vrijdag 28 februari 2014

Strao Noordwelle 2014: Ronald ... Je was er niet!

Ronald, waar was je? De strao van Noordwelle werd het afgelopen weekend weer georganiseerd en tilde een tipje van de sluiter op, waaronder de Zeeuwse identiteit verborgen zit ...... Je moet wel ziendeblind zijn als je dat op zo'n zonovergoten middag op het strand van Renesse niet ervaart. maar ja ..... je was er niet - een gemiste kans. Gelukkig komen er nog een paar van dit soort strao's, dus je hoeft geen excuses te verzinnen voor je afwezigheid afgelopen weekend ….. Burgh-Haamstede - Ellemeet - Scharendijke en Serooskerke staan nog op de rol ..... Voor Noordwelle ben je helaas te laat .... Noordnietes dus. 
Het verschijnsel strao wordt voor het eerst genoemd in 1841, maar dat wil niet zeggen dat het volksgebruik daarvoor niet bestond.  Bedenk, Ronald, dat Zeeland toen nog helemaal bestond uit aparte eilanden, geïsoleerde gebieden die feitelijk geen of weinig contact hadden met de buitenwereld; zo'n beetje als je ministerie, vermoed ik. Waarom dus geschreven over eeuwenoude gewoonten op andere eilanden, een verhaal waar misschien een lokale ontdekkingsreiziger mee thuis gekomen was? Omroep Zeeland stond nog niet vooraan met camera en microfoon om verslag te doen en de honderden fotografen, die tegenwoordig zich op zo’n dag op het strand verzamelen, waren honderd jaar geleden nog niet eens in heel Europa bij elkaar te vinden, vermoed ik.   
Er is zelfs een tijd geweest, dat de paarden helemaal niet op het strand kwamen tijdens de strao ….. Zo’n honderd jaar geleden beperkte het feest zich tot een soort dorpskermis, waar het voorjaar gevierd werd met een stoet paarden met knechten, die een tochtje rond het dorp maakten …. Het strand werd niet aangedaan, simpelweg omdat het niet bereikbaar was ……   Geen duinovergangen of – paviljoenen; toeristen kwamen nog niet richting Schouwen ….. een eiland immers .. veel moeilijker bereikbaar dan bijvoorbeeld het mondaine Domburg, waar het toerisme voor de rijken opkwam. 

Schouwen als eiland ……  Wie er heen wilde, Ronald, moest met een pontje over vanuit Kats of via Zijpe ……  een Batse reis noemen Zeeuwen dat …… 
Nu is Schouwen van alle kanten bereikbaar door bruggen en dammen ….. Toch blijkt de afstand van de Randstad naar Schouwen veel langer dan andersom, merken we - Den Haag - Noordwelle is een heel eind ….. zelfs in een wagen-met-chauffeur. 
Toch is dat wiskundig rationeel niet zo; emotioneel blijkbaar wel…..  Veel paardenliefhebbers van de Zuid-Hollandse eilanden hebben de strao van Noordwelle al ontdekt en ook hoorde ik af en toe een Gooise -r-. Tegenwoordig is er een maximum aantal paarden dat mee mag lopen …… Een quotum, heet dat in Haagse termen Ronald, een maximum van 150 paarden. Voor bezoekers geldt zo’n maximum aantal niet, noch zijn er andere criteria, waarop geselecteerd wordt – misschien is dat wel zo'n typische eigenschap die hoort bij de Zeeuwse identiteit ..... iedereen is welkom, zelfs een minister die durft te beweren dat Zeeland-geen-identiteit-heeft …….   

Jammer dat je er niet was Ronald!

Alle foto's van de stroa 2014: Strao Noordwelle 2014: Ronald ... Waar was je? |  Strao Noordwelle 2014: Ronald, ... had je oor te luister gelegd | Strao Noordwelle 2014: Ronald ... had toch een wit voetje gehaald | Strao Noordwelle 2014: Ronald .. je was er niet! 

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is al bijna vijf jaar lang niet te missen .....Wekelijks, zelfs dagelijks, als je Keep (it) Swinging ook op Facebook of Twitter volgt, een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners. Soms nostalgisch mijmerend over vroeger; soms verbaasd focussen op het heden, maar, zoals het logo laat zien, altijd met beide klompen stevig in het nu. Als je het aan kunt, blader dan eens door de verhalen en beschouwingen en laat je meevoeren ..... zoals ook Slik op de Weg je in de herfst behoorlijk kan laten verrassen .............  

