nemen gespecialiseerde medewerkers DNA materiaal af bij naamloze watersnoodslachtoffers in de hoop families hun geliefden weer terug te geven - een prima doel, maar wat te denken, dat vorig jaar in Vlissingen het DNA van tientallen inwoners afgenomen werd om te vergelijken met DNA materiaal van opgegraven skeletten, in de hoop en de verwachting om de Oer-Vlissingers te kunnen aanwijzen? Je moet er niet aan denken als .... Ach - ik roep maar geen naam  .... Ook onderzoeken naar vastgelopen moordzaken of – vermissingen, kunnen nu opnieuw geopend worden ….. We noemen zulke onopgeloste zaken cold cases, kouwe bakken of kille kisten.
Kerk in Kapelle ( foto: Hans Koert)
Ik kom graag in kerken ……  maar dan moeten het wel oude kerken zijn ….. niet zo’n onder architectuur gebouwde moderne driedimensionale geo-driehoek met veel ramen en licht ….. Nee, ik hou van dikke muren en hoge gotische ramen, al dan niet met glas in lood, gebouwd door middeleeuwse bouwmeesters, die hier de Scheldegotiek brachten. Groen glazuur op de stenen in de buitenmuur.
Kerk in Kapelle ( foto: Hans Koert)Zeeuwse kerken hebben iets robuust, iets “voor de eeuwigheid”. Tijdens het monumentenweekend bloei ik dan ook helemaal op en zoek ik tevoren in de programmaoverzichten naar kerken die ik nog mis, zoals mijn grootvader vroeger in rondzendboekjes van de postzegelclub Postfrisch, op zoek ging naar omissies in zijn verzameling …..  Dit jaar belandden we in de fraaie Nederlands Hervormde kerk van Kapelle, waar we rondgeleid werden door een enthousiaste gids.
Graf van Philibert Van Tuyll van Serooskerken ( kerk kapelle)( foto: Hans Koert)
Je gaat, als je in zo’n kerk komt, in de eerste plaats op zoek naar zaken die je in andere Zeeuwse kerken zelden ziet …. Wat te denken van de gigantische grafkelder, de hardstenen tombe, die in het zuiderkoor pontificaal in de weg staat.  Daar kun je niet zomaar omheen – wie daar ligt moet wel erg belangrijk geweest zijn voor de kerk … en er flink financieel aan hebben bijgedragen, vermoed ik. Hier ligt Philibert van Tuyll van Serooskerke, bij leven ambachtsheer van Tienhoven, Maalstede, Schore, Vlake, Biezelinge en Kapelle, die hier in 1639 werd bijgezet met zijn vrouw, Anna - Anna van Heerjansdam. Het geslacht Van Tuyll van Serooskerken kwam oorspronkelijk uit de Betuwe en ging zich in de vijftiende eeuw, nadat ze de heerlijkheid Serooskerke (op Schouwen) gekocht hadden, zich zo noemen.
Graf van Philibert Van Tuyll van Serooskerken (kerk Kapelle) ( foto: Hans Koert)
Er zijn heel wat telgen uit deze familie terecht gekomen in hoge posities – er zitten rentmeesters tussen, speciale gezanten en leden van de Raad van State …..
De Spaanse overtocht
Tijdens de opstand tegen Spanje o.l.v. de Prins van Oranje bleken de leden van het geslacht Van Tuyll van Serooskerken trouwe aanhangers van de Spaanse koning en Philibert sr., vader van de in Kapelle begraven Philibert jr. was als gouverneur van Bergen op Zoom in 1575 verantwoordelijk voor de beroemde tocht, waarbij zo’n 1500 Spaanse soldaten, vanaf Tholen, dwars door het bij eb half  drooggevallen Zijpe, zich een weg naar Duiveland sopten ...... De watergeuzen probeerden tevergeefs om de Spaanse overmacht o.l.v. Mondragon te beletten over te steken ….. maar velen bereikten de kust van Duiveland en veroverden Zierikzee, dat zwaar te lijden kreeg van plunderende en muitende soldaten.
Graf van Philibert Van Tuyll van Serooskerken (kerk Kapelle) ( foto: Hans Koert)
Philibert jr., hij was vijf toen zijn vader de Spanjaarden het water in stuurde, die in de kerk van Kapelle begraven werd, was lid van het College van Gecommitteerde Raden van Zeeland, waar hij zijn stem duidelijk liet gelden .....

