woensdag 26 maart 2014

'n Ure T'rug

Een ansichtkaart: voor de wrijfgeneratie zo'n kleurrijke foto met op de achterkant je postadres en een stickertje, dat door een voor weinig geld hardwerkende huisvrouw in je brievenbus gegooid wordt. ......  Een eeuw lang de manier om gevoelens van genegenheid of emoties vol verdriet te delen ….  Om mensen een hart onder de riem te steken of juist een oog uit …… met foto’s uit verre (exotische) bestemmingen; een achteloos zonnetje getekend op de achterkant met een getal ver boven de dertig, dat suggereert dat jij op de verkeerde plek was.
Ik behoor nog tot die ansichtkaartengeneratie ….. tegen beter weten in, dat wel. Ik ben zelfs nog van de tijd, dat je niet meer dan, ik meen, tien woorden mocht schrijven achter op een kaart, omdat je anders moest bijbetalen ... een briefkaart werd het dan en die was duurder (zwaarder?) om te versturen.  Tijdens ons laatste uitstapje in het grensgebied tussen Twente en Neder Saksen (Duitsland), waarbij kaarten verstuurd “moesten” worden,  lukte het ons pas na dagen een winkel te vinden die ons aan  “Groeten uit …..” of Grüsse aus ... " kon helpen. Gelukkig begaven we ons tijdens die vakantie steeds in beide landen, zodat we ook niet nog eens een speurtocht naar postzegels in gang hoefden te zetten, die in de zoekactie naar het verdwenen Maleisische passagiersvliegtuig zijn gelijke zou kunnen vinden ……  ; we hadden ons voorbereid en een mapje van tien zegels, tien stickertjes, meegenomen ….  
  • Jaren geleden, begin jaren zeventig, kwam een leerling tijdens een boottochtje langs de Molens van Kinderdijk me vragen om een plakbandje ….. Ze had een kwartje en een ansichtkaart van dit Wereldwonder op de boot gekocht ….. De mevrouw had gezegd dat er een kwartje op moest …..
Nog steeds bewaren veel mensen kaarten die ze in de vakantieperiode ontvangen hebben of die hen gestuurd zijn tijdens hoogtijdagen een aantal maanden, maar 99 van de 100 kaarten verdwijnt uiteindelijk bij het oud papier of in het recyclingcircuit …….  
In de doos bij mijn opoe op zolder vond ik als kind handenvol ansichtkaarten, die ze als jong meisje gekregen had …. Uit een tijd toen jonge ongetrouwde vrouwen nog gewoon Mejuffer genoemd werden en huisnummers nog niet bestonden  …  De postbode, een gerespecteerd man op het dorp, een man van aanzien, die dan wel niet thuis hoorde bij de notabelen, maar door iedereen wel als vraagbaak of nieuwsbron gezien werd, en een belangrijke sociale plaats innam in een dorp, wist genoeg, als hij een kaart moest bezorgen aan Mejuffer Pietern. Poley, Stokvis st. Ierseke. Gezien de titulatuur van  Mejuffer. mag ik er van uitgaan dat mijn opoe nog niet getrouwd was met mijn opa, dus dateert de kaart ergens tussen 1910 en 1918. Helaas zijn postzegel en poststempel in de mist der tijd verdwenen …..

  • In de Franse Tijd werd in Nederland het postwezen geïntroduceerd, waarbij de staat middels de Postwet van 1810 het monopolie kreeg – de portokosten werden bepaald a.h.v. het gewicht, maar ook de afstand speelde mee; rond 1850 kwamen de eerste postzegels …… In Zeeland werden er speciale postwegen aangelegd, maar vanwege de vele eilanden was een brief of kaart vaak lang onderweg. Vaak moest de post met bootjes ( o.a. over het Sloe naar de Noord-Kraaijertpolder onder Heinkenszand of bij Iersekendamme naar Gorrishoek op Tholen) overgebracht worden. Vanaf 1825 waren de meeste postwegen bestraat, hetgeen ook handig was als je met koets of rijtuig op weg ging door Zeeland.

