woensdag 5 maart 2014

Vooral niet lachen .....

De kroontjespen ..... eeuwenlang het wapen voor tientallen schrijvers, columnisten en scherpslijpers ...... Soms lieflijk en poëtisch, dan weer confronterend of puntig als een scherp mes. Dat niet iedereen hiervan gediend is, bemerkte Charles de Koster toen hij 150 jaar geleden aantekeningen maakte tijdens de 'Eintjeszandse Mart ...... Hoe een onschuldig flirt op het scherp van de snede werd uitgevochten ......  
Charles de Coster ( 1827-1879)
Charles de Coster, die leefde van 1827 tot 1879, is vooral bekend geworden als schrijver van het boek over Tijl Uilenspiegel – een verhaal waarin historische feiten en fantasie goed samen ging en wat door Charles’ tijdgenoten niet begrepen werd ……  
Veel minder bekend is zijn serie schetsen, die hij over Zeeland schreef in het Franse tijdschrift Le Tour du Monde ( 1874)  en werd later vertaald in het Nederlands. Dankzij Jacqueline kan ik nu putten uit de “moderne” uitgave, getiteld Zeeland door de bril van 1873.

Het is een reisverhaal – een soort blog á la Slik op de Weg, geschreven door Charles de Coster, waarbij hij in een luchtige schrijfstijl fictie en fantasie in elkaar laat overvloeien tot een leesbaar verhaal ……. Of het allemaal waar is wat hij schrijft valt te betwijfelen, maar toch blijkt uit wat hij noteerde, dat hij hier rond 1870 door deze streken met een open blik rond getrokken heeft.
Wie het boekje leest,  maakt zijn reis door Zeeland mee,  zoals Charles die beleeft vanaf het vertrek uit de haven van Antwerpen. 
Goed voorbereid, met adviezen van dokter Forchaud en met een weitas die dienst doet als ransel op de rug en een wandelstok in de hand;  geurige sigaren, een presentje van een goede vriend,  en een fles Jamaica-rum ( tax-free gekocht ongetwijfeld – België was sinds 1839 immers autonoom) en ….. uit vrees dat zij op een gegeven moment niet aan eten zouden kunnen komen, hadden zij zelf naast andere proviand, ook gerookt rundvlees in hun tassen meegenomen …….

Ze …. meervoud! Klopt .... Charles ging namelijk niet alleen - hij had zijn vriend, de Belgische kunstenaar Adolf Dillens bereid gevonden hem te vergezellen en die maakte ter plaatse schetsen, die hij later zou uitwerken. 


  • Het doet me denken aan één van onze eerste verre reizen in de jaren zeventig van de vorige eeuw, richting Egypte …… honderd jaar na Charles de Coster’s Zeeuwse safari …….  Met een bus helemaal van Cairo naar het diepe zuiden, naar wat vroeger Nubië heette, met Luxor en Aswan.  Met een koffer vol pillen en een lichaam vol injecties, aanbevolen door het Havenziekenhuis in Rotterdam, boterhammen voor onderweg, een fles drinkwater ( Van Egyptisch water word je ziek), extra rollen wc-papier ( hebben ze daar niet) en alle ruimte die overbleef gevuld met rollen Mariekaakjes .…….   En tien diafilmpjes ( als een instant Adolf Dillens in een kokertje), opgeborgen in een lodenzak, want je wist maar nooit met wat voor sterke straling je koffer op het vliegveld gecontroleerd werd.   En op Schiphol nog even tax-free wat flessen sterke drank (schijnt goed tegen de diaree te zijn) en sloffen sigaretten (tegen de zenuwen). 

Charles en Adolf stappen in Antwerpen op de Flandria avant la lettre, die de Wester-Schelde of Hont al heen-en-weer laverend van aanlegplaats naar aanlegsteiger naar het westen volgt, om  uiteindelijk in Vlissingen op het roeiershoofd aan te landen.  

Het is amusant om Charles belevenissen door Zeeland eens te volgen – Zo zal ik de komende tijd met enige regelmaat de bril en pen van Charles overnemen en zijn bevindingen toetsen aan de huidige tijd.  