Ingang Zeeuwse Rekenkamer
Zo schijnt hij betrokken te zijn geweest bij een handgemeen, dat plaatsvond na afloop van een vergadering van de Gecommitteerde Raden van Zeeland, waarbij de magistraten rollebollend over het abdijplein stuiterden en dit voorval was wekenlang genoeg gespreksstof om vele hele uitzendingen van Zegt U 't Maar te vullen ...... De verhalen rond de onsmakelijke schop en trap-sessie op de keien van het abdijplein werden keer op keer opgerakeld. Waar het feitelijk over ging, werd naar de achtergrond verdreven. De aanzetter van deze querelle was Gilles van Watervliet, heer van Ellewoutsdijk en woonachtig op het landgoed Watervliet in Heinkenszand, gecommiteerde bij de Zeeuwse Rekenkamer ….  Waar de beelden van de bewakingscamera’s gebleven zijn, die de details van de ruzie wellicht hadden kunnen ophelderen, zal wel altijd een geheim blijven, al circuleren er roddels over vriendjespolitiek, ongetekende vage declaraties, steekpenningen, dure etentjes; allemaal geheimen …. die meegenomen zijn in het graf ….   Feit is dat Gilles van Watervliet, tot zijn grote ontsteltenis, door de rechters als schuldige werd aangewezen en voor drie jaar geschorst werd ……. 
Watervliet ( tekening: Hendrik Spilman) ( foto: Hans Koert)
Nou woonde deze Gilles, wiens opa een rijke, omhoog gevallen bierbrouwer uit Goes was, in die dagen op het landgoed Watervliet, dat gelegen was in Heinkenszand, tegenover de ridderhofstee Barbestein …..  Kijk … Ik zal eerlijk zijn – toen ik mijn hand op de zware grafsteen legde, op die grote kist, voelde dat koud aan, ieslijk koud ….. Snapt u het al? Ik voelde me niet gerust. Wie in Heinkenszand geen Overdedijker is, woont voor een buitenstaander al gauw in de wijk Watervliet en dat voelt zo’n Philibert natuurlijk in al zijn botten  – daarvoor was hij bij leven al een te geslepen magistraat ….. Kijk en dan lig je, zelfs al heeft de rechter je onschuld aangetoond, toch niet rustig in die kouwe koffer – in die cold case …. Dan krijgt zelfs een 17de-eeuwer het op zijn lurven ….. Eén verdwaalde nijg kan al voldoende zijn om met DNA deze al lang verjaarde zaak een andere wending te geven ………..  Het zou niet de eerste keer zijn dat door het DNA van één verdwaalde 17de eeuwse lurf, gevonden tussen de keitjes van het Abdijplein, de rechter besluit een cold case te heropenen en een tot nu toe onschuldige bij de lurven te grijpen.

.Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg, de Zeeuwse blog voor de Scheldregio en haar bewoners relativeert dagelijks het leven in de mooiste regio van ons land  - de navel van de wereld! In elke blog wordt geprobeerd de Zeeuwse henen te ontrafelen - de Zeeuwse peeën te ontdoen van loof en slik ..... vandaar ook de titel van de blog: Slik op de Weg! Zo blijkt de Zeeuw 't ni-jaer te preveleren boven de zummer ....en pruimen en peren boven kersen en appels .  Laat je elke ochtend verrassen door Volg Slik op de Weg op Facebook te vullen en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... 

Stuur de link (http://slikopdeweg.blogspot.nl )  door aan een ieder die de stikken op de juiste plek heeft zitten ...... Is er een mooie manier om je dag te beginnen.

maandag 16 september 2013

Beleef Macht en Pracht: paardenvijgen


Het gebeurt niet zo vaak dat je in een koets  door je eigen dorp mag rijden ...... dan heb je minimaal 40 jaar potloodjes geslepen op het gemeentehuis, of, zoals ik het in één geval ken, een gevalletje overmacht ...., omdat je één keer per jaar niet met je Porsche AA-1 op een normale manier naar je werk kunt, omdat het zwart ( nou ja, oranje eigenlijk)  van de mensen ziet voor je huis … om dan, een paar kilometer verder, een brief voor te lezen waarvan iedereen de inhoud al lang kent. Van beide voorbeelden was deze keer geen sprake.
De koets, waar ik op doel, was een  ordinaire paardenkoets, getrokken door een tweetal brave paardjes, die een uitgelezen gezelschap tussen de voormalige landhuizen van Heinkenszand mocht verplaatsen. Hoewel de functie van de koets de minder valide mens een zegen was, leek hij vooral bedoeld om (groot)ouders met kinderen te trekken, want die laatstgenoemden lieten zich zo’n ritje natuurlijk niet zomaar door de neus boren – en met succes, want de helft van het aantal passagiers was onder de twaalf .... 
 