Tot de Tweede Wereldoorlog volstond alleen een straatnaam en werden alle huizen genummerd .. zo woonden mijn grootouders later op A205 in Hoedekenskerke.  Pas na de Tweede Wereldoorlog gebruikte men straatnaam en werden de huizen genummerd ( even- en oneven gescheiden, elk aan een kant van de straat). Eén van de mooiste woorden uit die tijd vind ik het woord “Alhier”, de aanduiding die je gebruikte als je een kaart in hetzelfde dorp wilde laten bezorgen. Ik heb nooit begrepen waarom een kaart, die ik per post aan mijn buurvrouw wil sturen, eerst helemaal naar Rotterdam gereden wordt om daarna de volgende dag bezorgd te worden .......  Ik steek hem tegenwoordig gewoon zelf in hun brievenbus of spreek ze aan .........
  De postcode, lieve jongelui, bestaat nog maar zo’n 25 jaar …… 
 Nu vond ik in de map ansichtkaarten een kaart die meteen mijn aandacht trok.  Het was een kaart, die begin twintigste eeuw gestuurd was vanuit London, een stad, die toen vanuit Zeeland gezien, ver voorbij de periferie van de gemiddelde Zeeuwse boer lag … 
Wie daar heen ging of vertoefde had meer dan zomaar een Batse reis gemaakt.  De kaart bevat een foto van The Marble Arch, een soort Middelburgse Koepoort, maar dan een eeuw “jonger”. Deze poort werd in 1828 ontworpen en een twintigtal jaar later verplaatst, omdat de Engelse Koninklijke koets niet door de poort kon …… Op de kaart van mijn opoe vind je voetgangers, die, nog zonder gevaar voor eigen leven, de weg langs Hyde Park oversteken … Achter de poort bevindt zich een automobiel uit het begin van de Twintigste Eeuw.  
De kaart die ik uit de doos viste is een Tuck’s Post Card.  Tuck begon in 1898 met postkaarten uit te geven, vaak met een foto van een karakteristiek gebouw … Hoe ze in 1930 oude voorraden opmaakten lees je in mijn Keep (it)  Swinging blog .
Nu was het maken van foto’s in die tijd specialistisch en kostbaar werk. De fotograaf, die onder een zwarte doek, de poort probeert te vangen op een lichtgevoelige glasplaat .....   Op internet vond ik dat de fotokaart van The Marble Arch, zij het zonder wapenembleem van London, dateert van net na de eeuwwisseling.  
De eerste serie kaarten met de poort werd in 1906 uitgebracht. In de loop der tijd was de voorraad op en werd de kaart opnieuw uitgegeven … rond 1918 was men weer aan een update toe ….. Tegenwoordig zouden we dan een fotograaf op pad sturen om de poort opnieuw vast te leggen – in zijn "huidige omgeving";  niet in de optiek van Tuck …. Zunig as 'n echte Zeeuw ...... Zoals in landen als Rusland en China leiders, die uit de gratie vallen, gewist worden van foto’s, zo liet Tuck oude foto's gewoon “upgraden” door een modern autootje voor de poort te zetten ……. 
Kijk ..... en dan zie ik ineens een heleboel mogelijkheden en toepassingen ....... We sturen gewoon die ouwe voorraad ansichtkaarten, met de oude PSD boten richting Italië en plaatsen gewoon een Italiaans vlaggetje op het achterdek en een palmboompje op de kade ........  Zijn we meteen van die ouwe kaarten en onze frustraties af ....  
Maar misschien werkt het ook andersom ....... We fotoshoppen uithangborden van buurtsupers en fietsende fluitende bakkersknechten-met-mand-voorop-de-fiets op oude zwart-wit foto's van Zuid-Bevelandse dorpen; we laten de plaatselijke bank weer een filiaal openen en het café een groot terras.  Op het postkantoor haalt de postbode-met-pet-en-uniform alle "alhier" alvast uit de stapel kaarten en stopt ze in zijn tas  .... en op het schoolplein plakken we spelende kinderen ......... Je zult zien dat dan de leefbaarheid op het Zeeuwse platteland, in de kleine dorpen, een geweldige boost krijgt ...... 

En komend weekend zetten we allemaal de klok niet vooruit, maar juist een uurtje achteruit ...... . Je zult zien ... dat het helpt!  


Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is de afgelopen vijf jaar voor veel trouwe (Zeeuwse) lezers al bijna 1300 keer een vast ankerpunt in de week met haar luchtige en vaak verrassende kijk op de Schelderegiop en haar bewoners ..............Helaas zal Slik op de Weg noodgedwongen moeten stoppen ......  voorlopig, naar ik hoop.  ..... De komende tijd zal ik, wegens ernstige gezondheidsproblemen, mijn energie hard nodig hebben voor de geplande chemokuren.  Hopelijk zie ik jullie over een paar maanden hier weer terug .........  met altijd weer verrassende stukjes, die, net als slik op de weg, ongevraagd op je pad komen. En tot die tijd ga je maar lekker struinen in al die 1300 oude bijdragen ...... 