Facebook: group: Slikopdeweg  Twitter: #slikopdeweg

woensdag 26 februari 2014

Strao Noordwelle 2014: Ronald .. had toch een wit voetje gehaald

Ronald, waar was je? De strao van Noordwelle, traditioneel georganiseerd op ( meestal) het laatste  weekend van februari lijkt nu helaas voor jou een gepasseerd station; je hebt een uitgelezen kans laten liggen om met de Zeeuwen in het reine te komen ..... Jammer!  Ronald ... waar was je? 
Het zgn. straorieën, Ronald, is een oud volksgebruik, dat alleen terug te vinden in op Schouwen. Nergens anders ter wereld wordt op deze manier de lente ingeluid …… Neem nu bijvoorbeeld het ringsteken, ook zo’n traditioneel spel, dat in Zeeland zijn oorsprong lijkt te vinden …… maar in werkelijkheid langs de hele Noordzeekust, in Friesland ( ringstekken of ringriden), in Noord Duitsland (ringreiten) tot ver in Denemarken als ringridning wordt beoefend ….. Toegegeven ... Op Walcheren hebben ze d'r een echt volksfeest van gemaakt,zoals dat alleen daar gevierd wordt ...., maar feitelijk dus niet zo uniek als gesuggereerd wordt ; het straorieën wel, Ronald, dat blijkt een typisch traditioneel Schouws volksgebruik.
Feit is, dat de data waarop de verschillende strao’s worden gepland afhankelijk is van de vastenkalender; ik snap dat het voor jou daarom wat moeilijk plannen is ....., maar het wijst er op dat het al voor de reformatie in gebruik was; toch wordt er pas halverwege de 19de eeuw over de stra of strao geschreven. Vroeger waren er ook strao’s in plaatsen als Elkerzee, Brouwershaven, Dreischor en zelfs Moriaansdorp; tegenwoordig wordt het georganiseerd in Renesse, Noordwelle, Ellemeet, Burgh-Haamstede (Westerschouwen), Serooskerke en Scharendijke. 
Het wassen van de benen schijnt een heidense achtergrond te hebben, namelijk het verjagen van de kwade geesten. 
Troost je, Ronald, er zullen niet veel Zeeuwen meer zijn die daar nog in geloven, of het moet zo zijn dat de plannen die ons vanuit Den Haag worden aangereikt, jou door dat soort sujetten wordt ingefluisterd .... tja, dan kan Slik op de Weg niet voorkomen dat je, tijdens het ringsteken na afloop van de strao, op de ring van Noordwelle,  door een paar potige Zeeuwse boerenknechts of Schouwse dames als nog spontaan gejonast wordt ….. met de pollepel en een zere rug als ultieme prijs ....
 Het jonassen, beste Ronald, heeft met het ringsteken te maken, waarmee in Noordwelle traditiegetrouw de strao wordt afgesloten ……. 
De ringsteekbaan ligt keurig rond de kerk, op de “ring” ( what’s in a name) en je zult er ontdekken hoe creatief die Noordwellenaren zijn, door gewoon drie “ringen”  per  beurt te laten steken …… Drie voor de prijs van één ..... Da's creatief met de middelen omgaan; da's creatief denken ..... Dat scheelt toch maar even een slok op een borrel.  De fotootjes, Ronald, van het rienksteken op de ring zijn een paar jaar oud, Ronald, maar daar maakt niemand zich druk over …. Traditie is nu eenmaal traditie.
Ronald, waar was je ……  Was je misschien bang ook zelf natte voeten te halen? Jezelf de voeten te moeten wassen?  Broekspijpen omhoog en dan het water in? Bij de strao van Noordwelle geen “dominee” of “ kapelaan”, die de paarden zegent – dat gebeurt alleen bij de strao in Renesse …..  dus je hoeft niet zelf een nat voetje te halen ….. maar je hebt wel de kans laten liggen  om bij de Zeeuwen een wit voetje te halen …….  Ronald …. Waar was je?

Alle foto's van de stroa 2014: Strao Noordwelle 2014: Ronald ... Waar was je? |  Strao Noordwelle 2014: Ronald, ... had je oor te luister gelegd | Strao Noordwelle 2014: Ronald ... had toch een wit voetje gehaald | Strao Noordwelle 2014: Ronald .. je was er niet! 