Hergebruik voormalige voet van doopvont kerk Heinkenszand (Landlust) (foto: Hans Koert)
Terwijl armlastige makelaars ( het schijnt dat deze groep maar met moeite de eindjes aan elkaar kan knopen en elk dubbeltje in deze tijd van crisis tweemaal om moet draaien),  proberen potentiële kopers te lokken door het organiseren van Open Dagen, lijkt er toch een markt te zijn voor het Landhuis Nieuwe Stijl ….. , getuige de meters hoge borden, die op rustieke plaatsen voormalige akkers als bouwgrond aanwijzen: Te Koop, met vrij uitzicht  op kavels van minimaal een hectare en zonder hoogspanningsmasten aan de einder …. Ik geef toe, de borden zie je langzaam schuin wegzakken in de Zeeuwse klei en menig spa, die in de grond zou moeten gaan, staat roestig te wachten om opgepakt te worden ….. Het aantal landhuizen in de gemeente Borsele, bijvoorbeeld, dat het afgelopen decennium is gebouwd, dat ik ken, zijn te tellen op de vingers van één hand ….. en dan alleen als je een onkies gebaar maakt.
Grafmonument van Cornelis de Perponcher Sedlnitsky (dorpskerk Heinkenszand) (foto: Hans Koert)
Het dorp Heinkenszand kende in vroeger tijd een paar luxe villa’s of landhuizen zo je wilt, waar de magistraten zich op terugtrokken …… Tijdens het Open Monumentenweekend  2013, met als motto: Beleef Macht en Pracht in Borsele Mee, had de gemeente, figuurlijk, de deur naar deze relieken uit vroeger eeuwen, opengezet ….  Een te prijzen initiatief, waarin de geschiedenis van het dorp voor de, pakweg 6000 inwoners, tot leven moest komen ….
Speciaal voor deze gelegenheid had een kleine delegatie van de lokale adel residentie gezocht in de voormalige Gereformeerde Kerk aan de Dorpsstraat, nu beter bekend als het oefenlokaal van Euterpe, waar het massaal afwezige  plebs (vol is vol stond er optimistisch in de aankondiging)  inzicht kon krijgen, met behulp van gravures en fotografieën op panelen en beelden, verlucht met een heuse tooverlantaarn, over de, van oudsher, op het dorp gesitueerde landhuizen. Met een in achttiende-eeuwse kledij gestoken gids, werd een interessante tocht door het Heinkenszand  in vroeger tijd gemaakt, waarbij de plekken waar eertijd Huis Watervliet en Villa Bloemenheuvel gestaan hadden, de tuin van Landlust, de bijzondere boerderij tegenover de sportvelden en het tot kerk getransformeerde Barbestein werd aangedaan, afgesloten in de Dorpskerk, waar de geïnteresseerden ontvangen werden onder de grafmonumenten van de Heinkenszandse adel door “molenaarBas met koffie en verhalen over de recente archeologische opgravingen rond de fundamenten van de oude kerk. 
Huis Barbestein, eind 17de eeuw (bron: kasteleninnederland.nl)
Het dorp kende, zoals zo veel dorpen in Zeeland, in de late middeleeuwen een versterkt stenen huis, een ridderhofstede zo je wilt, omgeven door grachten en met een heuse ophaalbrug, dat de ambachtsheer Joos van Schengen samen met zijn vrouw Anna, bewoonde. Dit geslacht had, dankzij het feit dat ze het recht van opwas verworven hadden, hun rijkdom letterlijk uit de zee, lees Zwake, zien groeien doordat opwassen als Heinkenszand en Ovezande als een soort omgekeerde natuurcompensatie, kostbare landbouwgrond bleken te bevatten ………. Uiteindelijk groeide hun bescheiden kasteeltje uit tot Huis Barbestein, omgeven door tuinen en vijvers, die, vanaf het veerhuis "op't hoekje" en de haven ( De Stenevate) tot aan Clara’s Pad gelegen moeten hebben.
De achter achter achter ... van mr. Jacob Arend, baron de Peroponcher Sedlnitsky leidt jeugd rond in de tuin van zijn buiten (foto: Hans Koert)
 Er recht tegenover werd er, eind zestiende eeuw, een andere ridderhofstee gebouwd, die de naam Watervliet kreeg en in de zeventiende eeuw uitgroeide tot een groots buiten omgeven met, naar de mode van de tijd, gigantische tuinen, ontworpen en aangelegd door een Franse tuinarchitect van naam, die niet op een paar schellingen hoefde te kijken en een tuin in Franse Stijl aanlegde, die zowat de gehele wijk ten westen van de Dorpsstraat omvatte …. van het stukje bos van Landlust tot bijna tot aan de hofstede Molenzicht, vlakbij de Molen De Vijf Gebroeders
Twee tandenloze leeuwen dragen het wapen van de fam. Perponcher de Sedlnitsky (fragment grafmonument Dorpskerk) (foto: Hans Koert)
Van deze onmetelijk grote tuin rest slechts de vijver en bomen rond het voormalige koetshuis van Landlust, en wat men in Heinkenszand vol trots “het bos” noemt. Met een beetje fantasie kon je de dochters van Perponcher Sedlnitsky en de Van Citters,  in hoepelrok rond de onlangs opgeknapte vijver zien flaneren, afgedaald langs het trappetje, langs de bloemenvaas op de voet van het oude doopvont, (recycling avant la lettre)  over het weer verdwenen paadje vlak langs het water, op weg naar het nu verdwenen theehuisje waar ze zich ongestoord wanend, leutend, de laatste roddels twitterden …….
Tijdens het monumentenweekend 2013 konden de “gewone” inwoners van Heinkenszand zich een uniek beeld vormen van de grandeur uit de tijd van de pruiken en hoepelrokken, zoals dat hun eigen dorp gevormd heeft …………..  als ze die kans aangegrepen hadden tenminste ……
Met dank aan de gemeente Borsele en haar gidsen, voor dit unieke initiatief. Wat jammer dat slechts een handvol inwoners aan het rijke verleden mochten ruiken; de rest moest het slechts doen met de paardenvijgen in de Dorpsstraat.