Ik bedankt alle trouwe (Zeeuwse) lezers voor hun jarenlange contact via Slik op de weg ......   Laat nog maar eens wat horen: slikopdeweg@live.nl 

woensdag 5 maart 2014

Vooral niet lachen .....

De kroontjespen ..... eeuwenlang het wapen voor tientallen schrijvers, columnisten en scherpslijpers ...... Soms lieflijk en poëtisch, dan weer confronterend of puntig als een scherp mes. Dat niet iedereen hiervan gediend is, bemerkte Charles de Koster toen hij 150 jaar geleden aantekeningen maakte tijdens de 'Eintjeszandse Mart ...... Hoe een onschuldig flirt op het scherp van de snede werd uitgevochten ......  
Charles de Coster ( 1827-1879)
Charles de Coster, die leefde van 1827 tot 1879, is vooral bekend geworden als schrijver van het boek over Tijl Uilenspiegel – een verhaal waarin historische feiten en fantasie goed samen ging en wat door Charles’ tijdgenoten niet begrepen werd ……  
Veel minder bekend is zijn serie schetsen, die hij over Zeeland schreef in het Franse tijdschrift Le Tour du Monde ( 1874)  en werd later vertaald in het Nederlands. Dankzij Jacqueline kan ik nu putten uit de “moderne” uitgave, getiteld Zeeland door de bril van 1873.

Het is een reisverhaal – een soort blog á la Slik op de Weg, geschreven door Charles de Coster, waarbij hij in een luchtige schrijfstijl fictie en fantasie in elkaar laat overvloeien tot een leesbaar verhaal ……. Of het allemaal waar is wat hij schrijft valt te betwijfelen, maar toch blijkt uit wat hij noteerde, dat hij hier rond 1870 door deze streken met een open blik rond getrokken heeft.
Wie het boekje leest,  maakt zijn reis door Zeeland mee,  zoals Charles die beleeft vanaf het vertrek uit de haven van Antwerpen. 
Goed voorbereid, met adviezen van dokter Forchaud en met een weitas die dienst doet als ransel op de rug en een wandelstok in de hand;  geurige sigaren, een presentje van een goede vriend,  en een fles Jamaica-rum ( tax-free gekocht ongetwijfeld – België was sinds 1839 immers autonoom) en ….. uit vrees dat zij op een gegeven moment niet aan eten zouden kunnen komen, hadden zij zelf naast andere proviand, ook gerookt rundvlees in hun tassen meegenomen …….

Ze …. meervoud! Klopt .... Charles ging namelijk niet alleen - hij had zijn vriend, de Belgische kunstenaar Adolf Dillens bereid gevonden hem te vergezellen en die maakte ter plaatse schetsen, die hij later zou uitwerken. 


  • Het doet me denken aan één van onze eerste verre reizen in de jaren zeventig van de vorige eeuw, richting Egypte …… honderd jaar na Charles de Coster’s Zeeuwse safari …….  Met een bus helemaal van Cairo naar het diepe zuiden, naar wat vroeger Nubië heette, met Luxor en Aswan.  Met een koffer vol pillen en een lichaam vol injecties, aanbevolen door het Havenziekenhuis in Rotterdam, boterhammen voor onderweg, een fles drinkwater ( Van Egyptisch water word je ziek), extra rollen wc-papier ( hebben ze daar niet) en alle ruimte die overbleef gevuld met rollen Mariekaakjes .…….   En tien diafilmpjes ( als een instant Adolf Dillens in een kokertje), opgeborgen in een lodenzak, want je wist maar nooit met wat voor sterke straling je koffer op het vliegveld gecontroleerd werd.   En op Schiphol nog even tax-free wat flessen sterke drank (schijnt goed tegen de diaree te zijn) en sloffen sigaretten (tegen de zenuwen). 

Charles en Adolf stappen in Antwerpen op de Flandria avant la lettre, die de Wester-Schelde of Hont al heen-en-weer laverend van aanlegplaats naar aanlegsteiger naar het westen volgt, om  uiteindelijk in Vlissingen op het roeiershoofd aan te landen.  

Het is amusant om Charles belevenissen door Zeeland eens te volgen – Zo zal ik de komende tijd met enige regelmaat de bril en pen van Charles overnemen en zijn bevindingen toetsen aan de huidige tijd.  