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is al bijna vijf jaar lang niet te missen .....Wekelijks, zelfs dagelijks, als je Keep (it) Swinging ook op Facebook of Twitter volgt, een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners. Soms nostalgisch mijmerend over vroeger; soms verbaasd focussen op het heden, maar, zoals het logo laat zien, altijd met beide klompen stevig in het nu. Als je het aan kunt, blader dan eens door de verhalen en beschouwingen en laat je meevoeren ..... zoals ook Slik op de Weg je in de herfst behoorlijk kan laten verrassen .............  

Facebook: group: Slikopdeweg  Twitter: #slikopdeweg

maandag 24 februari 2014

Strao Noordwelle 2014: Ronald .. had je oor te luister gelegd!

Ronald waar was je? Er is  niets mooiers dan het geluid van dravende paarden op het strand? Duizend kilo vlees en spieren - een brok massa dat je denderend op anderhalve meter afstand passeert ….. 't Voelt Ronald, op de een of andere manier, toch anders dan wanneer je bij een stoplicht staat te wachten, ..... waar personenauto's van 1000 kg. lege massa je met 50 km. per uur passeren ..... Je ruikt geen benzine, maar paard ...... Je voelt het gedreun van de hoeven in het zand tot in je maag ..... met het gesnuif en gehinnik van dieren, die het helemaal naar de zin hebben, wordt het één grote beleving! Ronald, waar was je? Je had hier op de Strao van Noordwelle je oor te luister kunnen leggen!
(foto: Hans Koert)
Ik kan me niet aan de indruk ontrekken dat de paarden, eenmaal op het strand, de vrije teugel latend, helemaal uit de bol gaan …………. Als een groep kinderen die losgelaten wordt bij de ingang van een speeltuin …….  

Het Zeeuwse trekpaard is tijdens de traditionele strao van Noordwelle in hoge mate vertegenwoordigd ……  Waren ze in de laatste decennia van de twintigste eeuw overbodig geworden en dreigde het ras langzaam uit te sterven; dat alles lijkt nu verleden tijd. Ik heb geen aantallen paraat, maar van de 150 paarden op het strand,  waren er zeker 100 oorspronkelijk Zeeuwse trekpaarden …. 
(foto: Hans Koert)
Ronald, waar was je …….  Ik weet ‘t …. Druk druk druk …… een baan als minister in het kabinet, druk met binnenlands bestuurlijke zaken, waarbij je ook nog iedereen moet controleren die per mailtjes, brieven, blogs of telefoon communiceert, vraagt veel van een mens … ‘t Is eerder een dagbesteding dan een baan .........  Wat is dan fijner dan af en toe een ontspannen dienstreis te kunnen maken ....... De strao van Noordwelle had een prima keus geweest!
(foto: Hans Koert)
Tijdens de strao bleek maar weer eens, Ronald, dat je niet overal verstand van hoeft te hebben, om het leuk te hebben  ……. Er waren berijders en paarden en er waren kijkers … heel veel kijkers.  Veel toeristen ook, die zich moeiteloos tussen de autochtonen mengden en er zich thuis voelden – die de Zeeuwse gemoedelijkheid, waarvan het Zeeuwse trekpaard een levend bewijs is, (h)erkennen en waarderen …… Waar waren de beslissers uit Den Haag? De beleidsmakers, die met hun potloodje en gummetjes, hun blocnootjes vol rekensommetjes, op zoek gaan naar elk kwartje dat wellicht terug verdiend kan worden?
(foto: Hans Koert)
Zelf ben ik nooit verder gekomen dan de ritjes als schoolkind boven op de brede rug van Blondine … Blondine was het Zeeuws werkpaard van mijn opa. Als ik als schoolkind in de vakanties mee mocht naar het land en de kerktoren van Hoedekenskerke  om twaalf uur het teken om naar huis te gaan, luidde, dan werd ik op het paard gehesen en hobbelde ik bovenop het (zadeloze) stapvoets lopende paard, achter mijn opa aan naar huis ….. geleid, dat wel .. al heb ik nog steeds het verhaal in mijn hoofd dat het paard me helemaal alleen naar huis  bracht …. 
(foto: Hans Koert)
Waar was je Ronald? Je had hier, als Zuid-Hollander, iets kunnen leren van de Zeeuw, als je je oor te luister had gelegd; mag ik van het hoofd Afluisteren van de BVD iets andere verwachten?    
De strao in Noordwelle – een Zeeuwse traditie, die alleen nog te vinden is op Schouwen Duiveland - wordt elk jaar in het voorjaar opnieuw gehouden rond het Zeeuwse trekpaard – een levend bewijs dat de Zeeuwse identiteit uniek is en dat moet zo blijven …….
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is al bijna vijf jaar lang niet te missen .....Wekelijks, zelfs dagelijks, als je Keep (it) Swinging ook op Facebook of Twitter volgt, een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners. Soms nostalgisch mijmerend over vroeger; soms verbaasd focussen op het heden, maar, zoals het logo laat zien, altijd met beide klompen stevig in het nu. Als je het aan kunt, blader dan eens door de verhalen en beschouwingen en laat je meevoeren ..... zoals ook Slik op de Weg je in de herfst behoorlijk kan laten verrassen .............  