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg, de Zeeuwse blog voor de Scheldregio en haar bewoners relativeert dagelijks het leven in de mooiste regio van ons land  - de navel van de wereld! In elke blog wordt geprobeerd de Zeeuwse henen te ontrafelen - de Zeeuwse peeën te ontdoen van loof en slik ..... vandaar ook de titel van de blog: Slik op de Weg! Zo blijkt de Zeeuw 't ni-jaer te preveleren boven de zummer ....en pruimen en peren boven kersen en appels.  Laat je elke ochtend verrassen door Slik op de Weg - volg haar opraepsels op Facebook en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... 

Stuur de link (http://slikopdeweg.blogspot.nl )  door aan een ieder die de stikken op de juiste plek heeft zitten ...... Is er een mooie manier om je dag te beginnen.

vrijdag 13 september 2013

Hosternokke - 'n kenien op 't strange .....

Het gaat ongemerkt – je kunt eigenlijk niet aangeven welk relais er ergens in je binnenste wordt aangezet ………… je hoort geen klik of er springt geen lampje aan, maar het omschakelen gaat als vanzelf .. in je onderbewustzijn ……
Het heeft ook een beetje te maken met … veiligheid, vermoed ik, je tuus voele .... . Zo herinner ik me, dat ik, toen ik een paar decennia geleden, ergens in een dorp in Zuid-Holland de kost verdiende, wel eens bij de voormalige gemeentesecretaris herinnering ophaalde uit zijn geboortestad Middelburg, maar dat dat niet in't Zeeuws lukte. Hoe we’t ook probeerden – beiden opgegroeid in een omgeving waarin het Zeeuws gesproken werd, lukte het niet om die klik te maken – elkaar in het Zeeuws herinneringen te delen ……………  Blijkbaar is er meer voor nodig …..
Antwerpen onder vuur - Tachtigjarige oorlog