Zo kwam ik Charles en Adolf tegen in één van de café’s van Heinkenszand …. Er is een feest gaande in een tent, dat voor één van de uitspanningen opgesteld staat, als de “grote tent” waar nog steeds tijdens de 'Eintjeszandse Mart bier en Surrender goed samengaan, opgesteld op het terras van de voormalige Blauwe Reiger. We gaan er gevoeglijk maar vanuit dat het toen ook 'Eintjeszandse Mart was, begin juli, toen Charles kennismaakte met Heinkenszand, aangezien hun toch in de zomer plaatsvond en er dan niet veel andere feesten in de Zak plaatsvinden.
Herberg-scene (tekening: Adolf Dillens)
  De mannen zien er ruziezoekerig uit, maar minder flink en ongetwijfeld minder zelfbeheerst ( dan de vrouwen), schrijft Charles. Het heeft een haartje gescheeld of één van ons had aan den lijve ondervonden hoe weinig beminnelijk het karakter was van een van de inwoners van Heinkenszand.  Kijk. dan schiet ik rechtop in mijn stoel - daar wil ik daar meer van weten …. Als de betreffende persoon in gezelschap van een schone deerne de gelagkamer binnenkomt, kruist haar blik die van de interessante vreemdeling, die dar zit te schrijven en dat merkt de man, die haar begeleidt. Hij wil weten wat Charles zit op te schrijven …. Wa sti jie di te schrieven? Dat gaat je niet aan, zegt Charles op z’n Frans (!) …. Ou je smoel, wi trokt dat noe toch op? roepen mensen van alle kanten naar de man, Je mò j'n eihen nie zò op de fiets litte zette .....( Let op die toen moderne uitdrukking: in 1870 reden er al een aantal velocipedes rond) - . je ziet toch da die mensen nie van ier binne?   
De spanning is te snijden in de gelagkamer ….. vandaar natuurlijk het mes, dat plotseling getrokken wordt. Even later vliegt een paardenmes rakelings langs het hoofd van Charles, die schrikt, wegduikt en het projectiel van de grond opraapt en moedig naar de amokmaker toe loopt en met een klap het mes neerlegt … Hier heb je je mes …. En terwijl hij als een soort Badr Hari avant la lettre meteen een aanvallende vechthouding aanneemt, voegt Charles er aan toe …. Als je je beweegt, sla ik je dood.  De ‘Eintjeszantenaren, die de ruzie hebben zien ontsporen, komen tussen beiden en roepen tegen Charles en Adolf: Julder mò nie zò hauw op de kasse klumme .... Ie is 'n schietvernien, die nie van ier komt  ...  'n Aokelug stik freeten. 

We schrijven 1870 ….. Heinkenszand heeft zich meer dan 100 jaar kunnen evolueren, net als haar inwoners .... en ook nu gaat het nog wel eens goed mis …… Charles moet dat hebben voorzien met een profetische blik …. Hij eindigt in het boek dit voorval met: Misschien kan het vermelden van deze belevenis zijn nut hebben, al was het alleen maar dat toeristen die Heinkenszand bezoeken, nu gewaarschuwd zijn om op hun tellen te passen. Als iemand u daar toelacht, kijk hem of haar dan met ijskoude blikken aan of wend uw hoofd af. ( Charles de Coster 1873)

Ik heb het vanochtend in de spiegel geprobeerd - niet te lachen ..... en mocht je me een keer op't dorp tegenkomen en je denkt: Wat wil die vent van me?   Blijf dan gewoon chagrijnig op je boodschappenlijstje kijken of de verrichtingen van je ontlastende hond nauwlettend volgen ..... Huwoon nistug bluuve kieke .... Ik heb er alle begrip voor. Ik ben gewaarschuwd. 

Hans Koert
slikopdeweg@live.nl


Slik op de Weg is al bijna zes jaar lang niet te missen .....Wekelijks, zelfs dagelijks, als je Keep (it) Swinging ook op Facebook of Twitter volgt, een opvallende Zeeuwse kijk op de Schelderegio en haar bewoners. Soms nostalgisch mijmerend over vroeger; soms verbaasd focussen op het heden, maar, zoals het logo laat zien, altijd met beide klompen stevig in het nu. Als je het aan kunt, blader dan eens door de verhalen en beschouwingen en laat je meevoeren ..... zoals ook Slik op de Weg je in de herfst behoorlijk kan laten verrassen .............  

Facebook: group: Slikopdeweg  Twitter: #slikopdeweg