Facebook: group: Slikopdeweg  Twitter: #slikopdeweg

zaterdag 22 februari 2014

Strao Noordwelle 2014: Ronald ... waar was je?



Ik heb nog even rondgekeken of ik hem niet zag staan …  zag staan tussen de tientallen wachtenden op het strand bij Renesse.  Het zou natuurlijk het uitgelezen moment zijn om een klein stukje van de Zeeuwse identiteit te leren kennen.  Alleen al door met zijn aanwezigheid, had hij blijk kunnen geven een kleine knieval voor die identietijdsloze Zeeuwen te willen maken;  de protesten serieus te nemen. Bovendien lijkt het me een stuk aangenamer hier excuses te maken, dan in zo'n oververhitte Tweede Kamer vol wantrouwende volksvertegenwoordigers ; zo heerlijk op een zonovergoten strand in de zonnigste regio van ons land ...... met opgewekte mensen, enthousiaste paarden en een eeuwenoud hedendaags folkloristisch gebeuren ......    De Strao!

(foto: Hans Koert)
De Strao: Zouden ze in Den Haag op het ministerie ooit van de strao gehoord hebben? De Dikke van Dale in mijn boekenkast, kent het woord niet … en die is nog wel geschreven door een Zeeuw ……  Dat Johan Hendrik uit Sluis kwam en in de negentiende eeuw tv,  internet en sociale media (behalve dan het Sluisch Weekblad, dat voor het eerst in 1860 verscheen) ontbeerde, pleit voor zijn onschuld aan deze omissie. Bovendien zal hij, net als Plasterk binnen de muren van zijn ministerie, door de eilandenstructuur van de regio, weinig voeling met de andere, meer geïsoleerde eilanden boven de Oosterschelde, gehad hebben.   
(foto: Hans Koert)
 In de Zierikzeesche Nieuwsbode uit 1886 vond ik een stukje dat zich zo, met wat aanpassingen in de tekst, op het Ministerie van Binnenlandse Zaken had kunnen afspelen …..:
  •  Wat is dat toch “strao”?, zoo vroeg onlangs Zijn Excellentie Minister Plasterk aan zijn stagiaire, kortelings uit Zeeland naar 'Olland verplaatst, die haar baas attent maakt op die aanstaande festiviteit. Die vraag deed de meid met verbazing; om niet te zeggen met minachting, reageren: Wé jie nie, Ronald, wa strao is?  Is ’t er bie julder in 'Olland hin strao? Dan hê julder daer zeker oak hin Paeschen of Pienkesteren? (vrij naar de Zierikzeesche Nieuwsbode van 1886)
Wie, net als zovelen benoorden de Grevelingen, onbekend is,  met het fenomeen, miste in het laatste weekend van februari 2014 een uitgelezen kans …. Honderdvijftig paarden, meest specimen van het Zeeuwse- of Vlaamse trekpaard,  met hun berijders, maakten zich op. om, vanuit Noordwelle,  op het stand bij Renesse  de benen te wassen ……. 
(foto: Hans Koert)
Een eeuwenoude traditie, die in de laatste decennia van de vorige eeuw weer opgebloeid is ….. Met de teloorgang, vlak na de Tweede Wereldoorlog, van het Zeeuwse Trekpaard in de landbouw, ingeruild door brullende machines, die in hun eentje alle paarden op het Schouwse strand in kracht evenaren, leek deze traditie op sterven na dood …… Nu, anno 2014, is er een limiet aan het aantal paarden … 150, maar het zouden er met gemak het dubbele kunnen zijn geweest.
(foto: Hans Koert)
Spectaculair is de lange stoet paarden die zich door het Schouwse landschap slingert,  die opdoemt uit de duinen en dan over het strand zich richting zee begeeft …. Voorop de “leider” herkenbaar aan zijn koperen hoorn, die als een ceremoniemeester de stoet leidt.  
(foto: Hans Koert)
Voorzichtig gaan de eerste paarden het water in – nog wat onwennig. Als, zoals eerder dit jaar, de zee te woest of te wild is, blijkt het aantal afvallers groot – De woeste zee is dan een iets te wild, niet vertrouwd element, dat niet past binnen de referentiekaders van het paard ….. maar op een zonnige uitgelezen dag als op die laatste zaterdag van februari, de dag van de strao van Noordwelle 2014, durven tientallen paarden een natte buik te halen.
(foto: Hans Koert)
Uitgelaten als jonge koeien die voor het eerst weer de wei in mogen, rennen ze even later, als jonge honden, over het lege strand …..Ik vraag me af of dat wel goed gaat ....... Een enkele berijder valt genadeloos op de grond ..... Gelukkig geen ernstige kwetsuren. Ook dat is de strao. Duizenden kilo’s in galop …. Wat een fantastisch schouwspel …….