We leven in een tijd, die voor veel mensen niet meer bij te benen is of te overzien ……….  heel de wereld ligt binnen je blikveld ……… vanachter het beeldscherm van je pc of de tablet op je schoot. 
Als  er een bomaanslag  geweest is in Afghanistan weet je het al voordat de ledematen bij elkaar geveegd zijn ….  We kijken met een bakje gemaakt van bamboe uit een verwegland vol Fairtrade pinda’s, op smaak gebracht met zout uit de Himalaya, naar een groep Bekende Nederlanders, die met een theedoek om het hoofd geknoopt, met rood verbrande koppen, verstoppertje of het één of ander oud Hollandsch spelletje speelt ergens in de Sahara .....  alsof het strand bij Dishoek niet voldoet ... . De vervlakking heeft niet alleen bezit genomen van onze huiskamer, maar ook van ons hoofd, ons denken …..
De horizon bij Philippine ... ( niet de Philippijnen)
We zijn het normaal gaan vinden – dat we verder kunnen kijken dan de horizon ….. maar daardoor lijken we de grip op onze naaste omgeving te verliezen ….. Hoe anders ervoer een Zeeuwse boer met drie bunder land en een spulletje, de wereld, die niet verder liep dan tot aan de met bomen omzoomde kreek, die de horizon vormde? Eén keer per week naar de markt in Hulst en op zondag naar de kerk ….  De bakker kwam met z’n bakfiets aan huis net als de leurder met vis en de marskramer met garen en band …. En je sprak Zeeuws onder mekoare.  Je had het over petoaten of erepels al naar gelang waar je geboren was en de vrouw verjoeg de koppespinnen mie ’n  ruuhe’ôôd of ‘n koppejaeger, al naar gelang wear de koppespinnenette ‘iengen
Koffiedrienken uut ‘n scheuteltje á je jacht had en een Gevulde Heer op zondag ….  Het Zeeuws leerde je van je ouders en je vriendjes, waarmee je speelde en het was hewoon om Zeeuws te praten – Een AchtjeBuut voe m’n eihun, ’n bamboes of ’n platte zeuhe ….  Op school sprak je Nederlands en je was maar wat hrôôs as je’n stempul verdiende voor je dictee vol lange en korte eiers ….. want als Zeeuw had je dan toch een streepje voor, legde meester Arendse uit.
Geen kikvorssen mae puten .... (Aardenburg)
In boeken werd geen Zeeuws gesproken maar Nederlands en in het Zeeuws schrijven deed je al helemaal niet – er was niet eens een officiële Zeeuwse spellingswijzer, een hroen boekje, za'k mè zehhu.  Dankzij minuscul speurwerk verscheen in de jaren zeventig het lijvige Woordenboek der Zeeuwse Dialecten en droomden troebadoers als Gilles Kikvors aan een carriere met hun Zeeuwse Alle Dertien Goed lp’s Zeeland Plat; een topper op menig verjaerdagsfeesje, mie z’n allen rond de taefel, mie ’n hebakje, ’n papkoeke of ’n kokosmakroon … ’n borreltje of ’n afferkaatje om op stem te kommen.
'n Kenien was 'ier ...
Nu lijkt Nijntje, een gewoon Hollands Kenien, de topper te worden, die de noodlijdende boekhandels in Zeeland weer over d’n diek moeten trekken …  Een tweede boekje staat al in de steigers, begreep ik: Nijntje in't kot.  Na de wedstrijd De Beste Zeeuwse Cover op Omroep Zeeland; de Overdienkingen op zondagochtend in’t Kerkje ( Oanze lieve Godt - striengen an en vort ....., bad mijn opa altijd als het oogsttijd was); De Biebel vertaald in ’t Zeeuws hebben we nu ook Nijntje ân zeê …… 
Deel 2: Nijntje in't kot
Ik probeer natuurlijk ook een graantje mee te pikken – 't Telefoonboek in't Zeeuws heb ik in drukproef af .....  met een alfabetische lijst op verwietnamen ....... daar schijnt vraag naar te zijn - voe de Sinterklaas kom't uut ... . En binnenkort verschijnt een tomtom in het Zeeuws, waarin je je niet meer kwaelluk ‘oeft te zoeken ni  vlekken als Hosvasse of ’t Kerkje …..   
Uto ... Aerom ... Uisop
De teksten bin á in'esproke; kort en zakelijk ... op z'n Zeeuws - mie weinig woorden:  ..... Aerom (ni één roe aerom (naar links))  of Uto hosternokke (Je had hier naar rechts gemoeten, sukkel) of Uisop (Probeer om te draaien). En als je Turkye of Philippine in tikt kom je niet in één of ander ver land, maar blijf je gewoon in Zeeuws-Vlaanderen en met plaatsen als Hoes, Dehroe en Sintepier heeft het geen problemen ....     ‘k Zoek overigens nog naar een goeie Zeeuwse naam voor die Zeeuwse tomtomTeunTeun of Tumtum liggen wel erg voor de hand, laten we'm maar gewoon de Hosternokke noemen, want die uitroept past het beste bij de schrik van elke Zeeuwse automobilist aks 'tie net om de bocht Slik op de Weg ontwaart ....  want die module werkt nog niet effectief  ........