Zo kwam ik Charles en Adolf tegen in één van de café’s van Heinkenszand …. Er is een feest gaande in een tent, dat voor één van de uitspanningen opgesteld staat, als de “grote tent” waar nog steeds tijdens de 'Eintjeszandse Mart bier en Surrender goed samengaan, opgesteld op het terras van de voormalige Blauwe Reiger. We gaan er gevoeglijk maar vanuit dat het toen ook 'Eintjeszandse Mart was, begin juli, toen Charles kennismaakte met Heinkenszand, aangezien hun toch in de zomer plaatsvond en er dan niet veel andere feesten in de Zak plaatsvinden.
Herberg-scene (tekening: Adolf Dillens)
  De mannen zien er ruziezoekerig uit, maar minder flink en ongetwijfeld minder zelfbeheerst ( dan de vrouwen), schrijft Charles. Het heeft een haartje gescheeld of één van ons had aan den lijve ondervonden hoe weinig beminnelijk het karakter was van een van de inwoners van Heinkenszand.  Kijk. dan schiet ik rechtop in mijn stoel - daar wil ik daar meer van weten …. Als de betreffende persoon in gezelschap van een schone deerne de gelagkamer binnenkomt, kruist haar blik die van de interessante vreemdeling, die dar zit te schrijven en dat merkt de man, die haar begeleidt. Hij wil weten wat Charles zit op te schrijven …. Wa sti jie di te schrieven? Dat gaat je niet aan, zegt Charles op z’n Frans (!) …. Ou je smoel, wi trokt dat noe toch op? roepen mensen van alle kanten naar de man, Je mò j'n eihen nie zò op de fiets litte zette .....( Let op die toen moderne uitdrukking: in 1870 reden er al een aantal velocipedes rond) - . je ziet toch da die mensen nie van ier binne?   
De spanning is te snijden in de gelagkamer ….. vandaar natuurlijk het mes, dat plotseling getrokken wordt. Even later vliegt een paardenmes rakelings langs het hoofd van Charles, die schrikt, wegduikt en het projectiel van de grond opraapt en moedig naar de amokmaker toe loopt en met een klap het mes neerlegt … Hier heb je je mes …. En terwijl hij als een soort Badr Hari avant la lettre meteen een aanvallende vechthouding aanneemt, voegt Charles er aan toe …. Als je je beweegt, sla ik je dood.  De ‘Eintjeszantenaren, die de ruzie hebben zien ontsporen, komen tussen beiden en roepen tegen Charles en Adolf: Julder mò nie zò hauw op de kasse klumme .... Ie is 'n schietvernien, die nie van ier komt  ...  'n Aokelug stik freeten. 

We schrijven 1870 ….. Heinkenszand heeft zich meer dan 100 jaar kunnen evolueren, net als haar inwoners .... en ook nu gaat het nog wel eens goed mis …… Charles moet dat hebben voorzien met een profetische blik …. Hij eindigt in het boek dit voorval met: Misschien kan het vermelden van deze belevenis zijn nut hebben, al was het alleen maar dat toeristen die Heinkenszand bezoeken, nu gewaarschuwd zijn om op hun tellen te passen. Als iemand u daar toelacht, kijk hem of haar dan met ijskoude blikken aan of wend uw hoofd af. ( Charles de Coster 1873)

Ik heb het vanochtend in de spiegel geprobeerd - niet te lachen ..... en mocht je me een keer op't dorp tegenkomen en je denkt: Wat wil die vent van me?   Blijf dan gewoon chagrijnig op je boodschappenlijstje kijken of de verrichtingen van je ontlastende hond nauwlettend volgen ..... Huwoon nistug bluuve kieke .... Ik heb er alle begrip voor. Ik ben gewaarschuwd. 

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is al bijna zes jaar lang niet te missen .....Wekelijks, zelfs dagelijks, als je Keep (it) Swinging ook op Facebook of Twitter volgt, een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners. Soms nostalgisch mijmerend over vroeger; soms verbaasd focussen op het heden, maar, zoals het logo laat zien, altijd met beide klompen stevig in het nu. Als je het aan kunt, blader dan eens door de verhalen en beschouwingen en laat je meevoeren ..... zoals ook Slik op de Weg je in de herfst behoorlijk kan laten verrassen .............  

Facebook: group: Slikopdeweg  Twitter: #slikopdeweg

1 opmerking:

  1. Vroeger op de lagere school maakten wij van de kroontjespennen darts... de lange zijde werd door midden gebroken en daarin werd een piramidevormig gevouwen papiertje geperst, en maar gooien op het schoolbord... lachuh...

    BeantwoordenVerwijderen