(foto: Hans Koert)

Alle foto's van de stroa 2014: Strao Noordwelle 2014: Ronald ... Waar was je? |  Strao Noordwelle 2014: Ronald, ... had je oor te luister gelegd | Strao Noordwelle 2014: Ronald ... had toch een wit voetje gehaald | Strao Noordwelle 2014: Ronald .. je was er niet! 

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is al bijna vijf jaar lang niet te missen .....Wekelijks, zelfs dagelijks, als je Keep (it) Swinging ook op Facebook of Twitter volgt, een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners. Soms nostalgisch mijmerend over vroeger; soms verbaasd focussen op het heden, maar, zoals het logo laat zien, altijd met beide klompen stevig in het nu. Als je het aan kunt, blader dan eens door de verhalen en beschouwingen en laat je meevoeren ..... zoals ook Slik op de Weg je in de herfst behoorlijk kan laten verrassen .............  

Facebook: group: Slikopdeweg  Twitter: #slikopdeweg

vrijdag 21 februari 2014

e-j-o-t-ij

EJOTIJ ……. Of beter gezegd  e – j – o – t – ij ……..  Voor ons als kinderen, opgroeiend in de jaren zestig van de vorige eeuw, het sleutelwoord tot een groot geheim.  Een geheim dat ik slechts deelde met mijn broer ….. en op afstand met mijn opa.  Want indirect door hem, waren we op dit spoor gezet. Hoe de Eerste Wereldoorlog zich in ons kinderleven na 50 jaar opnieuw manifesteerde.


Dit jaar viert Zeeland haar 200 jarig bestaan – een wat kunstmatig feest, mijns inziens, aangezien Zeeland ook voor 1814 al bestond en de naam Zee Land al werd gebruikt sinds de tweede helft van de twaalfde eeuw.  Bovendien krijg ik een wrange zure smaak in mijn mond als ik het glas met Zeeuwse wijn hef, terwijl ze in Den Haag driftig aan het gummen zijn …….
Jan Hollemans ( ca. 1914) (verzameling: Hans Koert)
Nee, ik ga in gedachten terug naar 1914 ……. Honderd jaar geleden, eind juli 1914, bedreigden Duitse troepen onze grenzen en trokken begin augustus België binnen en bezetten het land – Nederland bleef gespaard – was neutraal zoals dat heette. 
Voor mijn opa, Jan Hollemans, toentertijd een jongeman van rond de twintig jaar, boerenknecht, wonende in Yerseke, betekende dit dat hij gemobiliseerd werd. Op 31 juli 1914 om half twee in de middag ondertekende koningin Wilhelmina een oproepingsbesluit, …………... volgens hetwelk alle miliciens en alle landweermannen met spoed moeten opkomen, zaterdag 1 augustus. 
Paniek ……. want dat zou wel eens kunnen betekenen dat ook Zeeland bij de oorlog betrokken zou kunnen raken …… Het leger vorderde paarden en automobielen …… Mannen haalden hun geld uit de ouwe sok en de vrouwen sloegen aan het hamsteren …… 