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg, de Zeeuwse blog voor de Scheldregio en haar bewoners relativeert dagelijks het leven in de mooiste regio van ons land  - de navel van de wereld! In elke blog wordt geprobeerd de Zeeuwse henen te ontrafelen - de Zeeuwse peeën te ontdoen van loof en slik ..... vandaar ook de titel van de blog: Slik op de Weg! Zo blijkt de Zeeuw 't ni-jaer te preveleren boven dce zummer ....  Laat je elke ochtend verrassen door Volg Slik op de Weg op Facebook te vullen en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... 

Stuur de link (http://slikopdeweg.blogspot.nl )  door aan een ieder die de stikken op de juiste plek heeft zitten ...... Is er een mooie manier om je dag te beginnen.

maandag 9 september 2013

Blommen

El, èl è ...... Ken je dat gevoel van verrukking? 'Oenderfleis op j'n aermen ....  de griebels over je rik .... als je er ineens midden in staat? Op zo'n plek die je niet verwachtte ..... Dat je van verbazing uutroept: …. Mè m’n ‘eeden, tsjôông tsjôông toch!   
  • Stel, je loopt in een vreemde stad - het is er druk, smerig en lawaaierig ….. het mot zachtjes en omdat het maandag is ( nie ân 'edocht) zijn de meeste winkels dicht …………. Je voelt je een beetje zôas 'n boertje uut De Zak zich in De Koopgoot in Rotterdam moet voelen … as'n puut in een weckflesse!. Al struinend door de overvolle straten, zie je ineens een poortje, dat je nieuwsgierigheid oproept .... Je gaat er binnen en dan geloof je je ogen niet .... Je treedt ineens zo’n rustiek uitgestorven begijnhofje, zo’n verstopt ‘of mie van die kleine ‘uusjes, vee blommen en keuruhe tuuntjes ….. binnen : Mè me hoster, Jewannes toch … wât, 'n blommen!  …………… 
Nou, zoiets zal je in Zeeland niet snel gebeuren, want begijnhofjes zijn er niet meer; vroeger wel .. in Hoes en Middelburg, Aardenburg, Sluis en Zierikzee - nu allemaal afgebroken .... voorgoed verloren in de tijd.

De dahliatuin van Ineke en Frans Sturm (foto: Hans Koert)
Ik voelde diezelfde opwinding een jaar geleden,  toen ik tijdens het monumentenweekend in Heinkenszand, gedreven door een te ruime planning en gezonde nieuwsgierigheid, verzeild raakte in de dahliatuin van de familie Sturm,  die, als een goed bewaard geheim,  verstopt ligt achter de woningen  van de Van Citters- en Kerkstraat …… Mè m’n ‘eeden, ging er door mijn hoofd …..  Wat'n blommen ..... Tsjôôn tsjôôn toch! 
Frans Sturm (foto: Hans Koert)
De dahlia en Frans Sturm horen bij elkaar ……… als Kapelle bij Biezelinge … Er zullen maar weinig mensen in de Zak van Zuid-Beveland zijn, die deze associatie niet leggen.
Een paar jaar geleden had ik al kennis gemaakt met de dahlia als bloem tijdens een fair in een plaatselijk tuincentrum op't dorp Heinkenszand en, eerlijk is eerlijk, een aantal vooroordelen vielen daar aan diggelen, zoals de toekomstplannen van een muis in de klauwen van een buizerd.…………. De dahlia: een wat suffe ouderwetse blomme, gekweekt door geitenwollensokken types, die je herkent aan ruige handen met groene vingers en nagels met rouwrandjes; Da's proat van niks ... ontdekte ik  ..... ’t Da bin hewoon nochtere uutstuuksels …..
Een dahlia ( foto: Hans Koert)
Frans Sturm, die al menige prijs wegkaapte op nationale tentoonstellingen, kwam in aanraking met de dahlia, toen hij, als puber, een keer van zijn zakgeld een bos blommen kocht voor zijn moeder ……… dahlia’s om precies te zijn -  Hij vond ze mooi; zijn moeder ook, mag ik hopen, maar aangezien een avondje stappen met vrienden ook geld kostte, werd dit niet tot een ingeslepen gewoonte gemaakt  ….. . 