Mijn opa zal ongetwijfeld  opgestapt zijn op station Kruiningen-Yerseke dat daar sinds 1868 gelegenheid toe gaf ….. in achtnemend de regels die voor soldaten golden, die per spoortrein reisden …..  
Mobilisatieboekje van Jan Hollemans (1914) (verzameling: Hans Koert)Die regels stonden opgeschreven in  het mobilisatieboekje, dat toebehoorde aan Den Heer Jan Hollemans Milicien bij de 3 compagnie, I Bataljon, 3 Regiment Infanterie, Veldleger 3 divisie en zouden zo weer ingevoerd kunnen worden ….. 
Mobilisatieboekje van Jan Hollemans (1914) (verzameling: Hans Koert)
Zo was het verboden ….. 1. De plaatsen te verlaten 2. Lichaamsdeelen buiten de voertuigen te steken; 3.  Hinderlijk gerucht te maken; 4.  Voorwerpen uit de vensters te werpen; 5.  Vóór het signaal uit te stappen en 6. ( en die sprak mijn broer en mij het meest aan) ... De voertuigen op een andere wijze te verlaten dan door de deuren, welke door de spoorwegbeambten zijn geopend. 
Ik meen me te herinneren dat het 3e Regiment Infanterie waar mijn opa bij hoorde ergens in Brabant werd gestationeerd … De kaartjes die hij later naar zijn vriendinnetje stuurde, Pietje Poley, mijn later grootmoeder - opoe - geven weinig houvast …… Als een man van weinig woorden bevatten ze vaak niet meer dan de mededeling j.l.j.  ( = Je Lieve Jan); Waarvandaan de kaart gestuurd was ( zonder postzegels, want je hoefde op de plek van de postzegel alleen maar het woord “militair” op te schrijven) was blijkbaar een militair geheim.
Hoe lang mijn opa de grenzen heeft moeten bewaken, kan ik hem niet meer vragen. In oktober waren ze in ieder geval nog “ten velde” en de aardappeloogst moest nodig de grond uit .. en de ajuin .. en dan komen de suikerpeeën er nog bij ….. ….. Hiervoor moesten sommige boeren zelfs arbeiders uit Brabant halen en dat deed eigenlijk alleen de Wilhelminapolder regulier … Sommigen  vroegen zich hardop af of het niet beter was … degene, die als soldaat in dienst zijn, eens 4 á 6 weken mochten thuis komen, dat zou goed zijn. Een win – win situatie volgens sommige briefschrijvers … Allereerst voor de gezinnen, want er kunnen nu hooger loonen worden verdiend, dan de rijksuitkeering bedraagt. Ook het rijk zou er wel bij varen, als er wat minder moesten worden gevoed en er minder voor inkwartiering en soldij moest worden betaald. En de mobilisatie op 1 augustus was blijkbaar snel en vlekkeloos verlopen ….. Mocht opeens de toestand verergeren, dan ( men heeft het 1 Augustus gezien) zijn allen binnen weinige uren weer waar ze als soldaat moeten zijn.
(Goesche Courant: 15 oktober 1914)
Na de inval van de Duitsers kwam een stroom vluchtelingen op gang ….. Zuid-Beveland werd in eerste instantie ontzien, maar toen na het bombardement op Antwerpen duizenden vluchtelingen per boot in Hansweert aankwamen en met de trein vanaf Vlake verder reisden naar Vlissingen, waar ze probeerden naar Engeland te komen, moesten ook de Zuid-Bevelanders verplicht vluchtelingen opnemen ……  Ook bij mijn voorouders kwamen er vluchtelingen in huis -  uit Antwerpen – een koperen melkbusje met het wapen van Anvers kregen ze als dank. Het is altijd bewaard gebleven als aandenken aan die tijd.
Koperen melkbusje met wapen van Anvers ( verzameling: Hans Koert)
Het mobilisatieboekje dat we mochten inzien van mijn opa bevatte richtlijnen over “de legering te velde”, maar ook hoe je Duitsche, Fransche en Engelsche luchtschepen en vliegtuigen uit elkaar kon houden …….  Ook hoe je  het beste “kon graven met de schop”, een vaardigheid die hij als boerenknecht zeker niet uit een boekje hoefde te leren. 
Mobilisatieboekje van Jan Hollemans (1914) (verzameling: Hans Koert)
Interessanter voor ons waren hoofdstukken als: Het Schieten Te Velde, waarbij je leerde dat ….. alleen onder de gunstigste omstandigheden zeer goede schutters tot op 300 Meter 1 hoofd van een man (kunnen) raken tot …. Op 1000 meter 2 (eenige) naast elkaar staande ruiters raken. .. Maar goed, onze geweren waarmee we erwten of pijltjes schoten dankzij een strakgespannen postelastiek, waren natuurlijk heel wat geavanceerder, zeker als je ook nog een luidkeels de knal nabootste …..  Je bin doat! Je bin doat!   Uitroepend, ter bevestiging van wat we hadden aangericht ......
Seinstelsel: "De Lange"  (1914) (verzameling: Hans Koert)
Nee, dan de uitleg van het Seinstelsel “De Lange”  .. daar konden we wat mee. Het toverwoord was e.j.o.t.ij en mijn opa legde ons geduldig uit wat we ook in het boekje konden lezen … want deze strikt geheime code was eigenlijk staatsgeheim, want hiermee kon je de “code” kraken ……  
Mobilisatieboekje van Jan Hollemans (1914) (verzameling: Hans Koert)
We gebruikten het voor één van onze tientallen geheimschriften waarmee we in schriftjes communiceerden, want hoewel er ook een uitgedacht systeem was, waarbij je, als een soort doventolk op de begrafenis van Nelson Mandela, met de handen wapperend, elkaar berichten kon doorgeven, kwam dat bij ons niet goed van de grond ….. Het leek soms wel de ochtendgymnastiek die elke ochtend door Olga Commandeur "Staat u allen klaar ...?" op de radio te horen was .. nee, we  gebruikten toen al virtuele walkietalkies, mobiele telefoons, wrijftabletten, onze tijd ver vooruit, waarmee we met elkaar praatten …… Wel hard natuurlijk want de verstaanbaarheid van het gesproken woord was door de beperkte reikwijdte, op afstand niet altijd even goed ….

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is al bijna vijf jaar lang niet te missen .....Wekelijks, zelfs dagelijks, als je Keep (it) Swinging ook op Facebook of Twitter volgt, een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners. Soms nostalgisch mijmerend over vroeger; soms verbaasd focussen op het heden, maar, zoals het logo laat zien, altijd met beide klompen stevig in het nu. Als je het aan kunt, blader dan eens door de verhalen en beschouwingen en laat je meevoeren ..... zoals ook Slik op de Weg je in de herfst behoorlijk kan laten verrassen .............  

Facebook: group: Slikopdeweg  Twitter: #slikopdeweg

vrijdag 14 februari 2014

Kaas Mat

Onlangs, zo las ik, ontdekten archeologen een aantal middeleeuwse boerderijen onder Abbekinderen (bij Kloetinge), die, letterlijk, uit de grond waren opgedoken ……. Bij zo’n vondst raak ik altijd ietwat opgewonden …… want zo vaak gebeurt het niet dat er stemmen van 1000 jaar geleden onder je voeten gehoord worden …. Zoiets is uiterst zeldzaam – Je zult hier eerder een roze pelikaan in het wild aantreffen dan zo’n oude schuur ….  
 In  gedachten zie ik dan uit de zompige weilanden van de Moer een vergeten Middeleeuwse tiendenschuur, zoals van het klooster van Ter Doest uit de mist opdoemen. Helaas …. Een paar verkleurde vlekken in de veenbodem is al wat rest … de rest van het gebouw groeit alleen in de hoofden van de archeologen.
Onder onze voeten rust een ongekend waardevol archeologisch archief .. de tijd dat gelukszoekers zomaar een spa in de rond staken op zoek naar restanten of schatten uit vroeger tijd ligt achter ons. Vaak rest, zoals in Abbekinderen, na duizenden jaren slechts wat schimmige vlekken in het veen 
Een enkele keer vinden we voorwerpen, die meer tot de verbeelding spreken, zoals de votiefstenen van Nehalennia. Soms echter weten we er van af ..... maar zijn we de restanten onder onze voeten totaal vergeten  ..... als een jonge Goudse ...... die, vergeten in een hoekje van het magazijn, als oude kaas, nog heerlijk smaakt .... Zo zijn onlangs de kazematten onder het Keizersbolwerk in Vlissingen weer opengemaakt en deels gerestaureerd. 

  • De ietwat vreemde gedachtensprong naar "kaas" is te verklaren ..... Als kind had ik heel andere associaties bij een kazemat ......  Ik meende dat het een opslagplaats of magazijn voor kazen was ...... totdat ik beter wist!