Van zijn opa kreeg hij op een goeie dag een paar dahliaknollen; een feit dat al lang in de vergetelheid geraakt zou zijn, ware het niet, dat dit presentje de start van een uit de hand gelopen hobby betekende ……
 
Dahlia (foto: Hans Koert)
Nu is de ene dahlia de andere niet ….. De bloemen van de dahlia, een plant uit de familie van de composieten, kent verschillende vormen: zo bestaan er pioendahlia’s, cactusdahlia’s ( die prikken niet, maar zien er met de buisvormige kroonblaadjes cactusachtig uit) en dahlia’s die lijken op een pompon, je weet wel zo’n wollen bol, die je vroeger moest maken op de lagere school van de juf onder Nuttige (?) Handwerken op vrijdagmiddag.
De tuin ligt verscholen tussen de huizen! (foto: Hans Koert)
De tuin van Frans, omringd door de achtertuintjes van de aanpalende straten, vind je als je in de Van Citterstraat het paadje tussen nummer 3 en 5 in fietst ..... Het is een wereldje op zich – beschermd tegen wind en kou, lijkt er een microklimaat te heersen. 
Het buiiten Watervliet (Heinkenszand) (1696) (bron: Cronyck van Smallegange)
  • Zouden de bezoekers beseffen dat deze plek in de 18de eeuw deel uitmaakte van de tuin van Huis Watervliet, aangelegd in Franse Stijl door Mr. Jacob Arend, baron De Perponcher Sedlnitsky? De door een Franse tuinarchitect vormgegeven tuin bevatte zeker geen dahlia’s – dat zou niet kunnen, want de dahlia werd pas een 150 jaar geleden geïntroduceerd. Reden genoeg, volgens mij, om deze unieke plek tijdens het museumweekend open te stellen voor bezoekers.
 
Nog een dahlia ( foto: Hans Koert)  Vol trots wijst Frans aan welke planten zijn tuin zo “uniek" maken – het zijn soorten die door veredeling en bestuiving nieuwe variëteiten gevormd hebben, en die, als ze zich na vier jaar bewezen hebben,  zelfs een naam krijgen. Frans vertelt echter ook over de gevaren en ziekten, die op de loer liggen, zoals schimmels, bladluizen, geelziek, bruinrot en bezoekers, die-goedbedoeld-de-uitgebloeide-bloemen verwijderen: weg zaad; al deze gevaren, die we als leek niet zien, kunnen een mooie bloem ruïneren. Vaardig knipt hij dan ook dagelijks “verdachte” bloemen weg ……….. verwelkte kroonblaadjes, die, eenmaal afgestorven en neergedwarreld, schimmels op de bladeren kunnen veroorzaken ...
Wie nieuwsgierig geworden is, kan tijdens het museumweekend, volgende week, de "geheime tuin"  van Ineke en Frans Sturm bezoeken ....  Wie zich meldt op zaterdag 14 of zondag 15 september 2013 ( 10.00 uur – 16.00 uur)  mag er rond kijken en krijgt persoonlijk uitleg; bovendien steun je dan  de stichting KIKA ( Kinderen Kankervrij ), dat in Heinkenszand een erg actieve afdeling heeft, waarvoor een bijdrage gevraagd wordt. De opbrengst van de entreegelden ( minimaal € 1,50) komt geheel ten goede aan KIKA.   
 
Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg, de Zeeuwse blog voor de Scheldregio en haar bewoners relativeert dagelijks het leven in de mooiste regio van ons land  - de navel van de wereld! In elke blog wordt geprobeerd de Zeeuwse henen te ontrafelen - de Zeeuwse peeën te ontdoen van loof en slik ..... vandaar ook de titel van de blog: Slik op de Weg! Zo blijkt de Zeeuw 't ni-jaer te preveleren boven dce zummer ....  Laat je elke ochtend verrassen door Volg Slik op de Weg op Facebook te vullen en schaar je bij de groeiende groep volgers ....... 

Stuur de link (http://slikopdeweg.blogspot.nl )  door aan een ieder die de stikken op de juiste plek heeft zitten ...... Is er een mooie manier om je dag te beginnen.