In de 16de eeuw waren de Spanjaarden heer en meester in onze gewesten.  Karel V voorzag halverwege de 16de eeuw aanvallen van de Engelsen en de Fransen en besloot om op verschillende plaatsen versterkingen op te richten die de monding van de Westerschelde moesten verdedigen.  
Bekend is Fort Rammekens, dat nu nog steeds als één van de oudste zeeforten van Europa te bezoeken is.  Het was de bedoeling Vlissingen te versterken met een heus kasteel en  een rondeel te bouwen bij de zgn. Waterpoort. Het kasteel is er nooit gekomen ….. ruim voor de opleveringen was Vlissingen al in de handen van de Watergeuzen gevallen ( Aprilletje Zes Verloor Alva zijn Fles). Het rondeel, het Keizersbolwerk ( genoemd naar Keizer Karel V) kwam wel af …. Eigenlijk was het net als Rammekens een soort fort, bestaande uit een binnenplaats met eromheen muren, rond de waterpoort.  
Aan wat nu het Roeiershoofd heet konden schepen aanmeren, buiten de stad,  en wie de stad binnen wilde moest door de Waterpoort. 
Hiervandaan vertrok Karel V en later Philips II, waarbij de laatst genoemde, zo zegt de overlevering, zijn buik vol had van dat natte kille kouwe kikkerlandje - van die kaaskoppen ……. en bovendien haatte hij de merkbaar de vrijmoedigheid en ongedwongen houding van de bewoners. 

Pas in de tijd van Napoleon werd het vervallen Keizershoofd weer verbouwd; de binnenplaats werd opgevuld met ruimten voor de manschappen, de zogenaamde kazematten.  Hier kon een heel bataljon soldaten bivakkeren, slapen en er was ruimte genoeg voor voorraden kruit en munitie. Er was een bakkerij, waar zo’n 4000 broden per etmaal gebakken konden worden ….. 
De schoorsteen stak dwars door het dak van het Keizersbolwerk ……. Dat dak, waar later in de 19de eeuw het standbeeld van Michiel de Ruyter geplaatst werd,  was beschermd tegen “bommen”  ...... en dan moet je niet denken dat Napoleon een profet was, die bijna 150 jaar in de toekomst kon kijken en Engelse Lancasterbommenwerpers zag overvliegen …… Het Engelse leger schoot in die dagen al met geschut, waarbij projectielen uiteenspatten zodra ze doel raakten …..  De stad Vlissingen mocht dat op 30 juli 1809 aan den lijve ondervinden.   
De kazematten zijn na de Franse tijd niet meer gebruikt … al lagen er in de Tweede Wereldoorlog torpedo’s opgeslagen, die vanaf het roeiershoofd afgeschoten werden …. door een wagonnetje werden de projectielen over een smalspoor naar buiten gereden. 
(foto: Hans Koert)
Menig Vlissinger zal, ontwetend over wat er zich onder zijn voeten bevond, opgekeken hebben naar Michieltje, die sinds 1840 op het Keizersbolwerk staat. Alleen de ingewijden, de Vlissingers met een grote belangstelling voor de geschiedenis van de stad, wisten van het bestaan en dankzij een groep vrijwilligers zijn de kazematten nu weer te bezoeken – in de zomermaanden en zijn er plannen om er een een museum-dependance van te maken …… Net op tijd, als je’t mij vraagt …. 
Immers, de plannen om de marinierskazerne over te plaatsen van Doorn naar Vlissingen lijken nu toch echt serieus en je moet er toch niet aan denken dat onze minister voor Oorlog Jeanine Hennis-Plasschaert voordat de aanbestedingen de deur uit gaan, er achter komt dat de kazematten zo weer te gebruiken zijn ……. Ik vermoed dat, gelukkig, veel Vlissingers de minister voor de kazematten door zullen verwijzen naar de weekmarkt op de Coosje Buskenstraat, waar ze de kaasboer niet zal kunnen mislopen ......;  Je moet er toch niet aan denken, dat ze de kazematten weer in gebruik gaat nemen als kampement? Eén geluk ……. We hebben Neptunus op onze hand … begreep ik.  Bij de laatste springvloed in december kwam het water zo hoog dat de kazematten onder liepen …… Zandzakken hielpen niet .... . Een beetje soldaat anno 2014 verkiest liever de woestijn met temperaturen boven de 40º in de schaduw dan de vochtige kille donkere ruimten onder de boulevard in dat kouwe kikkerlandje ….. Zet Neptunus, defensie toch nog even lekker kaas mat ......   

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is al bijna vijf jaar lang niet te missen .....Wekelijks, zelfs dagelijks, als je Keep (it) Swinging ook op Facebook of Twitter volgt, een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners. Soms nostalgisch mijmerend over vroeger; soms verbaasd focussen op het heden, maar, zoals het logo laat zien, altijd met beide klompen stevig in het nu. Als je het aan kunt, blader dan eens door de verhalen en beschouwingen en laat je meevoeren ..... zoals ook Slik op de Weg je in de herfst behoorlijk kan laten verrassen .............  

Facebook: group: Slikopdeweg  Twitter: #slikopdeweg